Câu hỏi mở đầu trang 16

Đề bài: “Di sản văn hoá, di sản thiên nhiên là những tài sản vô giá và không thể thay thế, không chỉ của một dân tộc mà còn là của nhân loại… Bất kì di sản nào trong số đó biến mất, do xuống cấp hoặc bị huỷ hoại, cũng sẽ làm nghèo đi kho tàng di sản của tất cả các dân tộc trên thế giới” (Theo Hướng dẫn thực hiện Công ước di sản thế giới của UNESCO). Em hiểu như thế nào về nội dung trên? Theo em, Sử học có vai trò như thế nào trong việc bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hoá, di sản thiên nhiên? Em đã có những hoạt động nào để góp phần bảo vệ các di sản văn hoá, thiên nhiên ở địa phương?

Lời giải:

• Hiểu về nội dung trên: Di sản văn hoá, di sản thiên nhiên là tài sản vô giá, không thể thay thế của mỗi dân tộc và của cả nhân loại. Nếu một di sản bị mất đi hoặc xuống cấp, kho tàng di sản chung của thế giới sẽ bị nghèo đi.
• Vai trò của Sử học: Sử học nghiên cứu, khẳng định giá trị của di sản; cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hoá, di sản thiên nhiên.
• Một số hoạt động góp phần bảo vệ di sản ở địa phương:
  • Tuyên truyền, vận động bạn bè, người thân cùng tham gia bảo vệ di sản.
  • Giữ gìn vệ sinh, không xả rác khi tham quan di tích, di sản.
  • Không có hành vi phá hoại, vẽ bậy lên các di tích.
  • Tham gia các hoạt động tìm hiểu, giới thiệu về di sản của địa phương.

1. Sử học với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hoá, di sản thiên nhiên

Câu hỏi 1 trang 17

Đề bài: Hãy nêu mối quan hệ giữa Sử học với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hoá, di sản thiên nhiên.

Lời giải:

• Giá trị của các di sản thường thể hiện ở nhiều khía cạnh: lịch sử, văn hoá, kiến trúc, mĩ thuật, cảnh quan thiên nhiên,…
• Sử học – với tư cách là một khoa học có tính liên ngành – đóng vai trò quan trọng nhất trong việc khẳng định giá trị của di sản.
• Kết quả nghiên cứu của Sử học là cơ sở khoa học vững chắc cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đảm bảo các yêu cầu cốt lõi như: tính nguyên trạng, giữ được “yếu tố gốc cấu thành di tích”, đảm bảo “tính xác thực”, “tính toàn vẹn”, “giá trị nổi bật”.
• → Nhờ đó, di sản được bảo tồn và phát huy giá trị một cách bền vững, vì lợi ích chung của toàn xã hội.

Câu hỏi 2 trang 17

Đề bài: Theo em, các di sản được giới thiệu trong các hình 1, 2, 3 sẽ như thế nào nếu trong quá trình bảo tồn và phát huy giá trị không dựa vào những kết quả nghiên cứu của Sử học?

Lời giải:

Nếu công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di sản (Cung điện Véc-xây, Đại Nội Huế, Vịnh Hạ Long) không dựa vào kết quả nghiên cứu của Sử học, các di sản này có thể sẽ:

• Mất đi “yếu tố gốc” cấu thành di tích, không còn giữ được hình dáng, kiến trúc ban đầu.
• Không đảm bảo tính xác thực và tính toàn vẹn → giá trị lịch sử – văn hoá bị sai lệch.
• Bị xuống cấp, hư hỏng, biến dạng do trùng tu, tôn tạo sai cách.
• Mất đi giá trị nổi bật vốn có, thậm chí có nguy cơ bị huỷ hoại hoàn toàn.

→ Như vậy, Sử học là cơ sở khoa học không thể thiếu để các di sản được bảo tồn đúng cách và phát huy giá trị bền vững.

Câu hỏi trang 18

Đề bài: Nêu vai trò của công tác bảo tồn, phát huy giá trị của di sản văn hoá, di sản thiên nhiên.

Lời giải:

Công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản có vai trò quan trọng:

• Đối với di sản văn hoá vật thể (thành quách, lăng tẩm, đình, đền, tháp, cung điện, nhà cổ,…):
  • Góp phần hạn chế và khắc phục có hiệu quả những tác động tiêu cực của điều kiện tự nhiên (xuống cấp, hư hỏng theo thời gian) và của con người.
• Đối với di sản văn hoá phi vật thể (như hát Xoan, các loại hình nghệ thuật dân gian,…):
  • Giúp các di sản đó được tái tạo, giữ gìn và lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua các biện pháp: sưu tầm, lưu giữ, truyền dạy, trình diễn,…
  • Tránh nguy cơ bị mai một.
• Đối với di sản thiên nhiên:
  • Góp phần phát triển đa dạng sinh học, làm tăng giá trị khoa học của di sản.
• Đối với kinh tế – xã hội:
  • Khi di sản được bảo tồn và phát huy giá trị sẽ góp phần phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.

2. Sử học với sự phát triển du lịch

Câu hỏi 1 trang 19

Đề bài: Khai thác các tư liệu 1, 2, 3, hãy cho biết nội dung phản ánh của từng tư liệu và nêu điểm chung giữa các tư liệu đó.

Lời giải:

a) Nội dung phản ánh của từng tư liệu:

• Tư liệu 1 (Luật Du lịch năm 2010): Liệt kê các loại tài nguyên du lịch văn hoá, gồm: di tích lịch sử – văn hoá, di tích lịch sử cách mạng, khảo cổ, kiến trúc; giá trị văn hoá truyền thống, lễ hội, văn nghệ dân gian và các công trình lao động sáng tạo của con người.
• Tư liệu 2 (về du lịch châu Âu): Du lịch tạo ra hơn 10% GDP của EU. Trong đó, khía cạnh văn hoá chiếm khoảng 40% giá trị du lịch ở châu Âu. Chính các di sản độc đáo (bảo tàng, nhà hát, di tích khảo cổ học, thành phố lịch sử,…) đã khiến châu Âu trở thành điểm đến du lịch chính.
• Tư liệu 3 (Hoàng thành Thăng Long): Năm 2019, Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long đón 461 715 lượt khách tham quan, trong đó có 230 459 lượt khách quốc tế và 231 256 lượt khách nội địa.

b) Điểm chung của ba tư liệu:

• Cả ba tư liệu đều cho thấy các giá trị lịch sử – văn hoá là tài nguyên quý báu và không thể thiếu đối với sự phát triển của ngành du lịch.
• Các di tích, di sản lịch sử – văn hoá có sức hấp dẫn lớn đối với khách du lịch trong và ngoài nước, mang lại nguồn thu kinh tế đáng kể.

Câu hỏi 2 trang 19

Đề bài: Từ kết quả trả lời câu 1, hãy cho biết lịch sử và văn hoá có vai trò như thế nào đối với du lịch?

Lời giải:

Lịch sử và văn hoá có vai trò rất quan trọng đối với du lịch:

• Là nguồn tài nguyên quý báu của du lịch, đặc biệt là du lịch văn hoá.
• Tạo nên sức hấp dẫn, thu hút đông đảo khách du lịch trong nước và quốc tế.
• Mang lại nguồn thu lớn, góp phần phát triển kinh tế của địa phương và quốc gia.
• Tạo nên nét đặc trưng riêng cho mỗi điểm đến du lịch.

Câu hỏi trang 20

Đề bài: Dựa vào thông tin trong mục, hãy cho biết tác động của du lịch đối với công tác bảo tồn di tích lịch sử, di sản văn hoá.

Lời giải:

Du lịch có những tác động tích cực đối với công tác bảo tồn di tích lịch sử, di sản văn hoá:

• Nhu cầu tham quan, tìm hiểu, trải nghiệm của du khách thôi thúc các cấp chính quyền và nhân dân quan tâm hơn đến việc gìn giữ, bảo tồn, phục dựng và phát huy giá trị của di tích, di sản.
• Một phần doanh thu từ du lịch được tái đầu tư vào việc bảo tồn, tôn tạo, tôn vinh, phục dựng và quản lí di tích lịch sử – văn hoá, di sản vật thể.
• Di sản văn hoá phi vật thể cũng được sưu tầm, nghiên cứu, phục dựng, truyền dạy và tổ chức trình diễn,…
• → Du lịch góp phần chăm lo bảo tồn và phát huy nguồn lực cốt lõi cho sự phát triển bền vững của ngành du lịch nói chung và du lịch văn hoá nói riêng.

Luyện tập – Vận dụng

Luyện tập trang 20

Đề bài: Hãy giải thích vai trò của lịch sử, văn hoá đối với sự phát triển du lịch và vai trò của du lịch đối với công tác bảo tồn di tích lịch sử, văn hoá thông qua một ví dụ cụ thể.

Lời giải:

Em có thể chọn một di sản cụ thể để minh hoạ. Dưới đây là gợi ý mẫu với Khu di tích Đại Nội Huế:

a) Vai trò của lịch sử, văn hoá đối với sự phát triển du lịch:

• Đại Nội Huế là Quần thể di tích Cố đô Huế – Di sản văn hoá thế giới được UNESCO công nhận.
• Có giá trị lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật độc đáo gắn liền với triều đại nhà Nguyễn.
• → Thu hút đông đảo khách du lịch trong nước và quốc tế đến tham quan, mang lại nguồn thu lớn cho ngành du lịch tỉnh Thừa Thiên Huế và cả nước.

b) Vai trò của du lịch đối với công tác bảo tồn di tích Đại Nội Huế:

• Nhờ du lịch phát triển, có nguồn thu để tái đầu tư trùng tu, tôn tạo các công trình (ví dụ: trùng tu Ngọ Môn).
• Du lịch góp phần nâng cao ý thức của chính quyền và nhân dân về bảo vệ di sản.
• Các hoạt động văn hoá phi vật thể như Nhã nhạc cung đình Huế cũng được phục dựng, truyền dạy và trình diễn phục vụ du khách.

Vận dụng 1 trang 20

Đề bài: Địa phương (tỉnh hoặc thành phố) nơi em đang sinh sống và học tập có di sản văn hoá, di sản thiên nhiên nào? Em hãy đề xuất một số biện pháp để bảo tồn, phát huy tốt hơn giá trị của các di sản đó.

Lời giải:

Đây là câu hỏi vận dụng thực tế, em có thể trình bày theo địa phương của mình. Dưới đây là gợi ý mẫu với Thành phố Hồ Chí Minh:

a) Một số di sản tiêu biểu của địa phương:

• Di tích lịch sử – văn hoá: Dinh Độc Lập, Bến Nhà Rồng, Bưu điện Trung tâm Sài Gòn, Nhà thờ Đức Bà, Chợ Bến Thành,…
• Di tích lịch sử cách mạng: Địa đạo Củ Chi.
• Di sản thiên nhiên: Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ.

b) Một số biện pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản:

• Tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức của người dân, đặc biệt là học sinh, về giá trị di sản.
• Đầu tư cho công tác trùng tu, tôn tạo dựa trên cơ sở khoa học của Sử học.
• Phát triển du lịch văn hoá gắn với bảo tồn, sử dụng một phần doanh thu để tái đầu tư cho di sản.
• Vận động cộng đồng tham gia bảo vệ di sản: không xả rác, không phá hoại, tham gia các hoạt động tình nguyện.
• Ứng dụng công nghệ để giới thiệu di sản (mạng xã hội, tham quan trực tuyến,…).

Vận dụng 2 trang 20

Đề bài: Giả sử có một chủ đề của hội thảo về du lịch di sản như sau: “Lựa chọn lợi ích về kinh tế hay văn hoá – lịch sử? Lợi ích lâu dài hay trước mắt?”. Dựa vào kiến thức đã học và hiểu biết của bản thân, hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 từ) thể hiện quan điểm của em về vấn đề được nêu.

Lời giải:

Đoạn văn gợi ý (khoảng 200 từ):

Theo em, trong phát triển du lịch di sản, chúng ta không nên đặt lợi ích kinh tế và lợi ích văn hoá – lịch sử lên hai phía đối lập, mà cần kết hợp hài hoà cả hai, đồng thời ưu tiên lợi ích lâu dài hơn là lợi ích trước mắt. Di sản văn hoá và di sản thiên nhiên là tài sản vô giá, không thể tái tạo – một khi bị mất đi hay xuống cấp do khai thác bừa bãi sẽ không thể khôi phục lại được. Nếu chỉ chạy theo lợi ích kinh tế trước mắt mà bỏ qua công tác bảo tồn, di sản sẽ nhanh chóng bị huỷ hoại, kéo theo đó là chính ngành du lịch cũng mất đi nguồn tài nguyên cốt lõi. Ngược lại, khi di sản được bảo tồn đúng cách trên cơ sở khoa học của Sử học, nó vừa giữ được giá trị lịch sử – văn hoá, vừa trở thành điểm đến hấp dẫn lâu dài cho du khách, mang lại nguồn thu ổn định. Vì vậy, lựa chọn đúng đắn là phát triển du lịch bền vững, lấy bảo tồn làm nền tảng, để lợi ích kinh tế và lợi ích văn hoá – lịch sử cùng song hành, mang lại giá trị cho cả thế hệ hôm nay và mai sau.

Cô Ngô Thị Ánh Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Lịch sử, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 7+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Kim Liên