Câu hỏi mở đầu trang 38

Đề bài: Em có biết, vào thời điểm năm 2021, để đi từ Hà Nội vào Thành phố Hồ Chí Minh bằng máy bay sẽ mất khoảng gần 2 giờ, bằng tàu hoả mất khoảng 30 giờ, còn đi xe đạp có thể mất tới gần 1 000 giờ,…? Máy bay là một thành tựu tiêu biểu của cuộc cách mạng công nghiệp thời cận đại. Hãy kể tên một số thành tựu khác của các cuộc cách mạng công nghiệp thời cận đại mà em biết. Các cuộc cách mạng công nghiệp này có ý nghĩa gì đối với nhân loại?

Lời giải:

• Một số thành tựu khác của các cuộc cách mạng công nghiệp thời cận đại:
  • Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất: máy kéo sợi Gien-ni, máy hơi nước, máy dệt chạy bằng hơi nước, đầu máy xe lửa hơi nước,…
  • Cách mạng công nghiệp lần thứ hai: điện thoại, bóng đèn điện, máy vô tuyến điện, xe hơi, máy bay,…
• Ý nghĩa đối với nhân loại:
  • Thay đổi cách thức sản xuất, nâng cao năng suất lao động.
  • Cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của con người.
  • Thúc đẩy giao thông, thông tin liên lạc phát triển nhanh chóng.
  • Hình thành các trung tâm công nghiệp, đô thị lớn.

1. Thành tựu cơ bản của Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất

Câu hỏi trang 40

Đề bài: Nêu những thành tựu cơ bản của nước Anh và một số nước khác ở châu Âu và Bắc Mỹ trong Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất. Theo em, thành tựu nào là quan trọng nhất? Vì sao?

Lời giải:

a) Thành tựu cơ bản của nước Anh:

• Ngành dệt:
  • Máy kéo sợi Gien-ni (Giêm Ha-gri-vơ, năm 1764): có 16 – 18 cọc suốt, làm tăng năng suất lao động gấp nhiều lần.
  • Máy kéo sợi chạy bằng sức nước (Ri-chác Ác-rai, năm 1769): sợi kéo nhỏ và chắc, vải dệt đẹp và bền hơn.
  • Máy dệt chạy bằng hơi nước (Ét-mơn Các-rai, năm 1785): năng suất thợ dệt tăng gần 40 lần.
• Động lực và năng lượng:
  • Máy hơi nước của Giêm Oát (năm 1784) tạo ra nguồn động lực mới.
  • Động cơ đốt trong ra đời (Giôn Ba-bơ năm 1791, Sa-mu-en Bờ-rao năm 1823).
• Luyện kim: phát minh lò luyện quặng theo phương pháp “pút-đinh” (năm 1784).
• Giao thông vận tải: chế tạo đầu máy xe lửa hơi nước chạy trên đường ray đầu tiên (năm 1804).

b) Thành tựu ở một số nước khác:

• Mỹ: Năm 1807, Rô-bớt Phơn-tơn ứng dụng động cơ hơi nước chế tạo thành công tàu thuỷ chở khách đầu tiên.
• Bỉ: Quá trình công nghiệp hoá diễn ra đầu thế kỉ XIX, trọng tâm là luyện kim (thép), khai mỏ (than đá) và dệt.
• Pháp: Cách mạng công nghiệp diễn ra muộn hơn (khoảng năm 1830), trước tiên trong công nghiệp nhẹ rồi lan ra các ngành khác. Đến giữa thế kỉ XIX, Pháp cơ bản trở thành một nước công nghiệp.

c) Thành tựu quan trọng nhất:

Theo em, thành tựu quan trọng nhất là máy hơi nước của Giêm Oát (năm 1784). Vì:

• Máy hơi nước đã tạo ra nguồn động lực mới, làm giảm sức lao động chân tay của con người.
• Thúc đẩy sản xuất phát triển vượt bậc.
• Khởi đầu quá trình công nghiệp hoá ở nước Anh và sau đó lan rộng ra nhiều nước khác.
• Là cơ sở cho nhiều phát minh khác như đầu máy xe lửa, tàu thuỷ chạy bằng hơi nước,…

2. Thành tựu cơ bản của Cách mạng công nghiệp lần thứ hai

Câu hỏi trang 42

Đề bài: Nêu một số thành tựu cơ bản của Cách mạng công nghiệp lần thứ hai.

Lời giải:

a) Luyện kim:

• Phát minh phương pháp sử dụng lò cao trong luyện kim của Hen-ri Bê-sê-mơ (Anh) → tạo ra các nguyên liệu mới như thép có chất lượng tốt, dễ cán, giá thành rẻ.

b) Điện và các thiết bị điện:

• Phát minh về điện của Mai-cơn Pha-ra-đây (Anh), Tô-mát Ê-đi-xơn, Ni-cô-la Tét-la (Mỹ) là cơ sở cho sự ra đời và phát triển của động cơ điện, điện thoại, vô tuyến điện.
• Điện thoại (A-lếch-xan-đơ Gra-ham Beo, Mỹ, năm 1876).
• Bóng đèn sợi đốt (Tô-mát Ê-đi-xơn, năm 1879) – giúp thắp sáng các nhà ở, thành phố, nhà xưởng.
• Máy vô tuyến điện (Gu-li-ê-li-nô Mác-cô-ni, I-ta-li-a, năm 1897).

c) Giao thông vận tải:

• Năm 1860, G. Lơ-noa (Pháp) phát minh động cơ đốt trong hai kì chạy bằng khí đốt → tiền đề cho sự ra đời của ô tô, máy bay; thúc đẩy ngành khai thác dầu mỏ.
• Xe hơi đầu tiên (Các Ben, Đức, năm 1886). Hen-ri Pho (Mỹ) là người đưa xe hơi trở nên phổ biến với dòng xe Mô-đen T (năm 1908).
• Máy bay chạy bằng động cơ xăng được hai anh em nhà Rai (Mỹ) thử nghiệm thành công năm 1903 → mở đường cho ngành hàng không hiện đại.

3. Ý nghĩa của các cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất và lần thứ hai

Câu hỏi trang 44

Đề bài: Nêu ý nghĩa của các cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất và lần thứ hai về kinh tế, xã hội, văn hoá.

Lời giải:

a) Về kinh tế:

• Thay đổi cách thức tổ chức sản xuất, tạo ra nhiều nguyên liệu mới, thúc đẩy công nghiệp phát triển và nâng cao năng suất lao động.
• Thúc đẩy sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhiều ngành kinh tế khác, đặc biệt là nông nghiệp, giao thông vận tải, thông tin liên lạc.
• Nhiều phương tiện giao thông, thông tin liên lạc mới xuất hiện, góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển và cải thiện cuộc sống con người.

b) Về xã hội:

• Hình thành và phát triển nhiều trung tâm công nghiệp mới – cũng là các thành thị đông dân như: Luân Đôn, Man-che-xtơ, Pa-ri, Béc-lin,…
• Hình thành hai giai cấp đối kháng trong xã hội: tư sản công nghiệp (nắm tư liệu sản xuất) và vô sản làm thuê.
• Mâu thuẫn giữa hai giai cấp này ngày càng gay gắt, dẫn đến các cuộc đấu tranh của vô sản chống lại tư sản.

c) Về văn hoá:

• Lối sống và văn hoá công nghiệp ngày càng trở nên phổ biến.
• Đời sống văn hoá tinh thần của người dân phong phú và đa dạng hơn với sự xuất hiện của các phương tiện như: điện thoại, ra-đi-ô, điện ảnh,…
• Sự giao lưu, kết nối văn hoá giữa các quốc gia, châu lục ngày càng được đẩy mạnh.

Luyện tập – Vận dụng

Luyện tập trang 44

Đề bài: Lập bảng thống kê về những thành tựu cơ bản của các cuộc cách mạng công nghiệp thời cận đại (theo gợi ý sau vào vở).

Lời giải:

Vận dụng 1 trang 44

Đề bài: Thường ngày, em biết những thiết bị sử dụng điện nào? Theo em, cuộc sống của chúng ta sẽ ra sao nếu không có điện và các thiết bị sử dụng điện?

Lời giải:

a) Một số thiết bị sử dụng điện thường ngày:

• Trong gia đình: đèn điện, quạt điện, tủ lạnh, máy giặt, tivi, máy lạnh (điều hoà), nồi cơm điện, bếp điện, lò vi sóng,…
• Trong học tập và công việc: máy tính, điện thoại, máy in, máy chiếu,…
• Trong giao thông, sản xuất: xe điện, tàu điện, các loại máy móc trong nhà xưởng,…

b) Cuộc sống nếu không có điện và các thiết bị sử dụng điện:

• Sinh hoạt hằng ngày bị đảo lộn: không có ánh sáng vào buổi tối, không có các phương tiện giải trí, học tập, làm việc.
• Sản xuất bị đình trệ: nhiều ngành công nghiệp không thể hoạt động.
• Giao thông và thông tin liên lạc bị gián đoạn: không có điện thoại, internet, không liên lạc được với người ở xa.
• Y tế gặp nhiều khó khăn: không thể vận hành các máy móc hỗ trợ khám và chữa bệnh.
• Cuộc sống của con người sẽ trở nên lạc hậu, gần như quay trở lại thời kì trước khi có cách mạng công nghiệp.

→ Điện và các thiết bị sử dụng điện là không thể thiếu trong cuộc sống hiện đại.

Vận dụng 2 trang 44

Đề bài: Sưu tầm tư liệu từ sách, báo, internet về một thành tựu của cuộc cách mạng công nghiệp thời cận đại và viết một đoạn văn ngắn (khoảng 200 từ) giới thiệu về thành tựu đó.

Lời giải:

Đây là câu hỏi vận dụng, em có thể chọn thành tựu mình yêu thích. Dưới đây là một đoạn văn mẫu giới thiệu về máy bay của anh em nhà Rai:

Máy bay là một trong những thành tựu vĩ đại của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ hai. Sau nhiều năm nghiên cứu và thử nghiệm với nhiều mô hình – từ diều đến máy bay cánh lượn không động cơ – đến năm 1903, hai anh em nhà Rai (người Mỹ) đã thử nghiệm thành công chiếc máy bay chạy bằng động cơ xăng. Chuyến bay đầu tiên dù chỉ kéo dài vài chục giây nhưng đã đặt nền móng cho ngành hàng không hiện đại. Phát minh này gây tiếng vang lớn, tạo động lực cho các nhà khoa học và kĩ sư tiếp tục nghiên cứu, phát triển máy bay ngày càng hoàn thiện hơn. Ngày nay, đường hàng không trở thành một trong những loại hình giao thông phổ biến và quan trọng nhất, giúp rút ngắn khoảng cách giữa các quốc gia, châu lục. Chẳng hạn, từ Hà Nội vào Thành phố Hồ Chí Minh, đi máy bay chỉ mất gần 2 giờ, trong khi các phương tiện khác mất nhiều thời gian hơn rất nhiều. Máy bay không chỉ phục vụ vận chuyển hành khách và hàng hoá mà còn được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác như quân sự, cứu hộ, nghiên cứu khoa học,… Phát minh của anh em nhà Rai thực sự đã làm thay đổi cuộc sống của nhân loại.

Cô Ngô Thị Ánh Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Lịch sử, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 7+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Kim Liên