Đất nước ta có một nền văn hóa phong phú và lâu đời. Bên cạnh những di sản chung, mỗi vùng miền đều có những sản phẩm văn hóa riêng biệt cần được giữ gìn, phát triển. Trong bài học này, các em sẽ được rèn luyện kỹ năng trình bày ý kiến về một sản phẩm văn hóa truyền thống trong cuộc sống hiện tại. Dưới đây là lý thuyết đầy đủ cùng hai bài nói mẫu để các em tham khảo.

I. Yêu cầu của bài nói

Đề tài: Trình bày ý kiến về một sản phẩm văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam trong cuộc sống hiện tại.

Mục đích: Giúp người nghe có quan niệm, ứng xử đúng đắn đối với di sản văn hóa của dân tộc. Đồng thời khơi gợi hứng thú và khuyến khích người nghe tìm hiểu, trân trọng những sản phẩm văn hóa truyền thống.

Người nghe: Những người có nhu cầu tìm hiểu các giá trị văn hóa truyền thống.

Thời gian trình bày: Khoảng 5–7 phút.

II. Chuẩn bị trước khi nói

a) Lựa chọn sản phẩm văn hóa:

Các em có thể chọn một sản phẩm văn hóa riêng của vùng miền nơi em sống (danh lam thắng cảnh, trang phục dân tộc, lễ hội, món ăn truyền thống…) hoặc một sản phẩm văn hóa chung của đất nước (bánh chưng ngày Tết, múa rối nước, áo dài Việt Nam, phở…).

b) Tìm hiểu thông tin:

Để nêu được ý kiến xác đáng, em cần tìm hiểu về nguồn gốc, đặc điểm, giá trị của sản phẩm văn hóa truyền thống trong cuộc sống hiện tại.

c) Tìm ý:

Đặt và trả lời các câu hỏi: Em sẽ trình bày ý kiến về phương diện nào của sản phẩm văn hóa? Ý kiến của em là gì? Vì sao em có ý kiến như vậy?

d) Lập dàn ý:

Sắp xếp các ý thành dàn ý với ba phần: Mở đầu – Triển khai – Kết luận. Lựa chọn một số từ ngữ then chốt phù hợp.

III. Tập luyện trước khi nói

• Tập luyện một mình trước gương hoặc quay video để tự xem lại.
• Tập luyện với bạn bè theo nhóm: luân phiên nói, nghe và góp ý cho nhau.
• Chú ý luyện giọng nói, tốc độ, cử chỉ, ánh mắt.

IV. Trình bày bài nói

Với người nói

Mở đầu:

• Chào mọi người, giới thiệu vấn đề sẽ trình bày.
• Có thể bắt đầu bằng hình ảnh, video ấn tượng; một câu chuyện; hoặc đặt câu hỏi cho người nghe.
• Giới thiệu tên sản phẩm văn hóa truyền thống và nêu khái quát ý kiến về sản phẩm đó.

Triển khai:

• Nêu ngắn gọn thông tin cơ bản: nơi ra đời, vị trí, ý nghĩa của sản phẩm.
• Trình bày ý kiến nhận xét, đánh giá: hiện trạng, giá trị, hướng bảo tồn và phát triển. Chú ý đưa ra lý lẽ, bằng chứng làm cơ sở.
• Sử dụng ngôn ngữ cơ thể (cử chỉ, điệu bộ, nét mặt, ánh mắt) và điều chỉnh ngữ điệu phù hợp.
• Dùng từ ngữ liên kết: “trước tiên”, “mặt khác”, “hơn nữa”, “không chỉ vậy”…

Kết luận:

• Khẳng định ý nghĩa của sản phẩm văn hóa truyền thống đối với cuộc sống hiện tại.
• Cảm ơn mọi người và xin ý kiến trao đổi.

Với người nghe

• Tập trung lắng nghe, ghi chép tóm tắt nội dung.
• Quan sát cách trình bày và thái độ của người nói.
• Ghi lại những điều muốn trao đổi (góp ý, thảo luận, phản biện).

V. Trao đổi sau khi nói

Người nói:

• Tiếp thu ý kiến xác đáng: “Cảm ơn ý kiến đóng góp của bạn, tôi sẽ tiếp thu để bài nói hoàn thiện hơn.”
• Bổ sung lý lẽ bảo vệ ý kiến nếu thấy đúng: “Cảm ơn bạn đã góp ý, nhưng tôi xin bổ sung thêm bằng chứng để khẳng định quan điểm của mình…”

Người nghe:

• Nêu câu hỏi về những điểm còn băn khoăn.
• Bày tỏ đồng tình hoặc phản biện với thái độ tôn trọng.
• Nhận xét, đánh giá về nội dung và cách trình bày.

VI. Hai bài nói mẫu

Bài mẫu 1: Áo dài Việt Nam trong cuộc sống hiện đại

Mở đầu:

Kính thưa thầy cô và các bạn! Nếu hỏi trang phục nào là biểu tượng đẹp nhất của người phụ nữ Việt Nam, chắc hẳn ai cũng nghĩ ngay đến chiếc áo dài. Em xin được trình bày ý kiến của mình về chiếc áo dài Việt Nam – một sản phẩm văn hóa truyền thống vẫn đang tỏa sáng trong cuộc sống hiện đại.

Triển khai:

Trước tiên, em xin giới thiệu đôi nét về chiếc áo dài. Áo dài có lịch sử hình thành và phát triển qua hàng trăm năm, gắn liền với đời sống văn hóa của người Việt. Theo nhiều tài liệu, chiếc áo dài Việt Nam bắt nguồn từ áo ngũ thân thời chúa Nguyễn, sau đó được cách tân qua nhiều giai đoạn. Đặc biệt, Huế được coi là quê hương chiếc áo dài Việt Nam – những chiếc áo dài đầu tiên hiện vẫn được lưu giữ tại Bảo tàng Mĩ thuật cung đình Huế. Chiếc áo dài với hai tà áo bay nhẹ nhàng, ôm sát cơ thể vừa kín đáo vừa duyên dáng, tôn lên vẻ đẹp thanh lịch, nữ tính của người phụ nữ Việt.

Mặt khác, trong cuộc sống hiện đại, áo dài vẫn giữ vị trí quan trọng. Áo dài là đồng phục của nữ sinh nhiều trường học, là trang phục trong các dịp lễ, cưới hỏi, ngày Tết, các sự kiện ngoại giao và văn hóa. Trên các sàn thời trang quốc tế, áo dài Việt Nam luôn gây ấn tượng mạnh mẽ bởi sự thanh thoát, tinh tế. Nhiều nhà thiết kế đã sáng tạo áo dài hiện đại với chất liệu mới, họa tiết đa dạng nhưng vẫn giữ được nét truyền thống – cho thấy áo dài không hề lỗi thời mà ngày càng được yêu thích.

Hơn nữa, áo dài không chỉ là trang phục mà còn là biểu tượng văn hóa, là niềm tự hào dân tộc. Mỗi khi mặc áo dài, người Việt Nam dù ở trong nước hay nước ngoài đều cảm thấy tự hào về bản sắc của mình. Năm 2024, “Nghệ thuật may và mặc áo dài Huế” đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị to lớn của chiếc áo dài trong đời sống văn hóa Việt Nam.

Tuy nhiên, em cũng nhận thấy rằng giới trẻ hiện nay có xu hướng ít mặc áo dài trong đời sống hằng ngày vì cho rằng không tiện dụng. Vì vậy, em nghĩ mỗi chúng ta nên tích cực mặc áo dài trong các dịp phù hợp, đồng thời ủng hộ các nhà thiết kế cách tân áo dài để trang phục này ngày càng gần gũi hơn với đời sống hiện đại.

