Câu hỏi mở đầu trang 51

Đề bài: Vào năm 1814, một nhóm người châu Âu đã phát hiện khu đền tháp Bô-rô-bu-đua (In-đô-nê-xi-a)… Đây là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu của văn minh Đông Nam Á thời cổ – trung đại còn được bảo tồn đến ngày nay. Tại sao khu đền tháp Bô-rô-bu-đua thu hút được sự quan tâm, đầu tư phục dựng như vậy? Ngoài công trình này, em còn biết đến công trình kiến trúc hoặc thành tựu nào khác của nền văn minh Đông Nam Á thời cổ – trung đại? Nền văn minh này đã trải qua hành trình phát triển như thế nào?

Lời giải:

• Lí do khu đền tháp Bô-rô-bu-đua thu hút sự quan tâm, đầu tư phục dựng:
  • Là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu của văn minh Đông Nam Á thời cổ – trung đại.
  • Có giá trị lịch sử, văn hoá, tôn giáo và kiến trúc đặc sắc.
  • Là minh chứng cho tài năng và sự sáng tạo của cư dân Đông Nam Á.
• Một số công trình kiến trúc khác của văn minh Đông Nam Á thời cổ – trung đại:
  • Đền Ăng-co Vát, Ăng-co Thom (Cam-pu-chia).
  • Tháp Thạt Luổng (Lào).
  • Chùa Vàng (Mi-an-ma).
  • Khu đền tháp Mỹ Sơn (Việt Nam).
• Hành trình phát triển của văn minh Đông Nam Á thời cổ – trung đại trải qua 3 thời kì:
  • Trước Công nguyên đến thế kỉ VII: hình thành và bước đầu phát triển.
  • Thế kỉ VII đến cuối thế kỉ XV: phát triển rực rỡ.
  • Thế kỉ XVI đến thế kỉ XIX: có những chuyển biến quan trọng.

1. Hành trình phát triển của văn minh Đông Nam Á thời cổ – trung đại

Câu hỏi trang 52

Đề bài: Trình bày các thời kì phát triển của văn minh Đông Nam Á thời cổ – trung đại.

Lời giải:

Văn minh Đông Nam Á thời cổ – trung đại đã trải qua 3 thời kì phát triển:

a) Thời kì từ những thế kỉ trước và đầu Công nguyên đến thế kỉ VII: Văn minh Đông Nam Á hình thành và bước đầu phát triển.

• Xuất hiện các quốc gia đầu tiên như: Văn Lang – Âu Lạc, Phù Nam, các quốc gia ở hạ lưu sông Chao Phray-a,…
• Trên nền tảng văn minh bản địa, văn minh khu vực chịu ảnh hưởng rõ nét của văn minh Ấn Độ và văn minh Trung Hoa.

b) Thời kì từ thế kỉ VII đến cuối thế kỉ XV: Văn minh Đông Nam Á phát triển rực rỡ.

• Gắn với sự hình thành và phát triển thịnh đạt của các quốc gia phong kiến.
• Trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa của văn minh Ấn Độ và văn minh Trung Hoa, các quốc gia phong kiến Đông Nam Á bước vào thời kì phát triển rực rỡ về văn hoá.

c) Thời kì từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XIX: Văn minh Đông Nam Á có những chuyển biến quan trọng.

• Gắn với quá trình suy yếu của các vương triều phong kiến và sự xâm nhập của chủ nghĩa tư bản phương Tây.
• Văn minh khu vực chịu ảnh hưởng của văn minh phương Tây, đạt nhiều thành tựu trên các lĩnh vực chính trị, văn hoá, khoa học, kĩ thuật,…

2. Một số thành tựu tiêu biểu

Câu hỏi 1 trang 54

Đề bài: Hãy nêu một số nét tiêu biểu về tín ngưỡng, tôn giáo ở Đông Nam Á thời cổ – trung đại.

Lời giải:

a) Tín ngưỡng:

• Trước khi chịu ảnh hưởng từ các nền văn hoá lớn bên ngoài, Đông Nam Á đã có các hình thức tín ngưỡng bản địa phong phú, đa dạng.
• Tín ngưỡng Đông Nam Á gồm ba nhóm chính:
  • Tín ngưỡng sùng bái tự nhiên: thờ các vị thần tự nhiên gắn với cuộc sống, sản xuất nông nghiệp lúa nước,…
  • Tín ngưỡng phồn thực: thờ các vật tượng trưng cho sự sinh sôi nảy nở.
  • Tín ngưỡng thờ cúng người đã mất: thờ cúng, tạ ơn tổ tiên và những người có công với cộng đồng.
• Các tín ngưỡng bản địa được bảo tồn đến ngày nay như một nét văn hoá truyền thống độc đáo.

b) Tôn giáo:

Trải qua quá trình lịch sử, các tôn giáo lớn lần lượt được du nhập vào Đông Nam Á:

• Phật giáo: du nhập từ khoảng những thế kỉ đầu Công nguyên, có vai trò quan trọng trong đời sống chính trị, xã hội và văn hoá của nhiều nước như Thái Lan, Lào, Cam-pu-chia,…
• Hồi giáo: truyền bá qua hoạt động giao thương của các thương nhân Ấn Độ vào khoảng thế kỉ XIII. Phát triển hưng thịnh với sự ra đời của các quốc gia Hồi giáo: Ma-lắc-ca, A-chê, Giô-hô (thế kỉ XV – XVII).
• Công giáo: đầu thế kỉ XVI được truyền bá vào Phi-líp-pin qua các linh mục người Tây Ban Nha, sau đó tiếp tục được truyền bá đến nhiều nước khác trong khu vực.

→ Đông Nam Á là khu vực đa tôn giáo, các tôn giáo cùng tồn tại và phát triển hoà hợp.

Câu hỏi 2 trang 54

Đề bài: Theo em, vì sao nhiều tôn giáo lớn trên thế giới được truyền bá và phát triển ở các quốc gia Đông Nam Á?

Lời giải:

Nhiều tôn giáo lớn trên thế giới được truyền bá và phát triển ở các quốc gia Đông Nam Á vì:

• Vị trí địa lí đặc biệt: Đông Nam Á nằm trên con đường hàng hải nối liền Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương, được xem như “ngã tư đường”, là cầu nối của các nền văn minh lớn trên thế giới.
• Hoạt động giao thương sôi nổi với các thương nhân Ấn Độ, Trung Quốc, A-rập, châu Âu,… → các tôn giáo được truyền bá vào khu vực.
• Cư dân Đông Nam Á có thái độ cởi mở, tiếp thu có chọn lọc các giá trị văn hoá bên ngoài.
• Các tôn giáo có nội dung phù hợp với đời sống tinh thần và truyền thống văn hoá của người dân Đông Nam Á.

Câu hỏi trang 55

Đề bài: Nêu thành tựu tiêu biểu về chữ viết và văn học của các nước Đông Nam Á thời cổ – trung đại.

Lời giải:

a) Chữ viết:

• Ban đầu, các nước Đông Nam Á sử dụng các chữ viết cổ của Ấn Độ (chữ Phạn, chữ Pa-li) và Trung Quốc (chữ Hán).
• Dần dần, cư dân các nước Đông Nam Á đã sáng tạo ra hệ thống chữ viết riêng để ghi ngôn ngữ bản địa của mình, như:
  • Chữ Chăm cổ.
  • Chữ Khơ-me cổ.
  • Chữ Mã Lai cổ.
  • Chữ Miến cổ.
  • Chữ Nôm (của người Việt).

b) Văn học:

• Trên nền tảng văn minh nông nghiệp lúa nước, cư dân Đông Nam Á đã sáng tạo nên kho tàng văn học dân gian phong phú, đa dạng.
• Nổi bật là các truyền thuyết, thần thoại, cổ tích, truyện cười, truyện ngụ ngôn, truyện thơ khuyết danh,… → giải thích về nguồn gốc thế giới, loài người; phản ánh đời sống vật chất và tinh thần của cư dân Đông Nam Á.
• Trên cơ sở chữ viết riêng, cư dân Đông Nam Á đã tạo dựng nền văn học viết đa dạng với nhiều tác phẩm xuất sắc còn được lưu giữ đến ngày nay, như:
  • Truyện Kiều (Việt Nam).
  • Riêm-kê (Cam-pu-chia).
  • Ra-ma-kiên (Thái Lan).

Câu hỏi trang 58

Đề bài: Hãy nêu một số thành tựu tiêu biểu về kiến trúc, điêu khắc của văn minh Đông Nam Á thời cổ – trung đại. Em ấn tượng nhất với thành tựu nào? Vì sao?

Lời giải:

a) Một số thành tựu tiêu biểu về kiến trúc:

• Cư dân Đông Nam Á đã xây dựng hàng loạt công trình đền, chùa, tháp mang phong cách Phật giáo và Hin-đu giáo (ảnh hưởng văn hoá Ấn Độ) nhưng vẫn có nét độc đáo riêng, thể hiện bản sắc văn hoá của từng dân tộc.
• Các công trình tiêu biểu:
  • Đền Bô-rô-bu-đua (In-đô-nê-xi-a).
  • Đền Ăng-co Vát, Ăng-co Thom (Cam-pu-chia).
  • Chùa Phật Ngọc (Thái Lan).
  • Chùa Vàng (Mi-an-ma).
  • Khu đền tháp Mỹ Sơn (Việt Nam).
  • Tháp Thạt Luổng (Lào).

b) Một số thành tựu tiêu biểu về điêu khắc:

• Trước khi tiếp thu ảnh hưởng từ bên ngoài, cư dân Đông Nam Á đã sáng tạo ra nghệ thuật tạo hình độc đáo thông qua chạm khắc hoa văn trang trí trên các hiện vật bằng gốm, đồng,…
• Trống đồng, thạp đồng Đông Sơn (Việt Nam) là minh chứng cho sự phát triển đến đỉnh cao của nghệ thuật tạo hình bản địa.
• Có hai loại hình chính: phù điêu và tượng.

c) Thành tựu em ấn tượng nhất:

Em ấn tượng nhất với đền Ăng-co Vát (Cam-pu-chia). Vì:

• Là một trong những công trình kiến trúc tôn giáo lớn nhất thế giới.
• Có quy mô đồ sộ, kiến trúc tinh xảo, độc đáo, mang đậm bản sắc Hin-đu giáo nhưng vẫn thể hiện nét riêng của văn hoá Cam-pu-chia.
• Là Di sản Văn hoá Thế giới được UNESCO công nhận, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.

Luyện tập – Vận dụng

Luyện tập trang 58

Đề bài: Lập bảng thống kê theo gợi ý dưới đây (hoặc vẽ sơ đồ tư duy) vào vở về những thành tựu tiêu biểu của văn minh Đông Nam Á thời cổ – trung đại.

Lời giải:

Vận dụng trang 58

Đề bài: “Tàu Thanh niên Đông Nam Á – Nhật Bản”, hoạt động thường niên của đại diện thanh niên các nước Đông Nam Á và Nhật Bản, bắt đầu từ năm 1974 đến nay, là một trong những hoạt động thu hút các bạn trẻ nhằm tìm hiểu, khám phá và trải nghiệm về lịch sử, văn hoá Đông Nam Á. Nếu được tham gia “Tàu Thanh niên Đông Nam Á – Nhật Bản”, em sẽ lựa chọn thành tựu nào của văn minh Đông Nam Á để chia sẻ với bạn bè quốc tế? Vì sao?

Lời giải:

Đây là câu hỏi vận dụng thực tế, em có thể lựa chọn thành tựu mình yêu thích. Dưới đây là một gợi ý mẫu giới thiệu về Trống đồng Đông Sơn:

• Thành tựu em chọn: Trống đồng Đông Sơn (Việt Nam).
• Lí do em lựa chọn:
  • Trống đồng Đông Sơn là minh chứng cho đỉnh cao của nghệ thuật tạo hình bản địa ở Đông Nam Á thời cổ – trung đại.
  • Là biểu tượng văn hoá đặc trưng của người Việt cổ, mang giá trị lịch sử – văn hoá to lớn.
  • Hoa văn trang trí tinh xảo trên trống đồng phản ánh đời sống vật chất và tinh thần của cư dân thời Đông Sơn (cảnh sinh hoạt, lễ hội, sản xuất nông nghiệp,…).
  • Là niềm tự hào của dân tộc Việt Nam, đồng thời cho thấy sự phát triển rực rỡ của nền văn minh bản địa Đông Nam Á trước khi tiếp thu ảnh hưởng từ bên ngoài.
• Cách giới thiệu: Em có thể chuẩn bị hình ảnh, video về trống đồng Đông Sơn; trình bày bằng tiếng Anh; chia sẻ với bạn bè quốc tế về ý nghĩa lịch sử – văn hoá và niềm tự hào của người Việt với di sản này.

Cô Ngô Thị Ánh Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Lịch sử, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 7+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Kim Liên