Trong chương trình Ngữ văn 8, phần Nói và nghe của bài “Câu chuyện của lịch sử” yêu cầu các em trình bày bài giới thiệu ngắn về một cuốn truyện lịch sử. Đây là dịp để các em chia sẻ những hiểu biết về tác phẩm đã đọc, đồng thời rèn luyện kỹ năng nói trước đám đông. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn cách chuẩn bị, trình bày và kèm bài nói mẫu để các em tham khảo.

I. Yêu cầu của bài nói

II. Chuẩn bị trước khi nói

Có hai phương án chuẩn bị:

Phương án 1 – Đã có bài viết sẵn: Tóm lược nội dung bài viết thành dàn ý bài nói. Ghi chú những điểm cần nhấn mạnh. Lưu ý chuyển từ ngôn ngữ viết sang ngôn ngữ nói cho tự nhiên.

Phương án 2 – Chưa có bài viết: Tìm đọc một cuốn truyện lịch sử mà em yêu thích, sau đó lập dàn ý bài nói với các nội dung:

• Giới thiệu chung về cuốn truyện (tên, tác giả, nhà xuất bản, năm xuất bản, số trang…).
• Giới thiệu nội dung (thời kỳ lịch sử, tóm lược cốt truyện, nhân vật chính và các nhân vật liên quan).
• Nhận xét ngắn gọn về nghệ thuật (cách kể, cách khắc họa nhân vật, ngôn ngữ kể chuyện và đối thoại).
• Nêu suy nghĩ của em về cuốn truyện.

Gợi ý một số cuốn truyện lịch sử hay: Tiêu Sơn tráng sĩ (Khái Hưng), Đêm hội Long Trì, An Tư, Lá cờ thêu sáu chữ vàng (Nguyễn Huy Tưởng), Núi rừng Yên Thế (Nguyên Hồng), Trên sông truyền hịch, Người Thăng Long (Hà Ân), Sử Việt – 12 khúc tráng ca (Dũng Phan)…

III. Tập luyện trước khi nói

Tập luyện là bước rất quan trọng để bài nói trôi chảy, tự tin:

• Tập luyện một mình: Đứng trước gương nói, ghi âm lại để nghe và chỉnh sửa.
• Tập luyện với người khác: Nói cho bạn bè hoặc người thân nghe, nhờ góp ý về nội dung, giọng nói, cử chỉ.
• Tập luyện theo nhóm (hình thức tốt nhất): Các thành viên luân phiên nói, nghe và góp ý cho nhau.

IV. Trình bày bài nói

Quy trình triển khai

Mở đầu:

• Chào người nghe, giới thiệu vấn đề sẽ trình bày.
• Có thể bắt đầu bằng hình ảnh, video ấn tượng, một câu chuyện hoặc câu hỏi gợi mở để dẫn dắt vào vấn đề.
• Nêu các thông tin chung về cuốn truyện.

Triển khai:

• Trình bày nội dung chính: thời kỳ lịch sử, cốt truyện, nhân vật.
• Nêu một vài nét nổi bật về nghệ thuật.
• Sử dụng từ ngữ liên kết các ý: “trước tiên”, “mặt khác”, “hơn nữa”, “không chỉ vậy”… giúp bài nói rõ ràng, mạch lạc.

Kết thúc:

• Nêu suy nghĩ của bản thân về ý nghĩa cuốn truyện.
• Cảm ơn người nghe và mời trao đổi, góp ý.

Lưu ý khi trình bày

• Chọn giọng nói phù hợp: giọng chia sẻ thân mật, giọng tâm tình – không đọc thuộc lòng như bài văn.
• Kết hợp ngôn ngữ nói với phương tiện phi ngôn ngữ: nét mặt, ánh mắt, cử chỉ, điệu bộ tự nhiên.
• Có thể sử dụng tranh ảnh, video, bìa sách làm phương tiện hỗ trợ.
• Tương tác với người nghe: đặt câu hỏi, quan sát phản ứng, điều chỉnh tốc độ nói.

V. Trao đổi sau khi nói

Với người nói:

• Tiếp thu ý kiến xác đáng, cảm ơn người góp ý.
• Bổ sung lý lẽ để bảo vệ ý kiến nếu thấy đúng.

Với người nghe, đánh giá theo các tiêu chí:

• Thông tin về cuốn truyện đã rõ ràng chưa?
• Nội dung và nghệ thuật đã được làm rõ chưa?
• Cảm xúc, suy nghĩ của người nói thể hiện như thế nào?
• Ngôn ngữ, phương tiện phi ngôn ngữ và khả năng tương tác đạt mức nào?

VI. Bảng kiểm đánh giá bài nói

VII. Bài nói mẫu

Bài mẫu 1: Giới thiệu cuốn truyện “Lá cờ thêu sáu chữ vàng” của Nguyễn Huy Tưởng

Mở đầu:

Xin chào thầy cô và các bạn! Hôm nay, em xin được giới thiệu đến mọi người một cuốn truyện lịch sử mà em rất yêu thích – đó là “Lá cờ thêu sáu chữ vàng” của nhà văn Nguyễn Huy Tưởng.

Nếu các bạn từng nghe về Trần Quốc Toản – chàng thiếu niên bóp nát quả cam trong buổi hội nghị Bình Than – thì cuốn truyện này chính là câu chuyện đầy đủ và sống động nhất về người anh hùng nhỏ tuổi ấy. Em tin rằng sau khi nghe bài giới thiệu này, các bạn sẽ muốn tìm đọc ngay cuốn sách.

Triển khai:

Trước tiên, em xin giới thiệu đôi nét về cuốn truyện. “Lá cờ thêu sáu chữ vàng” do nhà văn Nguyễn Huy Tưởng sáng tác, được xuất bản lần đầu năm 1960 bởi Nhà xuất bản Văn học. Đây là cuốn truyện lịch sử gồm 18 phần, tái hiện một giai đoạn hào hùng của dân tộc – thời kỳ nhà Trần chuẩn bị và tiến hành cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông xâm lược lần thứ hai.

Về nội dung, nhân vật chính của truyện là Trần Quốc Toản, một thiếu niên dòng dõi hoàng tộc nhà Trần, mồ côi cha từ nhỏ. Khi quân Nguyên lăm le xâm lược nước ta, Quốc Toản khao khát được đóng góp sức mình cho đất nước nhưng vì chưa đủ tuổi nên không được dự bàn việc nước. Không chấp nhận đứng ngoài cuộc, chàng tự xông xuống thuyền vua xin cho đánh giặc, rồi về quê chiêu binh mãi mã, dựng cờ lớn thêu sáu chữ “Phá cường địch báo hoàng ân” – nghĩa là “Diệt giặc mạnh báo ơn vua”. Quốc Toản cùng đội quân nhỏ tuổi của mình xung trận giết giặc, lập nhiều chiến công.

Em đặc biệt ấn tượng với chi tiết Trần Quốc Toản bóp nát quả cam vua ban. Đó là khoảnh khắc quả cam trong tay chàng bị nghiền nát lúc nào không hay vì cơn uất ức khi không được dự bàn việc nước. Chi tiết nhỏ nhưng nói lên rất nhiều: tâm hồn bồng bột của tuổi thiếu niên, lòng yêu nước sục sôi và ý chí quyết tâm đánh giặc mãnh liệt.

Về nghệ thuật, điều em thích nhất ở cuốn truyện là cách nhà văn Nguyễn Huy Tưởng xây dựng nhân vật. Tác giả đan xen ý nghĩ của nhân vật vào lời kể chuyện, giúp người đọc hiểu được nội tâm sâu sắc của Trần Quốc Toản. Hơn nữa, ngôn ngữ truyện đậm sắc thái lịch sử với nhiều từ Hán Việt, thành ngữ, điển cố, tạo nên không khí trang nghiêm của thời đại nhà Trần. Mặt khác, cốt truyện được sắp xếp rất khéo léo, kịch tính tăng dần, khiến người đọc không thể rời mắt khỏi từng trang sách.

Kết thúc:

Đọc “Lá cờ thêu sáu chữ vàng”, em không chỉ biết thêm về một giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc mà còn vô cùng cảm phục và tự hào về người anh hùng thiếu niên Trần Quốc Toản. Chàng cho em hiểu rằng tuổi trẻ không phải là rào cản – khi đất nước lâm nguy, ai cũng có thể đóng góp bằng tất cả trái tim và ý chí của mình. Em nghĩ đây là cuốn sách mà mỗi học sinh nên đọc ít nhất một lần.

Em xin cảm ơn thầy cô và các bạn đã lắng nghe! Nếu có câu hỏi hay ý kiến gì, em rất vui được trao đổi thêm ạ.

Bài mẫu 2: Giới thiệu cuốn sách “Sử Việt – 12 khúc tráng ca” của Dũng Phan

Mở đầu:

Xin chào thầy cô và các bạn! Em muốn hỏi các bạn một câu: Các bạn có bao giờ tự hỏi vì sao lãnh thổ Việt Nam lại có hình chữ S như ngày hôm nay không? Hay bí mật đằng sau cuộc hành quân thần tốc của vua Quang Trung là gì? Tất cả những câu hỏi thú vị ấy đều được giải đáp trong cuốn sách mà em sắp giới thiệu – “Sử Việt – 12 khúc tráng ca” của tác giả Dũng Phan.

Triển khai:

“Sử Việt – 12 khúc tráng ca” được Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh phát hành. Cuốn sách kể về 12 câu chuyện dựng nước và giữ nước thời phong kiến, được chọn lọc theo tính chất quan trọng và hùng tráng trong dòng chảy lịch sử Việt Nam.

Về nội dung, cuốn sách không chỉ đưa người đọc đến với những vị anh hùng quen thuộc như Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Quang Trung mà còn giới thiệu những nhân vật quan trọng chưa được biết đến rộng rãi, chẳng hạn như Khúc Hạo – người có công lớn trong việc xây dựng nền tự chủ đầu tiên. Hơn nữa, sách còn kể về những địa danh gắn liền với chiến thắng lẫy lừng như thành Bình Lỗ, đầm Thi Nại, không chỉ dừng lại ở chiến tích Bạch Đằng mà còn giúp người đọc hiểu kỹ thuật đóng cọc trên sông. Bên cạnh đó, tác giả còn lý giải nhiều câu hỏi hấp dẫn như vì sao vua Quang Trung có thể hành quân thần tốc từ Phú Xuân ra Thăng Long chỉ trong vài ngày, hay quá trình mở rộng lãnh thổ về phương Nam diễn ra như thế nào.

Điều đặc biệt về nghệ thuật viết là cuốn sách sử dụng cách tiếp cận hoàn toàn mới. Nó không phải tiểu thuyết dã sử với những tình tiết hư cấu, cũng không phải tài liệu chuyên khảo khô khan với toàn số liệu. Tác giả kết hợp tư liệu lịch sử đã được kiểm chứng với nhận định, đánh giá riêng, viết bằng giọng văn gần gũi, dễ hiểu, khiến lịch sử trở nên sống động và cuốn hút. Mỗi chương như một “khúc tráng ca” – khi thì dồn dập hào hùng, khi thì bi ai xúc động, khi thì trầm mặc suy tư.

Kết thúc:

Đọc xong “Sử Việt – 12 khúc tráng ca”, em cảm thấy như vừa được xem một bộ phim lịch sử dài tập đầy hấp dẫn. Cuốn sách giúp em yêu thêm lịch sử dân tộc, hiểu rằng mỗi tấc đất nước ta hôm nay đều thấm đẫm mồ hôi và máu xương của bao thế hệ cha ông. Em nghĩ đây là cuốn sách dành cho tất cả mọi thế hệ – chỉ cần là người Việt Nam, ai cũng có thể tìm thấy trong đó tình yêu và niềm tự hào với lịch sử nước nhà.

Em xin cảm ơn thầy cô và các bạn đã lắng nghe! Các bạn có muốn hỏi thêm điều gì không ạ?

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng