Hợp chất hữu cơ có những đặc điểm khác biệt rõ rệt với hợp chất vô cơ. Việc nắm vững các đặc điểm này giúp ta nhận biết và phân loại nhanh:

▸ So sánh hợp chất hữu cơ và hợp chất vô cơ

Dựa vào thành phần nguyên tố, hợp chất hữu cơ được chia thành 2 loại lớn:

▸ Hydrocarbon

Hydrocarbon là những hợp chất được tạo thành chỉ từ hai nguyên tố carbon và hydrogen.

▸ Dẫn xuất của hydrocarbon

Khi một hay nhiều nguyên tử H trong phân tử hydrocarbon được thay thế bằng nguyên tử hay nhóm nguyên tử khác (thường chứa O, N, S, halogen,...), ta thu được dẫn xuất của hydrocarbon.

▸ Ví dụ minh hoạ về nhóm chức

Hai chất dimethyl ether (H$_3$C–O–CH$_3$) và ethanol (C$_2$H$_5$–OH) có cùng công thức phân tử C$_2$H$_6$O nhưng tính chất hoá học rất khác nhau:

$2\text{C}_2\text{H}_5\text{OH} + 2\text{Na} \rightarrow 2\text{C}_2\text{H}_5\text{ONa} + \text{H}_2 \uparrow$

→ Nhóm –OH đã gây ra phản ứng đặc trưng, phân biệt ethanol với dimethyl ether. Vậy –OH là nhóm chức alcohol.

▸ Bảng các nhóm chức cơ bản

▸ Nguyên tắc

• Mỗi liên kết trong phân tử hấp thụ một vài bức xạ hồng ngoại đặc trưng.
• Phổ IR biểu thị sự phụ thuộc của độ truyền qua (%) vào số sóng (cm$^{-1}$).
• Các cực tiểu truyền qua (cực đại hấp thụ) gọi là tín hiệu (peak).

▸ Cách đọc phổ IR

• Trục hoành: số sóng (cm$^{-1}$), từ 4000 đến 400.
• Trục tung: độ truyền qua (%).
• Peak: vị trí có độ truyền qua thấp nhất (hấp thụ mạnh nhất) — chính là dấu hiệu nhận biết nhóm chức.

Phổ hồng ngoại của ethanol (Hình minh hoạ – SGK)

▸ Bảng số sóng hấp thụ đặc trưng của một số nhóm chức

▸ Tổng kết kiến thức trọng tâm

Để xem lý thuyết đầy đủ kèm hình ảnh minh hoạ, bảng tổng hợp, các lưu ý mở rộng và phương pháp giải đầy đủ các dạng bài tập, hãy đọc bài viết bên dưới:

Sau khi đã nắm vững lý thuyết, các em hãy chuyển sang tab Bài Tập để luyện 25 câu bám sát chương trình SGK Kết Nối Tri Thức!