Kết luận:

Tóm lại, chiếc áo dài Việt Nam là sản phẩm văn hóa truyền thống vô cùng quý giá. Dù cuộc sống có thay đổi thế nào, chiếc áo dài vẫn mãi là biểu tượng đẹp đẽ nhất của người phụ nữ Việt và là niềm tự hào của cả dân tộc. Giữ gìn và phát huy giá trị chiếc áo dài chính là giữ gìn bản sắc văn hóa Việt Nam.

Em xin cảm ơn thầy cô và các bạn đã lắng nghe. Rất mong nhận được ý kiến trao đổi ạ!

Bài mẫu 2: Phở Việt Nam – hương vị truyền thống trong cuộc sống hiện đại

Mở đầu:

Kính thưa thầy cô và các bạn! Nhắc đến ẩm thực Việt Nam, không thể không nhắc đến phở – món ăn đã trở thành biểu tượng của văn hóa ẩm thực Việt được bạn bè quốc tế biết đến và yêu thích. Hôm nay, em xin trình bày ý kiến về phở Việt Nam – một sản phẩm văn hóa truyền thống vẫn đang phát triển mạnh mẽ trong cuộc sống hiện đại.

Triển khai:

Trước tiên, em xin giới thiệu về nguồn gốc và đặc điểm của phở. Phở là món ăn truyền thống của Việt Nam, ra đời vào khoảng đầu thế kỷ XX tại vùng đồng bằng Bắc Bộ, đặc biệt gắn liền với Hà Nội và Nam Định. Thành phần chính gồm nước dùng được ninh từ xương trong nhiều giờ, bánh phở làm từ bột gạo và thịt bò hoặc thịt gà, kèm theo các loại gia vị, rau thơm. Điều làm nên sức hấp dẫn của phở chính là nước dùng – phải trong, ngọt thanh tự nhiên, thơm nồng hương quế, hồi, gừng – thể hiện sự tinh tế, cầu kỳ trong nghệ thuật nấu ăn của người Việt.

Mặt khác, trong cuộc sống hiện đại, phở không chỉ là món ăn sáng quen thuộc của người Việt mà đã vươn ra thế giới. Tại nhiều thành phố lớn trên thế giới như Paris, New York, Tokyo, Sydney đều có những quán phở Việt Nam nổi tiếng. Năm 2024, phở Việt Nam tiếp tục được nhiều tạp chí ẩm thực quốc tế vinh danh trong danh sách những món ăn ngon nhất thế giới. Phở không chỉ là món ăn mà còn là “đại sứ văn hóa” giúp bạn bè quốc tế biết đến và yêu mến Việt Nam.

Không chỉ vậy, phở còn mang giá trị văn hóa sâu sắc. Phở gắn liền với ký ức tuổi thơ, với bữa ăn gia đình, với hương vị quê hương của mỗi người Việt. Một bát phở nóng hổi buổi sáng sớm, ngồi bên vỉa hè nghe tiếng rao quen thuộc – đó là nếp sinh hoạt bình dị nhưng đầy thân thương, là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa Việt.

Tuy nhiên, em cũng nhận thấy một thực trạng đáng lo ngại: ngày nay nhiều quán phở chạy theo lợi nhuận, sử dụng nguyên liệu không đảm bảo chất lượng hoặc pha trộn hóa chất để tạo vị, làm mất đi hương vị truyền thống. Vì vậy, em cho rằng chúng ta cần bảo tồn công thức nấu phở truyền thống, đồng thời kiểm soát chất lượng an toàn thực phẩm để giữ gìn danh tiếng của phở Việt Nam.

Kết luận:

Tóm lại, phở không chỉ là một món ăn mà còn là sản phẩm văn hóa truyền thống mang đậm bản sắc dân tộc. Giữ gìn hương vị phở truyền thống chính là giữ gìn một phần hồn cốt của văn hóa Việt Nam. Em hi vọng rằng phở Việt Nam sẽ mãi là niềm tự hào của ẩm thực Việt, được gìn giữ và phát triển xứng đáng với giá trị của nó.

Em xin cảm ơn thầy cô và các bạn đã lắng nghe. Rất mong nhận được ý kiến đóng góp ạ!

VII. Bảng kiểm đánh giá bài nói

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng