1. Họ Khúc và họ Dương dựng quyền tự chủ

a) Cuộc nổi dậy của Khúc Thừa Dụ và cải cách của Khúc Hạo

Bối cảnh

• Từ cuối thế kỉ IX, nhà Đường suy yếu nên khó kiểm soát được tình hình ở An Nam.
• Viên Tiết độ sứ được nhà Đường giao nhiệm vụ cai trị nước ta bị giáng chức.

Khúc Thừa Dụ nổi dậy (năm 905)

• Giữa năm 905, một hào trưởng địa phương ở Hồng Châu (nay thuộc thành phố Hải Phòng) là Khúc Thừa Dụ đã:
  • Nổi dậy đánh chiếm thành Đại La.
  • Lật đổ chính quyền đô hộ.
  • Tự xưng là Tiết độ sứ.
  • Xây dựng chính quyền tự chủ của người Việt.

Cải cách của Khúc Hạo (năm 907)

• Năm 907, con của Khúc Thừa Dụ là Khúc Hạo lên thay cha nắm quyền Tiết độ sứ và tiến hành cải cách.
• Chủ trương: “Chính sự cốt chuộng khoan dung, giản dị, nhân dân đều được yên vui”.
• Nội dung cải cách:
  • Định lại mức thuế cho công bằng.
  • Lập sổ hộ khẩu, khai rõ quê quán để quản lí cho thống nhất.
  • Tha bỏ lực dịch cho dân bớt khổ.
• Mục tiêu: xây dựng chính quyền tự chủ, độc lập với phong kiến phương Bắc.

b) Dương Đình Nghệ chống quân Nam Hán, củng cố nền tự chủ

Bối cảnh

• Mùa thu năm 930, quân Nam Hán đánh sang nước ta, lập lại quyền cai trị.

Diễn biến

• Năm 931, thuộc tướng cũ của họ Khúc là Dương Đình Nghệ kéo quân từ Thanh Hoá ra Bắc đánh đuổi quân Nam Hán.
• Dưới sự tập hợp của Dương Đình Nghệ, hào kiệt khắp nơi kéo về làng Giàng (tỉnh Thanh Hoá) tụ nghĩa.
• Từ làng Giàng, Dương Đình Nghệ kéo quân vây chiếm thành Đại La.
• Quân Nam Hán cử quân tiếp viện sang đánh chiếm lại thành Đại La.
• Quân của Dương Đình Nghệ chặn đánh quân tiếp viện.
• Quân Nam Hán phải rút chạy.

Kết quả

• Cuộc kháng chiến thắng lợi.
• Dương Đình Nghệ tự xưng là Tiết độ sứ, tiếp tục xây dựng nền tự chủ của nước nhà.

2. Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938

a) Kế hoạch đánh giặc

Bối cảnh

• Năm 938, quân Nam Hán do Hoằng Tháo làm chủ tướng từ Quảng Đông theo đường biển ồ ạt tiến sang xâm lược nước ta.

Sự chuẩn bị của Ngô Quyền

• Trước tình hình vận nước lâm nguy, Ngô Quyền đã gấp rút chuẩn bị kế hoạch đối phó với quân Nam Hán.
• Vùng cửa sông Bạch Đằng được lựa chọn để bố trí trận địa đánh giặc.
• Cho người đem cọc lớn, vạt nhọn đầu bịt sắt đóng ngầm ở trước cửa biển.
• Lợi dụng thuỷ triều lên xuống: khi thuyền giặc theo nước triều lên vào trong hàng cọc thì ta dễ bề chế ngự, không cho chiếc nào ra thoát.

b) Trận chiến Bạch Đằng

Diễn biến chính

• Khi nước triều lên: Ngô Quyền cho thuyền nhẹ ra khiêu chiến, giả thua chạy để dụ địch đuổi theo.
• Hoằng Tháo quả nhiên tiến quân vào bên trong vùng cắm cọc.
• Khi nước triều rút, cọc nhô lên: Ngô Quyền tiến quân ra đánh, quân ta ai nấy đều liều chết chiến đấu.
• Quân Hoằng Tháo không kịp sửa thuyền, thuyền mắc vào cọc và lật úp, rối loạn tan vỡ, quân lính chết đuối quá nửa.
• Quyền thừa thắng đuổi đánh, bắt được Hoằng Tháo giết đi.
• Lưu Cung (vua Nam Hán) thu nhặt quân lính còn sót rút về.

c) Nét độc đáo trong cách tổ chức đánh giặc của Ngô Quyền

• Tận dụng địa hình tự nhiên: chọn vùng cửa sông Bạch Đằng với địa hình hiểm trở.
• Lợi dụng quy luật thuỷ triều lên – xuống để bố trí trận đánh.
• Xây dựng trận địa cọc ngầm đầu bịt sắt trên sông.
• Kết hợp quân thuỷ – quân bộ, nghi binh (giả thua) để dụ địch vào trận địa.

d) Ý nghĩa lịch sử của chiến thắng Bạch Đằng năm 938

• Chấm dứt vĩnh viễn thời kì Bắc thuộc.
• Mở ra kỉ nguyên độc lập tự chủ lâu dài cho dân tộc.
• Là cơ sở sau này cho việc khôi phục quốc thống – tạo nền tảng cho những chiến công đời Đinh, Lê, Lý, Trần.

Bảng ôn tập các cột mốc sự kiện quan trọng

Sơ đồ tư duy bài học

BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ ĐẦU THẾ KỈ X

Họ Khúc dựng nền tự chủ

• Bối cảnh: cuối thế kỉ IX, nhà Đường suy yếu
• Khúc Thừa Dụ (905):
  • Hào trưởng Hồng Châu (Hải Phòng)
  • Đánh chiếm thành Đại La
  • Lật đổ chính quyền đô hộ
  • Tự xưng Tiết độ sứ
• Khúc Hạo (907):
  • Chủ trương “khoan dung, giản dị, nhân dân yên vui”
  • Định lại mức thuế
  • Lập sổ hộ khẩu
  • Tha bỏ lực dịch
  • → Xây dựng chính quyền tự chủ, độc lập với phong kiến phương Bắc

Dương Đình Nghệ chống Nam Hán (930 – 931)

• 930: Nam Hán đánh sang nước ta, lập lại quyền cai trị
• 931: Dương Đình Nghệ từ Thanh Hoá ra Bắc
  • Tụ nghĩa tại làng Giàng (Thanh Hoá)
  • Vây chiếm thành Đại La
  • Chặn đánh quân tiếp viện Nam Hán
• Kết quả: Nam Hán rút chạy, Dương Đình Nghệ tự xưng Tiết độ sứ

Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng (938)

• Bối cảnh: Nam Hán do Hoằng Tháo chỉ huy xâm lược từ Quảng Đông
• Kế hoạch đánh giặc:
  • Chọn cửa sông Bạch Đằng làm trận địa
  • Đóng cọc lớn, vạt nhọn đầu bịt sắt
  • Lợi dụng thuỷ triều lên – xuống
• Diễn biến:
  • Thuỷ triều lên: thuyền nhẹ khiêu chiến, giả thua dụ địch
  • Thuỷ triều rút: cọc nhô lên, tiến công, thuyền giặc lật úp
  • Bắt và giết Hoằng Tháo
• Nét độc đáo: tận dụng địa hình, thuỷ triều, trận địa cọc, nghi binh
• Ý nghĩa:
  • Chấm dứt vĩnh viễn thời kì Bắc thuộc
  • Mở ra kỉ nguyên độc lập, tự chủ lâu dài
  • Tạo nền tảng cho Đinh, Lê, Lý, Trần

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn