Trong chương trình Ngữ văn 8, phần Nói và nghe yêu cầu các em biết thảo luận về một vấn đề trong đời sống phù hợp với lứa tuổi, cụ thể là ý thức trách nhiệm với cộng đồng của học sinh. Trước những vấn đề của cuộc sống, không phải mọi người đều nhận thức giống nhau, vì vậy thảo luận giúp ta hiểu sâu hơn về vấn đề và nâng cao khả năng nói. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn các em nắm vững lý thuyết và tham khảo 2 bài nói mẫu.

I. Mục đích và đối tượng

• Mục đích thảo luận: Để những người tham gia cùng hiểu đúng bản chất của vấn đề, tạo được sự đồng thuận, từ đó có thái độ và hành động phù hợp.
• Người nghe: Các thành viên tham gia cuộc thảo luận (thầy cô, bạn bè) và những người tham dự vì muốn hiểu thêm về vấn đề.

II. Một số đề tài tham khảo

• Học sinh có cần quan tâm đến những vấn đề lớn lao của đất nước?
• Học sinh có trách nhiệm như thế nào với vấn đề trật tự an toàn giao thông?
• Học sinh cần làm gì để góp phần giữ gìn tiếng nói của dân tộc?
• Học sinh với vấn đề xây dựng trường học thân thiện.
• Trách nhiệm của học sinh đối với quê hương, đất nước.

III. Các bước thực hiện

Bước 1: Trước khi thảo luận

Chọn đề tài: Từng thành viên nêu vấn đề theo góc nhìn của mình, tập thể trao đổi và thống nhất chọn một vấn đề phù hợp với lứa tuổi, được nhiều người quan tâm.

Chuẩn bị nội dung:

• Tìm hiểu, tham khảo tài liệu liên quan đến đề tài.
• Ghi chép nhanh các ý nảy sinh trong quá trình suy nghĩ.
• Xác lập các ý kiến sẽ trình bày, đánh dấu những chỗ cần nhấn mạnh, từ ngữ then chốt.

Phân công vai trò:

• Cử một người điều hành thảo luận: sắp xếp thứ tự ý kiến, định hướng trọng tâm, kiểm soát thời gian, tổng kết cuộc thảo luận.
• Cử một thư ký ghi chép các ý kiến.

Tập luyện: Tập trình bày trước gương hoặc cùng bạn bè, người thân. Chú ý điều chỉnh dung lượng bài nói phù hợp thời gian, luyện ngữ điệu, cử chỉ, điệu bộ và ánh mắt.

Bước 2: Thảo luận (Trình bày bài nói)

Người điều hành nhắc lại đề tài, nêu định hướng và mục đích thảo luận.

Các thành viên lần lượt phát biểu ý kiến. Khi trình bày cần chú ý:

• Mở đầu: Giới thiệu rõ ràng, mạch lạc để người nghe nắm bắt được vấn đề và quan điểm của mình.
• Nội dung: Tập trung vào trọng tâm vấn đề, phân tích từng khía cạnh, có lí lẽ và bằng chứng thuyết phục. Người phát biểu sau có thể tán thành hay phản đối ý kiến trước, trên cơ sở đó khẳng định quan điểm riêng.
• Kết thúc: Khẳng định tầm quan trọng của vấn đề, liên hệ rút ra bài học cho bản thân.

Lưu ý khi nói:

• Nói to, rõ ràng, tự tin.
• Sử dụng ngữ điệu phù hợp: nhấn mạnh ở những ý quan trọng.
• Giao tiếp bằng ánh mắt với người nghe, sử dụng cử chỉ, điệu bộ tự nhiên.
• Tôn trọng ý kiến khác biệt, trao đổi trên tinh thần xây dựng.

Thư ký ghi chép, người điều hành tổng hợp và kết luận.

Bước 3: Đánh giá

Sau khi thảo luận, cả lớp trao đổi về:

• Vấn đề thảo luận có thực sự ý nghĩa không, có tác động gì đến nhận thức bản thân?
• Các ý kiến đã tập trung vào trọng tâm chưa, có làm sáng tỏ vấn đề không?
• Các thành viên tương tác với nhau ở mức độ nào, có thể hiện thái độ tôn trọng, học hỏi nhau không?
• Người điều hành và thư ký đã thể hiện đúng vai trò chưa?

IV. Bài nói mẫu

Bài nói mẫu 1: Học sinh cần làm gì để góp phần giữ gìn tiếng nói của dân tộc?

Xin chào thầy/cô và các bạn. Hôm nay, em xin chia sẻ suy nghĩ của mình về vấn đề: Học sinh cần làm gì để góp phần giữ gìn tiếng nói của dân tộc?

Tiếng Việt là tài sản vô giá của dân tộc ta. Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, qua bao cuộc chiến tranh và thời kỳ bị đô hộ, tiếng Việt vẫn tồn tại và phát triển – đó là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của dân tộc. Giữ gìn tiếng Việt chính là giữ gìn bản sắc văn hóa, giữ gìn linh hồn dân tộc.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy nhiều bạn trẻ chưa ý thức được điều này. Không ít bạn học sinh có thói quen nói tục, chửi bậy – đó là biểu hiện đầu tiên của việc làm xấu đi sự trong sáng của tiếng Việt. Bên cạnh đó, nhiều bạn lạm dụng ngôn ngữ vay mượn từ nước ngoài, chen tiếng Anh vào câu nói hằng ngày một cách không cần thiết. Trên mạng xã hội, không khó để bắt gặp những kiểu viết tắt, viết sai chính tả, dùng từ ngữ lai căng khiến tiếng Việt bị biến dạng.

Vậy học sinh chúng ta cần làm gì? Theo em, trước hết, mỗi người cần tự giác không nói tục, chửi bậy trong giao tiếp hằng ngày. Tiếp theo, chúng ta không nên lạm dụng ngôn ngữ vay mượn khi đã có từ tiếng Việt tương đương. Ví dụ, thay vì nói “deadline” ta có thể nói “hạn chót”, thay vì “feedback” ta nói “góp ý”. Ngoài ra, chúng ta cần chăm chỉ đọc sách, đặc biệt là các tác phẩm văn học Việt Nam, để cảm nhận được vẻ đẹp giàu có của tiếng mẹ đẻ.

Tất nhiên, giữ gìn tiếng Việt không có nghĩa là đóng cửa, từ chối tiếp nhận cái mới. Chúng ta vẫn cần học ngoại ngữ, vẫn có thể tiếp thu những từ ngữ quốc tế khi cần thiết. Quan trọng là sử dụng tiếng Việt một cách đúng đắn, trong sáng, đồng thời làm cho nó ngày càng giàu đẹp hơn.

Em tin rằng nếu mỗi học sinh đều ý thức giữ gìn tiếng nói dân tộc, thì tiếng Việt sẽ mãi là niềm tự hào của người Việt Nam. Cảm ơn thầy/cô và các bạn đã lắng nghe.

Bài nói mẫu 2: Học sinh có trách nhiệm như thế nào với vấn đề trật tự an toàn giao thông?

Xin chào thầy/cô và các bạn. Vấn đề em muốn chia sẻ hôm nay là: Học sinh có trách nhiệm như thế nào với vấn đề trật tự an toàn giao thông?

An toàn giao thông hiện đang là vấn đề nóng của toàn xã hội. Mỗi năm, tai nạn giao thông cướp đi sinh mạng của hàng nghìn người, trong đó có không ít học sinh ở lứa tuổi chúng ta. Đằng sau mỗi vụ tai nạn là nỗi đau mất mát không gì bù đắp được của các gia đình. Vì vậy, an toàn giao thông không phải chuyện của riêng ai mà là trách nhiệm chung, trong đó học sinh cũng đóng vai trò quan trọng.

Thực tế cho thấy nhiều bạn học sinh chưa có ý thức tốt khi tham gia giao thông. Một số bạn đi xe đạp dàn hàng ngang trên đường, vừa đi vừa nói chuyện, đùa giỡn. Đáng lo ngại hơn, có bạn chưa đủ tuổi đã điều khiển xe máy, phóng nhanh vượt ẩu, không đội mũ bảo hiểm. Những hành vi này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn đe dọa trực tiếp đến tính mạng của chính mình và người khác.

Vậy học sinh cần làm gì? Trước hết, mỗi bạn cần tự giác chấp hành luật giao thông: đi đúng phần đường, dừng đèn đỏ, đội mũ bảo hiểm khi ngồi trên xe máy. Đặc biệt, học sinh chưa đủ tuổi tuyệt đối không được điều khiển xe máy. Tiếp theo, chúng ta cần tích cực tuyên truyền, nhắc nhở bạn bè và người thân cùng thực hiện an toàn giao thông. Một lời nhắc nhở nhẹ nhàng đôi khi có thể ngăn chặn được một tai nạn đáng tiếc.

Ngoài ra, nhà trường và gia đình cũng cần phối hợp giáo dục ý thức giao thông cho học sinh từ sớm. Những buổi ngoại khóa, cuộc thi tìm hiểu luật giao thông tại trường học là cách hiệu quả để nâng cao nhận thức cho các bạn.

An toàn giao thông là hạnh phúc của mỗi gia đình và toàn xã hội. Là học sinh, chúng ta hãy bắt đầu từ chính mình – chấp hành luật giao thông nghiêm túc, lan tỏa ý thức tốt đẹp đến mọi người xung quanh. Đó chính là cách chúng ta thể hiện trách nhiệm với cộng đồng một cách thiết thực nhất. Cảm ơn thầy/cô và các bạn đã lắng nghe.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng