Mục lục [Ẩn]
Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
- 1. Điều kiện tự nhiên
- a) Vị trí địa lí
- b) Đặc điểm địa hình – khí hậu
- 2. Chế độ xã hội ở Ấn Độ cổ đại
- a) Sự hình thành các thành thị đầu tiên
- b) Sự xuất hiện chế độ đẳng cấp Vác-na
- c) Bốn đẳng cấp trong chế độ Vác-na
- 3. Những thành tựu văn hoá tiêu biểu
- a) Chữ viết
- b) Văn học
- c) Toán học – Lịch pháp
- d) Tôn giáo
- e) Kiến trúc
- Bảng ôn tập các cột mốc sự kiện quan trọng
- Sơ đồ tư duy
1. Điều kiện tự nhiên
a) Vị trí địa lí
- Ấn Độ là một bán đảo ở Nam Á, có ba mặt giáp biển, nằm trên trục đường biển từ Tây sang Đông.
- Phía bắc: được bao bọc bởi một vòng cung khổng lồ là dãy Hi-ma-lay-a.
- Thoải dần về phía nam: là các đồng bằng sông Ấn, sông Hằng rộng lớn.
→ Chính nơi đây đã hình thành nên những trung tâm văn minh sớm nhất của nhân loại.
b) Đặc điểm địa hình – khí hậu
Miền Trung và miền Nam:
- Là cao nguyên Đê-can với rừng rậm và núi đá hiểm trở.
- Chỉ có vùng cực Nam và dọc theo hai bờ ven biển là những đồng bằng nhỏ hẹp – là nơi sinh sống tương đối thuận lợi, dân cư đông đúc.
Khí hậu hai lưu vực sông:
- Lưu vực sông Ấn: chịu tác động của sa mạc → ít mưa, khí hậu khô nóng.
- Lưu vực sông Hằng: do tác động của gió mùa → lượng mưa nhiều, cây cối tươi tốt.
2. Chế độ xã hội ở Ấn Độ cổ đại
a) Sự hình thành các thành thị đầu tiên
- Khoảng năm 2500 TCN: người bản địa Đra-vi-đa đã xây dựng những thành thị đầu tiên dọc theo hai bên bờ sông Ấn.
b) Sự xuất hiện chế độ đẳng cấp Vác-na
- Giữa thiên niên kỉ II TCN: người A-ri-a từ vùng Trung Á tràn vào miền Bắc Ấn Độ.
- Xua đuổi người Đra-vi-đa.
- Biến họ thành đẳng cấp thứ tư (Su-đra) trong hệ thống bốn đẳng cấp.
- Hệ thống bốn đẳng cấp được xây dựng dựa trên sự phân biệt về chủng tộc và màu da, gọi là chế độ đẳng cấp Vác-na.
c) Bốn đẳng cấp trong chế độ Vác-na
Xã hội Ấn Độ cổ đại được chia thành 4 đẳng cấp (từ cao xuống thấp):
- Bra-man – Tăng lữ.
- Ksa-tri-a – Vương công, Quý tộc.
- Vai-si-a – Người bình dân (nông dân, thợ thủ công, thương nhân).
- Su-đra – Những người có địa vị thấp kém.
3. Những thành tựu văn hoá tiêu biểu
a) Chữ viết
- Người Ấn Độ tạo ra chữ viết từ rất sớm.
- Chữ viết cổ nhất của họ khắc trên các con dấu, được phát hiện ở lưu vực sông Ấn, có từ hơn 2000 năm TCN.
- Khoảng thế kỉ VII TCN: chữ Phạn (San-xkrít) ra đời dựa trên việc cải biên những chữ viết cổ đã có trước đó.
- → Đây là cơ sở của nhiều loại chữ viết ở Ấn Độ và Đông Nam Á sau này.
b) Văn học
Hai tác phẩm văn học nổi bật nhất thời cổ đại là:
- Ma-ha-bha-ra-ta.
- Ra-ma-y-a-na.
→ Có ảnh hưởng to lớn tới sự phát triển của văn học Ấn Độ và Đông Nam Á ở các giai đoạn sau này.
c) Toán học – Lịch pháp
- Người Ấn Độ cổ đại đã biết làm lịch.
- Họ là chủ nhân của 10 chữ số mà ngày nay được dùng rộng rãi trên thế giới, đặc biệt là chữ số 0.
- Người Ả Rập đã học tập chữ số Ấn Độ rồi truyền sang châu Âu.
d) Tôn giáo
Ấn Độ cổ đại là quê hương của các tôn giáo lớn:
- Đạo Bà La Môn: ra đời sớm nhất.
- Những thế kỉ đầu Công nguyên: đạo Bà La Môn phát triển thành đạo Hin-đu (Ấn Độ giáo).
- Khoảng thế kỉ VI TCN: Phật giáo được hình thành. Người sáng lập là Xít-đác-ta Gô-ta-ma (Thích Ca Mâu Ni).
e) Kiến trúc
Công trình kiến trúc tiêu biểu của Ấn Độ cổ đại là:
- Cột đá A-sô-ca.
- Đại bảo tháp San-chi.
Bảng ôn tập các cột mốc sự kiện quan trọng
| Thời gian | Sự kiện | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Khoảng 2500 TCN | Người Đra-vi-đa xây dựng những thành thị đầu tiên dọc hai bờ sông Ấn | Khởi đầu nền văn minh sông Ấn |
| Hơn 2000 năm TCN | Chữ viết cổ nhất của người Ấn Độ khắc trên các con dấu (phát hiện ở lưu vực sông Ấn) | Mốc xuất hiện chữ viết Ấn Độ |
| Khoảng 1500 TCN | Khởi đầu nền văn minh sông Hằng | Trung tâm văn minh thứ hai |
| Giữa thiên niên kỉ II TCN | Người A-ri-a từ vùng Trung Á tràn vào miền Bắc Ấn Độ → hình thành chế độ đẳng cấp Vác-na | Hình thành xã hội phân chia đẳng cấp |
| Khoảng thế kỉ VII TCN | Chữ Phạn (San-xkrít) ra đời | Cơ sở của nhiều loại chữ viết ở Ấn Độ và Đông Nam Á sau này |
| Khoảng thế kỉ VI TCN | Phật giáo được hình thành, người sáng lập là Xít-đác-ta Gô-ta-ma (Thích Ca Mâu Ni) | Một trong những tôn giáo lớn của thế giới ra đời |
| Năm 600 TCN | Mở đầu Vương quốc Ma-ga-đa | Vương quốc lớn ở Ấn Độ cổ đại |
| Năm 321 TCN | Thành lập Vương triều Mô-ri-a | Vương triều thống nhất Ấn Độ |
| Năm 185 TCN | Vương triều Mô-ri-a bị lật đổ, Ấn Độ bị chia rẽ | Kết thúc một thời kì thống nhất |
Sơ đồ tư duy
ẤN ĐỘ CỔ ĐẠI
Điều kiện tự nhiên
- Vị trí: bán đảo Nam Á, 3 mặt giáp biển, trục đường Tây – Đông
- Phía bắc: dãy Hi-ma-lay-a; phía nam: đồng bằng sông Ấn, sông Hằng
- Miền Trung – Nam: cao nguyên Đê-can (rừng rậm, núi đá)
- Lưu vực sông Ấn: ít mưa, khô nóng (do sa mạc)
- Lưu vực sông Hằng: mưa nhiều, cây cối tươi tốt (do gió mùa)
Chế độ xã hội
- 2500 TCN: Đra-vi-đa xây thành thị dọc sông Ấn
- Giữa thiên niên kỉ II TCN: người A-ri-a tràn vào → chế độ đẳng cấp Vác-na
- 4 đẳng cấp (dựa trên chủng tộc, màu da):
- Bra-man (Tăng lữ)
- Ksa-tri-a (Vương công – Quý tộc)
- Vai-si-a (Người bình dân)
- Su-đra (Người có địa vị thấp kém)
Thành tựu văn hoá tiêu biểu
- Chữ viết: chữ trên con dấu (hơn 2000 TCN) → chữ Phạn San-xkrít (thế kỉ VII TCN) → cơ sở chữ viết Ấn Độ và Đông Nam Á
- Văn học: hai tác phẩm Ma-ha-bha-ra-ta và Ra-ma-y-a-na
- Toán học – lịch pháp: 10 chữ số (đặc biệt là số 0), biết làm lịch → người Ả Rập truyền sang châu Âu
- Tôn giáo:
- Đạo Bà La Môn → đạo Hin-đu (đầu Công nguyên)
- Phật giáo (thế kỉ VI TCN) – Xít-đác-ta Gô-ta-ma (Thích Ca Mâu Ni)
- Kiến trúc: cột đá A-sô-ca, đại bảo tháp San-chi
Thầy Võ Thành Luận
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn