Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Câu hỏi mở đầu trang 6
Đề bài: Cầu Long Biên (bắc qua sông Hồng) ở Hà Nội được xây dựng từ năm 1898 đến năm 1902. Cây cầu này là một hiện vật lịch sử, đồng thời cũng gắn liền với nhiều sự kiện, quá trình lịch sử quan trọng của Thủ đô và đất nước. Hãy chia sẻ một số sự kiện lịch sử liên quan đến cây cầu này mà em biết. Theo em, việc tìm hiểu về cầu Long Biên, về những sự kiện đã diễn ra trong quá khứ là nhiệm vụ của ngành khoa học nào? Ngành khoa học đó có đối tượng, chức năng, nhiệm vụ là gì? Những kết quả nghiên cứu về quá khứ lịch sử có phản ánh đầy đủ những sự kiện đã từng diễn ra không?
Lời giải:
- Một số sự kiện lịch sử liên quan đến cầu Long Biên:
- Cầu do người Pháp xây dựng trong thời gian 1898 – 1902, là cây cầu thép đầu tiên bắc qua sông Hồng.
- Ngày 10 – 10 – 1954, đoàn quân tiếp quản Thủ đô đi qua cầu Long Biên để vào tiếp quản Hà Nội.
- Trong kháng chiến chống Mỹ, cầu nhiều lần bị máy bay Mỹ đánh phá nhưng vẫn được sửa chữa và duy trì.
- Ngành khoa học nghiên cứu: Việc tìm hiểu về cầu Long Biên và các sự kiện đã diễn ra trong quá khứ là nhiệm vụ của ngành Sử học.
- Đối tượng, chức năng, nhiệm vụ của Sử học:
- Đối tượng: toàn bộ quá khứ của loài người.
- Chức năng: khoa học và xã hội.
- Nhiệm vụ: nhận thức, giáo dục và dự báo.
- Kết quả nghiên cứu có phản ánh đầy đủ không? Không. Giữa hiện thực lịch sử và lịch sử được con người nhận thức luôn có khoảng cách, nên kết quả nghiên cứu không thể phản ánh đầy đủ tuyệt đối những gì đã từng diễn ra.
1. Lịch sử là gì?
Câu hỏi 1 trang 8
Đề bài: Trình bày khái niệm lịch sử.
Lời giải:
- Lịch sử là những gì đã diễn ra trong quá khứ.
- Lịch sử loài người là toàn bộ những hoạt động của con người từ khi xuất hiện đến ngày nay, bao gồm cả lịch sử quá trình tương tác của con người với tự nhiên và quá trình con người tương tác với nhau.
- Lịch sử được hiểu theo hai nghĩa:
- Hiện thực lịch sử: tất cả những gì đã diễn ra trong quá khứ, tồn tại hoàn toàn khách quan.
- Lịch sử được con người nhận thức: là hiểu biết của con người về hiện thực lịch sử, được trình bày, tái hiện theo nhiều cách khác nhau.
Câu hỏi 2 trang 8
Đề bài: Dựa vào Tư liệu 1 (tr. 7), hãy cho biết hình ảnh nào thể hiện hiện thực lịch sử, hình ảnh nào thể hiện lịch sử được con người nhận thức?
Lời giải:
- Hình ảnh thể hiện hiện thực lịch sử: Hình 2 (Mũi tên đồng) và Hình 3 (Khuôn đúc mũi tên đồng) tìm thấy ở Cổ Loa.
- → Vì đây là những hiện vật có thật, tồn tại khách quan, là dấu tích còn lại từ quá khứ của nước Âu Lạc.
- Hình ảnh thể hiện lịch sử được con người nhận thức: Hình 4 (Trang bìa tác phẩm Chuyện nỏ thần của Tô Hoài).
- → Vì đây là tác phẩm do nhà văn Tô Hoài tái hiện, kể lại câu chuyện lịch sử về nước Âu Lạc dưới hình thức truyện kể.
Câu hỏi 3 trang 8
Đề bài: Khai thác Tư liệu 2, hãy chỉ ra điểm giống và khác nhau trong nội dung hai tấm bia. Theo em, vì sao có sự khác nhau đó?
Lời giải:
a) Điểm giống nhau:
- Cả hai tấm bia đều nói về cùng một sự kiện: cuộc đụng độ ngày 27 – 4 – 1521 tại đảo Mác-tan (Phi-líp-pin) và cái chết của Ma-gien-lăng.
b) Điểm khác nhau:
- Bia La-pu-la-pu (Hình 5): ca ngợi La-pu-la-pu là người Phi-líp-pin đầu tiên đánh đuổi quân xâm lược châu Âu, coi Ma-gien-lăng là kẻ xâm lược.
- Bia Ma-gien-lăng (Hình 6): tôn vinh Ma-gien-lăng và đoàn thám hiểm, đề cao việc con tàu Vích-to-ri-a đã hoàn thành chuyến đi vòng quanh thế giới đầu tiên bằng đường biển.
c) Vì sao có sự khác nhau đó?
- Vì hai tấm bia được dựng nên với mục đích, thái độ và quan điểm khác nhau:
- Bia La-pu-la-pu nhìn từ góc độ của người dân địa phương (người bị xâm lược) → ca ngợi người anh hùng bảo vệ đất nước.
- Bia Ma-gien-lăng nhìn từ góc độ tôn vinh thành tựu thám hiểm của đoàn người châu Âu.
- → Điều này cho thấy lịch sử được con người nhận thức luôn phụ thuộc vào mục đích, thái độ và quan điểm của người tìm hiểu, ghi chép.
2. Sử học là gì?
Câu hỏi 1 trang 9
Đề bài: Sử học là gì?
Lời giải:
- Sử học là khoa học nghiên cứu về quá khứ của loài người.
Câu hỏi 2 trang 9
Đề bài: Trình bày đối tượng nghiên cứu của Sử học.
Lời giải:
- Đối tượng nghiên cứu của Sử học là toàn bộ quá khứ của loài người.
- Đó có thể là quá khứ của:
- Một cá nhân.
- Một nhóm người, cộng đồng người.
- Một quốc gia, khu vực.
- Hoặc toàn thể nhân loại.
Câu hỏi 3 trang 9
Đề bài: Nêu chức năng, nhiệm vụ của Sử học.
Lời giải:
a) Chức năng của Sử học:
- Chức năng khoa học:
- Khôi phục các sự kiện lịch sử đã diễn ra trong quá khứ.
- Rút ra bản chất của các quá trình lịch sử để phát hiện quy luật vận động và phát triển của lịch sử.
- Chức năng xã hội:
- Giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức.
- Rút ra bài học kinh nghiệm cho cuộc sống hiện tại.
b) Nhiệm vụ của Sử học:
- Nhận thức: Cung cấp tri thức khoa học, giúp con người tìm hiểu, khám phá hiện thực lịch sử một cách khách quan, khoa học, chân thực.
- Giáo dục:
- Góp phần truyền bá những giá trị và truyền thống tốt đẹp trong lịch sử cho thế hệ sau.
- Góp phần giáo dục đạo đức, tinh thần dân tộc, tình yêu quê hương, đất nước, bồi dưỡng lòng khoan dung, nhân ái,…
- Dự báo: Thông qua việc tổng kết thực tiễn, rút ra các bài học kinh nghiệm,… Sử học góp phần dự báo về tương lai của đất nước, nhân loại,…
Luyện tập – Vận dụng
Luyện tập trang 10
Đề bài: So sánh điểm khác nhau giữa hiện thực lịch sử và lịch sử được con người nhận thức. Nêu một số ví dụ về hiện thực lịch sử và lịch sử được con người nhận thức (theo gợi ý sau vào vở).
Lời giải:
a) Bảng so sánh:
| Tiêu chí | Hiện thực lịch sử | Lịch sử được con người nhận thức |
|---|---|---|
| Khái niệm | Là tất cả những gì đã diễn ra trong quá khứ. | Là hiểu biết của con người về hiện thực lịch sử. |
| Tính chất | Tồn tại khách quan, không phụ thuộc ý muốn chủ quan của con người. | Mang tính chủ quan, phụ thuộc vào nhu cầu, năng lực, mục đích, thái độ của người tìm hiểu. |
| Khả năng thay đổi | Không thể thay đổi được. | Có thể được trình bày, tái hiện theo nhiều cách khác nhau. |
b) Một số ví dụ:
| Hiện thực lịch sử | Lịch sử được con người nhận thức |
|---|---|
| Ngày 2 – 9 – 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. | Các bài viết, sách lịch sử, phim tài liệu, tranh ảnh tái hiện về sự kiện ngày 2 – 9 – 1945. |
| Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954. | Các tác phẩm văn học, hồi kí, phim ảnh kể lại chiến thắng Điện Biên Phủ. |
Vận dụng trang 10
Đề bài: Em hoặc một nhóm bạn hãy tìm đọc một cuốn truyện/cuốn sách lịch sử, sau đó giới thiệu với các bạn cùng lớp (tên cuốn truyện/cuốn sách, tác giả, năm xuất bản, nội dung chủ yếu,…). Điều gì ở cuốn truyện/cuốn sách đó khiến em thích nhất?
Lời giải:
Đây là câu hỏi vận dụng thực tế, em có thể tự lựa chọn cuốn sách yêu thích. Dưới đây là một gợi ý mẫu:
- Tên cuốn sách: Lá cờ thêu sáu chữ vàng.
- Tác giả: Nguyễn Huy Tưởng.
- Năm xuất bản: 1960.
- Nội dung chủ yếu: Cuốn truyện kể về Trần Quốc Toản – một thiếu niên anh hùng thời nhà Trần. Vì còn nhỏ tuổi, Trần Quốc Toản không được tham dự Hội nghị Bình Than bàn việc đánh giặc Nguyên – Mông nên đã bóp nát quả cam trong tay lúc nào không hay. Sau đó, ông tập hợp gia nô và bạn bè, dựng lá cờ thêu sáu chữ vàng “Phá cường địch, báo hoàng ân” và lập nhiều chiến công trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông.
- Điều em thích nhất: Tinh thần yêu nước, dũng cảm, ý chí quyết tâm đánh giặc của Trần Quốc Toản dù còn rất nhỏ tuổi. Nhân vật đã giúp em hiểu rằng lòng yêu nước không phân biệt tuổi tác.
Một số cuốn sách khác em có thể tham khảo:
- Đại Việt sử ký toàn thư (Ngô Sĩ Liên).
- An Dương Vương xây thành Ốc (Tô Hoài).
- Sử ta – chuyện xưa kể lại (Nguyễn Huy Thắng).
Em có thể trình bày phần giới thiệu của mình dưới dạng bài viết, bài thuyết trình hoặc poster để chia sẻ với các bạn trong lớp.
Cô Ngô Thị Ánh Ngọc
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử THPT
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Lịch sử, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 7+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Kim Liên