Câu hỏi mở đầu trang 11

Đề bài: Quan sát các hình ảnh dưới đây, hãy cùng chia sẻ: Điều gì thôi thúc con người luôn muốn tìm hiểu và hướng về cội nguồn? Việc tìm hiểu về thời đại Hùng Vương nói riêng cũng như về lịch sử dân tộc có ý nghĩa thế nào đối với cuộc sống hiện tại và tương lai?

Lời giải:

• Điều thôi thúc con người tìm hiểu về cội nguồn: Đó là nhu cầu tự thân của con người. Từ xa xưa, con người đã quan tâm tìm hiểu về cội nguồn của bản thân, gia đình, dòng họ và cộng đồng.
• Ý nghĩa của việc tìm hiểu về thời đại Hùng Vương và lịch sử dân tộc:
  • Giúp hiểu được cội nguồn của dân tộc, biết được công lao dựng nước của ông cha.
  • Bồi dưỡng lòng yêu nước, tự hào dân tộc, tinh thần đoàn kết.
  • Rút ra bài học kinh nghiệm từ quá khứ để vận dụng vào cuộc sống hiện tại và định hướng cho tương lai.

1. Sự cần thiết của việc học tập, khám phá lịch sử suốt đời

Câu hỏi 1 trang 13

Đề bài: Khai thác Tư liệu 1 và 2 (tr. 12), em rút ra thông tin gì về sự cần thiết phải học tập và khám phá lịch sử?

Lời giải:

Qua hai tư liệu, em rút ra được:

• Tư liệu 1 (Ngô Sỹ Liên): Lịch sử ghi lại những việc hay và dở trong quá khứ để làm “gương răn” cho đời sau. → Học lịch sử giúp ta rút ra bài học kinh nghiệm cho hiện tại và tương lai.
• Tư liệu 2 (Hồ Chí Minh): Mỗi người dân Việt Nam cần biết về lịch sử dân tộc để hiểu rõ gốc tích nước nhà. → Học lịch sử là trách nhiệm, giúp ta hiểu về cội nguồn dân tộc.

→ Kết luận: Việc học tập, khám phá lịch sử là rất cần thiết, vừa giúp rút ra bài học cho cuộc sống, vừa giúp mỗi người hiểu và tự hào về cội nguồn dân tộc mình.

Câu hỏi 2 trang 13

Đề bài: Vì sao phải đặt ra vấn đề học tập, khám phá lịch sử suốt đời?

Lời giải:

Cần đặt ra vấn đề học tập, khám phá lịch sử suốt đời vì:

• Tri thức lịch sử rất rộng lớn và đa dạng, không thể học hết trong một thời gian ngắn.
• Nhiều sự kiện, quá trình lịch sử hiện nay vẫn còn là bí ẩn, là cơ hội thôi thúc con người tìm tòi, khám phá để hoàn chỉnh thêm nhận thức chung.
• Cuộc sống luôn cần vận dụng tri thức, kinh nghiệm từ quá khứ để giải quyết các vấn đề hiện tại và định hướng cho tương lai.
• Trong kỉ nguyên toàn cầu hoá, học lịch sử giúp ta hiểu các nền văn hoá, từ đó hội nhập thành công.
• Tri thức lịch sử và văn hoá còn là nguồn cảm hứng sáng tạo cho công nghiệp văn hoá, du lịch và mang lại nhiều cơ hội nghề nghiệp mới.

2. Kết nối lịch sử với cuộc sống, cuộc sống với lịch sử

Câu hỏi 1 trang 14

Đề bài: Em có thể tìm hiểu và học tập lịch sử qua các hình thức nào? Ở đâu?

Lời giải:

• Các hình thức học tập lịch sử:
  • Học qua các giờ học, bài học trên lớp.
  • Tham quan bảo tàng, di tích lịch sử – văn hoá.
  • Đọc sách, xem phim và các tác phẩm văn học, nghệ thuật sáng tác theo chủ đề lịch sử.
  • Tìm hiểu các câu chuyện lịch sử ở chính những nơi quanh ta: ngôi nhà, con phố, làng bản, trường học,…
• Địa điểm học tập lịch sử:
  • Trường học.
  • Bảo tàng, di tích lịch sử – văn hoá (đình, đền, chùa, tượng đài,…).
  • Các địa danh quen thuộc xung quanh: ngôi nhà, con phố, làng bản, trường học,…

Câu hỏi 2 trang 14

Đề bài: Từ bài học lịch sử về lòng yêu nước, về tinh thần đoàn kết,… hãy cho biết suy nghĩ của em về một vấn đề thời sự trong nước hoặc thế giới.

Lời giải:

Đây là câu hỏi liên hệ thực tế, em có thể tự lựa chọn vấn đề mình quan tâm. Dưới đây là một gợi ý mẫu:

• Vấn đề thời sự: Bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.
• Suy nghĩ của em:
  • Lịch sử dân tộc cho thấy ông cha ta luôn anh dũng đấu tranh để giữ vững từng tấc đất, vùng biển của Tổ quốc.
  • Truyền thống yêu nước và đoàn kết đã giúp dân tộc ta vượt qua nhiều thử thách trong lịch sử.
  • Ngày nay, mỗi người dân – đặc biệt là học sinh – cần phát huy tinh thần đó: học tập tốt, tìm hiểu về chủ quyền biển đảo, tin tưởng vào chính sách của Nhà nước, lên tiếng đấu tranh hợp pháp trước những hành động xâm phạm chủ quyền.

3. Sưu tầm, thu thập, xử lí thông tin sử liệu trong khám phá, học tập lịch sử

Câu hỏi 1 trang 15

Đề bài: Hãy cho biết thế nào là sưu tầm, thu thập và xử lí thông tin sử liệu?

Lời giải:

• Sưu tầm, thu thập sử liệu: là quá trình lập danh mục sử liệu cần sưu tầm; tìm kiếm, thu thập thông tin liên quan đến đối tượng tìm hiểu. Nguồn sử liệu càng đa dạng, đầy đủ thì càng tốt.
• Xử lí thông tin sử liệu: là quá trình phân loại, đánh giá, thẩm định, so sánh nguồn sử liệu đã thu thập được. Công đoạn này nhằm xác định tính xác thực, độ tin cậy và giá trị của sử liệu cũng như thông tin mà sử liệu đó phản ánh.

Câu hỏi 2 trang 15

Đề bài: Quan sát các hình 6 – 8 (tr. 14) và rút ra một số thông tin qua khai thác các sử liệu đó.

Lời giải:

• Hình 6 – Lá đề trang trí hình rồng (Hoàng thành Thăng Long):
  • Là hiện vật khảo cổ học, một bộ phận trang trí kiến trúc cung đình.
  • → Cho biết về trình độ nghệ thuật, kiến trúc và đời sống văn hoá của nước ta thời kỳ Hoàng thành Thăng Long.
• Hình 7 – Tờ tiền của Việt Nam (10 000 đồng):
  • Có in dòng chữ “Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam” và chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh.
  • → Cho biết về chế độ chính trị, đơn vị tiền tệ và một phần đời sống kinh tế của Việt Nam hiện nay.
• Hình 8 – Trang báo Nhân dân số 5043 (1 – 2 – 1968):
  • Là tư liệu báo chí, đưa tin về “Cả miền Nam sôi sục khí thế tiến công – Tiến công mãnh liệt Sài Gòn, Huế, Đà Nẵng”.
  • → Phản ánh sự kiện Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

→ Kết luận: Có nhiều loại sử liệu khác nhau (hiện vật, tiền tệ, báo chí,…) và mỗi loại đều cung cấp những thông tin quý giá về một thời kỳ, một sự kiện trong lịch sử dân tộc.

Luyện tập – Vận dụng

Luyện tập 1 trang 15

Đề bài: Hãy lập và hoàn thành bảng hệ thống về các bước của công tác chuẩn bị sử liệu (theo gợi ý sau vào vở).

Lời giải:

Luyện tập 2 trang 15

Đề bài: Có ý kiến cho rằng: Học tập lịch sử chỉ diễn ra ở nhà trường phổ thông. Em có đồng ý với ý kiến đó không? Vì sao?

Lời giải:

• Em không đồng ý với ý kiến đó.
• Vì:
  • Tri thức lịch sử rất rộng lớn và đa dạng, không thể chỉ học hết trong nhà trường phổ thông.
  • Ngoài giờ học trên lớp, ta có thể học lịch sử qua nhiều hình thức khác: tham quan bảo tàng, di tích lịch sử – văn hoá; đọc sách, xem phim chủ đề lịch sử; tìm hiểu những câu chuyện ở chính nơi mình sinh sống,…
  • Học tập lịch sử là việc cần thiết suốt đời để mỗi người không ngừng bổ sung tri thức, rút ra bài học cho hiện tại và tương lai.

Vận dụng trang 15

Đề bài: Sưu tầm một số tư liệu có liên quan đến quá khứ của gia đình/trường học/quê hương em và giới thiệu vắn tắt về các tư liệu đó. Thông qua các tư liệu sưu tầm được giúp em biết điều gì về gia đình/trường học/quê hương em trong quá khứ?

Lời giải:

Đây là câu hỏi vận dụng thực tế, em có thể tự sưu tầm theo cách của mình. Dưới đây là một gợi ý mẫu về trường học:

a) Các tư liệu đã sưu tầm:

• Ảnh chụp ngôi trường qua các thời kỳ (ảnh khánh thành, ảnh các thế hệ học sinh,…).
• Sổ truyền thống ghi lại quá trình thành lập và phát triển của trường.
• Các bằng khen, kỉ niệm chương mà trường nhận được.
• Lời kể của các thầy cô, cựu học sinh đã từng học và làm việc tại trường.

b) Thông tin biết được qua các tư liệu:

• Năm thành lập trường và ý nghĩa của tên gọi.
• Quá trình xây dựng, phát triển của trường qua các giai đoạn.
• Những truyền thống nổi bật như: dạy tốt – học tốt, các thành tích trong học tập, thể thao, văn nghệ,…
• Những đóng góp của các thế hệ thầy cô và học sinh đối với địa phương.

→ Từ đó, em thêm trân trọng, tự hào về ngôi trường mình đang học và có ý thức tiếp nối, phát huy truyền thống tốt đẹp đó.

Cô Ngô Thị Ánh Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Lịch sử, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 7+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Kim Liên