Từ Thằng quỷ nhỏ của Nguyễn Nhật Ánh nghĩ về những phẩm chất của một tác phẩm viết cho thiếu nhi của Trần Văn Toàn là văn bản nghị luận văn học thứ hai trong chương trình Ngữ văn 9. Bài viết dưới đây giúp các em tìm hiểu tác giả, luận đề, hệ thống luận điểm, cách sử dụng lí lẽ và bằng chứng, cùng nghệ thuật lập luận đặc sắc.

I. Tác giả Trần Văn Toàn

Trần Văn Toàn sinh năm 1973, quê ở Nam Định, là giảng viên, nhà nghiên cứu, phê bình văn học. Một số công trình tiêu biểu: Văn học Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến 1945 (viết chung, 2016), Lược sử văn học Việt Nam (viết chung, 2022),…

Bài nghị luận được trích từ công trình Nguyễn Nhật Ánh – Hiệp sĩ của tuổi thơ (NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2015, tr. 146 – 159).

II. Tìm hiểu chung về văn bản

1. Giới thiệu tác phẩm được bàn luận

Thằng quỷ nhỏ (xuất bản lần đầu năm 1990) là truyện dài tiêu biểu của Nguyễn Nhật Ánh, gồm 21 chương. Nhân vật chính là Quỳnh — cậu bé có biệt danh “thằng quỷ nhỏ” bởi ngoại hình khác thường. Câu chuyện xoay quanh các nhân vật trong lớp học của Quỳnh như Nga, Khải, Hạnh, Luận,… Nếu các bạn trong lớp chỉ lấy Quỳnh làm trò tiêu khiển thì Nga — học sinh mới của lớp — lại coi cậu như một người bạn. Câu chuyện xoay quanh tình bạn, tình cảm và những biến cố trong cuộc đời Quỳnh, kết thúc bằng việc Quỳnh phải đưa mẹ bị liệt về quê, gửi lại cho Nga chùm hoa thạch thảo — loài hoa tượng trưng cho sự lưu luyến lúc chia tay.

2. Thể loại

Văn bản thuộc thể loại nghị luận văn học — nghị luận về một tác phẩm văn học. Tuy nhiên, phạm vi bàn luận rộng hơn so với văn bản 1 (Người con gái Nam Xương – một bi kịch của con người): tác giả không chỉ phân tích tác phẩm Thằng quỷ nhỏ mà còn lấy đó làm điểm tựa để bàn luận và đặt ra vấn đề rộng hơn — những phẩm chất cần có đối với một tác phẩm văn học viết cho thiếu nhi nói chung.

3. Luận đề

Luận đề: Thông qua tác phẩm Thằng quỷ nhỏ, suy ngẫm về những phẩm chất cần có của một tác phẩm văn học viết cho thiếu nhi.

4. Hệ thống luận điểm

Văn bản gồm 3 luận điểm chính, tương ứng với 3 phần được đánh số:

• Luận điểm 1 – Phần (1): Nhân dạng khác biệt của Quỳnh và thái độ của mọi người đối với nhân dạng ấy.
• Luận điểm 2 – Phần (2): Nhân dạng con người là một tạo tác mang tính văn hóa.
• Luận điểm 3 – Phần (3): Những phẩm chất cần có của một tác phẩm văn học viết cho thiếu nhi.

Các luận điểm được sắp xếp theo trình tự từ cụ thể đến khái quát: luận điểm 1 phân tích vấn đề nhân dạng trong một tác phẩm cụ thể; luận điểm 2 sử dụng tri thức nhân học văn hóa để lí giải vấn đề, soi tỏ trở lại tác phẩm; luận điểm 3 đề xuất những phẩm chất cần có cho văn học thiếu nhi — vừa nâng cao vấn đề, vừa kết nối với thực tiễn sáng tác.

Nói cách khác, trình tự là: Nhận diện (luận điểm 1) → Lí giải (luận điểm 2) → Đề xuất (luận điểm 3).

III. Phân tích chi tiết văn bản

1. Luận điểm 1: Nhân dạng khác biệt của Quỳnh và thái độ của mọi người

Đây là phần dài nhất và chi tiết nhất của bài viết, tập trung phân tích hai vấn đề: nhân dạng khác biệt của Quỳnh và thái độ của các nhân vật xung quanh đối với Quỳnh.

a. Nhân dạng khác biệt của Quỳnh

Lí lẽ: Tác giả bắt đầu từ nhan đề tác phẩm — Thằng quỷ nhỏ — để giải thích rằng chữ “quỷ” ở đây dùng để chỉ sự kì dị trong nhân dạng (những đặc điểm bề ngoài như dáng người, nước da, khuôn mặt,… để nhận ra một người). Những nét kì dị ấy gắn liền với gương mặt nhân vật nên trở thành khiếm khuyết không thể che giấu, trở thành dấu hiệu thường trực để nhận biết Quỳnh.

Tác giả đưa ra nhận xét sắc sảo: nhân dạng tuy chỉ là bề ngoài nhưng trên thực tế đã quyết định toàn bộ nhân cách và vị thế tồn tại của Quỳnh. Nhân dạng lạ lẫm với chúng bạn đã khiến cậu bé phải chịu thân phận của một kẻ lạc loài.

Bằng chứng: Quỳnh được miêu tả với hai vành tai to, mỗi khi có tâm trạng lại ve vẩy như cánh bướm; thêm vào đó là chiếc mũi to, đỏ ửng, lấm tấm mồ hôi. Bằng chứng được trích dẫn gián tiếp từ tác phẩm, giúp người đọc hình dung rõ ràng ngoại hình khác biệt của Quỳnh.

b. Thái độ của các nhân vật đối với Quỳnh

Tác giả phân tích rất chi tiết thái độ của từng nhân vật, cho thấy sự lạc loài của Quỳnh ở nhiều cấp độ.

Với đám đông bạn bè: Trong mắt mọi người, Quỳnh chỉ là “một thằng hề, để tiêu khiển, để mua vui cho đám đông hồn nhiên, vô tâm”. Họ lấy Quỳnh để giải buồn, thỏa mãn tính hiếu kì.

Với Hạnh — cô lớp trưởng: Ngay cả Hạnh, người luôn đứng ra trấn áp những kẻ bày trò tai quái với Quỳnh, thì giữa họ vẫn có “một khoảng cách mênh mông”. Tác giả dẫn chứng bằng chi tiết đắt giá: bàn có hai người nhưng mỗi người ngồi tít một đầu, chừa khoảng trống ở giữa. Tác giả liên hệ so sánh rằng các lớp học trong sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh luôn chật chội (thậm chí có truyện Bàn có năm chỗ ngồi), nên chiếc bàn chỉ hai chỗ ngồi với khoảng trống ở giữa là một ngoại lệ — ngoại lệ có nguyên nhân từ sự dị thường trong ngoại hình của Quỳnh. Khoảng trống ấy là khoảng chân không ngăn cách Quỳnh với thế giới còn lại.

Những phẩm chất bị che khuất: Sự lạc loài đã che khuất tất cả tồn tại đích thực của Quỳnh. Sự bất hạnh trong cuộc sống của cậu là bí mật với cả lớp. Đôi bàn tay khéo léo đóng lại mấy chiếc chân bàn lung lay chẳng ai đánh giá đúng. Trái tim nhân hậu của cậu mãi chỉ là bí mật của riêng Nga — người duy nhất nhận ra và chứng kiến những gì Quỳnh làm cho bạn bè, cho những đứa trẻ nghèo quanh nhà. Tất cả đều dừng lại trước một kẻ có ngoại hình lạ lẫm, kì dị.

Tình cảm bị xem là kệch cỡm: Tác giả chỉ ra rằng sự lạc loài khiến mọi tình cảm bình thường nếu xuất hiện ở Quỳnh thì trong mắt bạn bè đều trở thành khác thường, kệch cỡm. Tình bạn giữa Quỳnh và Nga trở thành đề tài cho mấy câu vè quái ác của Luận. Không ai tin được bên trong dung mạo dị thường lại tồn tại những tình cảm bình thường.

Phản ứng của Nga: Đây là phần phân tích tinh tế nhất. Tác giả so sánh phản ứng của Nga trước hai người bạn trai: với Khải — cậu học sinh đẹp trai, chững chạc nhưng lì lợm “tiến tới” — Nga ghét; với Quỳnh — người có tình yêu cháy bỏng nhưng lặng lẽ — Nga sợ. Tác giả phân tích: “ghét” là sự xa cách với đồng loại, nhưng “sợ” lại là sự xa cách với kẻ khác loại với mình. Khi biết tình cảm Quỳnh dành cho mình, Nga hoảng sợ vì hình dung phải đi chơi bên cạnh một người có mũi to, tai to ve vẩy. Tác giả không trách Nga mà đặt câu hỏi sâu sắc: phải chăng sự sợ hãi trước một tồn tại khác loài với mình là một đặc điểm phổ biến của nhân tính?

Nhận xét về cách sử dụng lí lẽ và bằng chứng: Lí lẽ và bằng chứng được trình bày xen kẽ — tác giả đưa ra lí lẽ nào thì chọn bằng chứng tương ứng. Bằng chứng được trích dẫn theo cả hai cách: trực tiếp (đặt trong ngoặc kép) và gián tiếp (tóm lược ý). Đặc biệt, tác giả còn sử dụng bằng chứng mở rộng ngoài tác phẩm (dẫn chiếu đến truyện Bàn có năm chỗ ngồi) để tăng sức thuyết phục.

2. Luận điểm 2: Nhân dạng con người là một tạo tác mang tính văn hóa

Đây là phần lí giải mang tính lí thuyết, sử dụng các tri thức về nhân học văn hóa để soi tỏ vấn đề đã phân tích ở luận điểm 1.

a. Quan điểm của tác giả

Tác giả Trần Văn Toàn đưa ra quan điểm: nhân dạng con người là một tạo tác mang tính văn hóa, được điều chỉnh bởi những quy chuẩn của cộng đồng.

b. Hệ thống lí lẽ

Tác giả triển khai quan điểm bằng chuỗi lí lẽ chặt chẽ:

Nhân dạng hoàn toàn không phải chỉ là bề ngoài, một thứ “nước sơn” như câu tục ngữ thường nói. Nhân dạng cũng được nhào nặn và xét đoán theo các chuẩn mực giá trị. Nhân dạng là của riêng một cá nhân nhưng lại được định giá bởi cộng đồng. Nó không chỉ thực hiện các chức năng sinh học mà còn được nhào trộn, định giá theo chuẩn mực, quy tắc thẩm mĩ của cộng đồng. Một kẻ có nhân dạng dị thường, lạc loài khó có thể được chấp nhận có một tâm hồn bình thường trong mắt người khác.

Tác giả tiếp tục dẫn tri thức nhân học: trong bất kì xã hội nào, luôn tồn tại các quy chuẩn. Các quy chuẩn này trong khi thiết lập giới hạn hợp thức, bao giờ cũng hàm ẩn sự bãi trừ, gạt bỏ những gì lệch ra ngoài. Từ đó hình thành cặp nhị phân: bình thường và bất bình thường — trong trí tuệ, giới tính, hành vi,… và cả trong nhân dạng. Chuẩn mực mang trong nó quyền lực và sức mạnh áp đặt, buộc cá nhân phải tuân thủ mà không có quyền phản biện.

Tác giả kết luận: những tiêu chuẩn về nhân dạng tưởng như khách quan, đầy nhân tính, kì thực lại là một quyền lực mang tính loại trừ đối với những gì thuộc về số ít, lệch chuẩn, dị thường.

c. Bằng chứng

Tác giả sử dụng hai bằng chứng: trường hợp chú bé Quỳnh (đã phân tích ở luận điểm 1) và trường hợp các nhân vật trong truyện cổ tích — nơi sự kì dị trong nhân hình chỉ là vỏ bọc nhất thời, sớm muộn nhân vật cũng trút bỏ lốt ngoài kì dị để tìm được sự hài hòa giữa nhân hình và nhân tính. Lí do: trong truyện cổ tích — thể loại mang đậm quy chuẩn cộng đồng — một sự lệch pha giữa nhân hình và nhân tính là không được phép tồn tại.

Việc liên tưởng đến truyện cổ tích giúp mở rộng bằng chứng (ngoài tác phẩm đang bàn luận) và tăng sức thuyết phục cho vấn đề.

d. Lí giải cách ứng xử trước nhân dạng khác biệt

Từ những lí lẽ trên, tác giả lí giải: sở dĩ chúng ta có cách ứng xử xa lánh, trịch thượng trước một nhân dạng đặc biệt là do chúng ta có những tiêu chuẩn về nhân dạng, và những tiêu chuẩn ấy là một “quyền lực” loại trừ những gì “lệch chuẩn” và “dị thường”. Đáng chú ý, bản thân Quỳnh cũng chấp nhận ứng xử ấy của cộng đồng — dù buồn tủi nhưng không hề có ý định phản kháng. Điều này cho thấy sức mạnh áp đặt ghê gớm của chuẩn mực.

3. Luận điểm 3: Những phẩm chất cần có của một tác phẩm viết cho thiếu nhi

Trên cơ sở nhận diện (luận điểm 1) và lí giải (luận điểm 2), tác giả đề xuất ba phẩm chất cần có ở một tác phẩm viết cho thiếu nhi.

a. Phẩm chất thứ nhất: Đánh thức và nuôi dưỡng sự tôn trọng khác biệt

Tác giả thừa nhận rằng một tác phẩm văn học thiếu nhi cần góp phần hình thành những chuẩn mực văn hóa của cộng đồng trong tâm hồn trẻ thơ. Điều này không sai, nhưng chưa đủ. Bởi lẽ, cũng cần nhận diện đầy đủ về những gì đã bị đặt ra ngoài chuẩn mực ấy. Không nên đối xử với những ngoại lệ, những bất thường như những gì sai lạc, mà cần hình dung về chúng như những tồn tại khác. Hiểu đó là “tồn tại khác” sẽ giúp chúng ta biết tôn trọng khác biệt chứ không miệt thị và xa lánh.

Tác giả liên hệ thực tiễn: trong bối cảnh toàn cầu hóa, sự tôn trọng khác biệt đang là đạo lí sống trong thời đại mới. Học cách ứng xử trước khác biệt trong nội tại một nền văn hóa chính là trải nghiệm khởi đầu để sống với khác biệt giữa các nền văn hóa. Và tác phẩm văn học chính là nơi đánh thức và nuôi dưỡng tình yêu thương, sự trân trọng một “tồn tại khác” với những nỗ lực thấu hiểu và tôn trọng.

Nếu không hiểu điều này, ngay cả một đứa trẻ hồn nhiên, ngây thơ nhất cũng có thể có những hành vi thật tàn nhẫn — như những trò chế nhạo tai quái mà Luận dành cho Quỳnh.

b. Phẩm chất thứ hai: Không biến nhân vật thành những con người hoàn hảo

Tác giả chỉ ra rằng các nhân vật trong Thằng quỷ nhỏ đều không phải nhân vật hoàn hảo: Khải đẹp trai, có tình cảm chân thành nhưng có phần lạm dụng tiểu xảo, có lúc nhỏ nhen; Nga nhân hậu nhưng không thật sâu sắc; Luận tinh nghịch, vô tâm nhưng cũng biết chạnh lòng,…

Tác giả đặc biệt ấn tượng với cách Nguyễn Nhật Ánh miêu tả cảm giác sợ hãi của Nga trước nét dị thường của Quỳnh, cách Nga chạy trốn khỏi tình cảm của Quỳnh. Một cây bút thiên về cảm hứng hoàn hảo sẽ miêu tả Nga với những cảm thông cao thượng hơn — nhưng vì thế sẽ xa lạ hơn, và ý đồ giáo dục lộ liễu hơn, khó được chấp nhận hơn.

Nguyễn Nhật Ánh chọn giải pháp khác: miêu tả một lòng tốt đầy giới hạn mà chúng ta vẫn thường gặp, nhờ đó đặt người đọc (những cô bé, cậu bé) trước những giới hạn của chính bản thân mình. Điều này khơi gợi sự ngẫm ngợi trong lòng người đọc và hình thành sự tự điều chỉnh, tự giáo dục trong mỗi đứa trẻ.

c. Phẩm chất thứ ba: Viết cho trẻ em từ cái nhìn của người lớn sâu sắc và từng trải

Tác giả cho rằng cần phải viết cho trẻ em từ cái nhìn của một người lớn sâu sắc và từng trải. Qua lăng kính của người đã đi qua bao bể dâu của cuộc đời, tuổi thơ được phát hiện lại, được trục vớt từ trong hoài niệm, được chiếu sáng từ những thao thức về giá trị.

Quan điểm này đối thoại với cách nghĩ truyền thống rằng người lớn cần dùng cái nhìn của trẻ thơ để viết cho trẻ thơ. Nhập thân vào trẻ thơ là cần thiết nhưng đôi khi dẫn đến sự sống sượng, giả tạo trong cảm xúc, đơn giản trong nhận thức. Viết từ cái nhìn người lớn sâu sắc sẽ tạo nên chiều sâu cho tác phẩm.

Tuy nhiên, cần hiểu rằng đây chỉ là một góc độ tiếp cận. Nhà văn hoàn toàn có thể viết cho trẻ em từ cái nhìn hồn nhiên, hóa thân thành trẻ thơ — tùy thuộc sở trường, tài năng. Dù dùng góc nhìn nào, nhà văn cũng cần vượt qua hai giới hạn thường gặp: hoặc xơ cứng giáo điều, hoặc hồn nhiên giả tạo.

IV. Nghệ thuật lập luận của văn bản

1. Cách đặt vấn đề sắc sảo

Tác giả lựa chọn một tác phẩm cụ thể (Thằng quỷ nhỏ) — tác phẩm chứa đựng góc độ tiếp cận mới mẻ và đầy nhân văn về một “tồn tại khác” — từ đó đặt vấn đề rộng hơn về phẩm chất của văn học thiếu nhi. Cách đi từ cụ thể đến khái quát vừa dễ hiểu vừa thuyết phục.

2. Cách tổ chức luận điểm chặt chẽ

Ba luận điểm có sự kết nối logic: phần (1) phân tích trường hợp cụ thể trong tác phẩm, phần (2) mở rộng lí giải dưới góc nhìn nhân học và văn hóa học rồi soi chiếu trở lại văn học, phần (3) nâng cao vấn đề và đề xuất kết nối thực tiễn sáng tác. Trình tự nhận diện → lí giải → đề xuất rất mạch lạc.

3. Lí lẽ có tính đối thoại

Lí lẽ của tác giả không áp đặt một chiều mà có xu hướng đối thoại với các quan điểm truyền thống: đối thoại với câu tục ngữ “tốt gỗ hơn tốt nước sơn” (nhân dạng không chỉ là “nước sơn”), đối thoại với quan niệm văn học thiếu nhi cần nhân vật hoàn hảo, đối thoại với quan điểm viết cho thiếu nhi bằng cái nhìn trẻ thơ. Cách lập luận vừa diễn giải vừa lí giải, giúp người đọc hiểu sâu vấn đề.

4. Bằng chứng phong phú, đa dạng

Bằng chứng được lựa chọn phù hợp, sử dụng nhiều cách trích dẫn: trực tiếp (đặt trong ngoặc kép), gián tiếp (tóm lược ý), và cả bằng chứng mở rộng ngoài tác phẩm (truyện Bàn có năm chỗ ngồi, truyện cổ tích, tri thức nhân học văn hóa). Sự đa dạng này khiến bài viết thêm phong phú và thuyết phục.

5. Ngôn ngữ trong sáng, khúc chiết

Ngôn ngữ bài viết trong sáng, khúc chiết, vừa mang tính học thuật (sử dụng thuật ngữ nhân học, văn hóa học) vừa dễ tiếp nhận.

V. So sánh với văn bản 1

VI. Tổng kết

1. Nghệ thuật

• Cách đặt vấn đề sắc sảo: đi từ tác phẩm cụ thể đến vấn đề khái quát.
• Tổ chức luận điểm chặt chẽ, logic: nhận diện → lí giải → đề xuất.
• Lí lẽ mang tính đối thoại với các quan điểm truyền thống, vừa diễn giải vừa lí giải.
• Bằng chứng phong phú, đa dạng cách trích dẫn, mở rộng ngoài tác phẩm.
• Ngôn ngữ trong sáng, khúc chiết.

2. Nội dung

Văn bản thể hiện quan điểm của tác giả Trần Văn Toàn về tác phẩm Thằng quỷ nhỏ và những phẩm chất cần có của văn học thiếu nhi: cần đánh thức và nuôi dưỡng sự tôn trọng khác biệt, không biến nhân vật thành con người hoàn hảo, và viết từ cái nhìn của người lớn sâu sắc, từng trải. Qua đó, bài viết giúp người đọc hiểu sâu hơn về giá trị của tác phẩm Nguyễn Nhật Ánh và có cái nhìn mới mẻ về văn học thiếu nhi.

VII. Sơ đồ tư duy

TỪ THẰNG QUỶ NHỎ CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH
NGHĨ VỀ PHẨM CHẤT CỦA TÁC PHẨM VIẾT CHO THIẾU NHI
(Trần Văn Toàn)
│
├── 1. TÁC GIẢ
│   ├── Trần Văn Toàn (1973), quê Nam Định
│   ├── Giảng viên, nhà nghiên cứu, phê bình văn học
│   └── Trích: Nguyễn Nhật Ánh – Hiệp sĩ của tuổi thơ (2015)
│
├── 2. LUẬN ĐỀ
│   ├── Thông qua Thằng quỷ nhỏ → suy ngẫm phẩm chất văn học thiếu nhi
│   └── Phạm vi rộng hơn VB 1 (không chỉ phân tích tác phẩm)
│
├── 3. LUẬN ĐIỂM 1: NHÂN DẠNG VÀ THÁI ĐỘ CỦA MỌI NGƯỜI
│   ├── Nhân dạng Quỳnh: tai to, mũi to → kì dị → lạc loài
│   ├── Đám đông: xem Quỳnh là thằng hề, tiêu khiển
│   ├── Hạnh: khoảng trống trên bàn = khoảng cách ngăn cách
│   ├── Phẩm chất tốt đẹp bị che khuất (tay khéo, trái tim nhân hậu)
│   ├── Tình cảm bình thường → bị xem là kệch cỡm
│   ├── Nga: ghét Khải (xa cách đồng loại) ≠ sợ Quỳnh (xa cách khác loại)
│   └── Bằng chứng: trực tiếp + gián tiếp + mở rộng ngoài tác phẩm
│
├── 4. LUẬN ĐIỂM 2: NHÂN DẠNG = TẠO TÁC VĂN HÓA
│   ├── Nhân dạng ≠ chỉ là "nước sơn"
│   ├── Nhân dạng được định giá bởi chuẩn mực cộng đồng
│   ├── Chuẩn mực → cặp nhị phân: bình thường / bất bình thường
│   ├── Chuẩn mực = quyền lực loại trừ cái lệch chuẩn
│   ├── Bằng chứng: Quỳnh + truyện cổ tích (trút lốt kì dị)
│   └── → Nhân hình cũng được phân loại bởi quy chuẩn văn hóa
│
├── 5. LUẬN ĐIỂM 3: PHẨM CHẤT VĂN HỌC THIẾU NHI
│   ├── a. Đánh thức tôn trọng khác biệt
│   │   ├── Nhận diện "tồn tại khác" (không phải "sai lạc")
│   │   ├── Nuôi dưỡng tình yêu thương, thấu hiểu
│   │   └── Liên hệ: toàn cầu hóa → đạo lí tôn trọng khác biệt
│   ├── b. Không biến nhân vật thành hoàn hảo
│   │   ├── Nhân vật không hoàn hảo → gần gũi, chân thực
│   │   ├── "Lòng tốt đầy giới hạn" → người đọc ngẫm ngợi
│   │   └── → Tự điều chỉnh, tự giáo dục
│   └── c. Viết từ cái nhìn người lớn sâu sắc
│       ├── Tuổi thơ được phát hiện lại, chiếu sáng từ thao thức giá trị
│       ├── Đối thoại với quan điểm "nhập thân trẻ thơ"
│       └── Tùy sở trường, nhưng cần vượt qua: xơ cứng / giả tạo
│
└── 6. NGHỆ THUẬT LẬP LUẬN
    ├── Đặt vấn đề sắc sảo: cụ thể → khái quát
    ├── Tổ chức chặt chẽ: nhận diện → lí giải → đề xuất
    ├── Lí lẽ đối thoại với quan điểm truyền thống
    ├── Bằng chứng đa dạng: tác phẩm + liên ngành + cổ tích
    └── Ngôn ngữ trong sáng, khúc chiết

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng