▸ a) Quy tắc an toàn cơ bản

• Trang phục gọn gàng; nữ buộc tóc cao; đeo găng tay, khẩu trang, kính bảo vệ mắt.
• Chỉ tiến hành thí nghiệm khi đã được hướng dẫn.
• KHÔNG ăn uống, đùa nghịch; KHÔNG nếm hoặc ngửi hoá chất.
• Hoá chất độc hại, dễ bay hơi → thao tác ở nơi có tủ hút khí độc; tuân thủ quy tắc pha hoá chất, đặc biệt acid và chất dễ cháy nổ.
• Sau thí nghiệm: thu gom chất thải đúng nơi quy định, lau dọn, sắp xếp dụng cụ, rửa tay bằng xà phòng.

▸ b) Một số kĩ thuật phòng thí nghiệm

• Giải phẫu: mổ xẻ để quan sát cấu trúc bên trong cơ thể hoặc bộ phận tế bào (giải phẫu rễ, thân, lá; cơ thể động vật).
• Làm tiêu bản tế bào: cắt mẫu mô thành lát đủ mỏng → đặt dưới kính hiển vi.
• Làm tiêu bản tươi NST: mẫu vật sống → cố định bằng hoá chất → nhuộm màu → chia nhỏ mẫu → dầm ép phá vỡ tế bào → giải phóng NST để quan sát.

▸ a) Kính hiển vi — 2 loại

▸ b) Máy li tâm

Phục vụ kĩ thuật phân đoạn tế bào — tách các bào quan dựa trên sự khác biệt về khối lượng:

• Phá vỡ tế bào → cho vào ống nghiệm.
• Li tâm ở các tốc độ vòng quay khác nhau.
• Các bộ phận có khối lượng khác nhau tách riêng, nằm ở các vùng khác nhau trong ống li tâm.

▸ c) Thiết bị khác

Bậc THPT thường dùng: kính lúp, pipet (ống hút đơn giản), micropipette (ống hút có thể điều chỉnh định lượng chính xác).

▸ Bước 3 — Hình thành giả thuyết

Giả thuyết khoa học là cách giải thích có thể kiểm chứng bằng thực nghiệm. Để kiểm chứng, dùng suy luận diễn giải (chung → riêng) → đưa ra dự đoán dạng "nếu… thì…".

▸ Bước 4 — Thí nghiệm có lô đối chứng & lô thí nghiệm

▸ Bước 5 — Phân tích kết quả

• Trình bày dữ liệu dưới dạng bảng biểu, đồ thị (đường thẳng, đường cong, dạng cột…).
• Đồ thị 2 trục: trục hoành – biến độc lập (nhà nghiên cứu chủ động thay đổi); trục tung – biến phụ thuộc (thay đổi theo biến độc lập).
• Sử dụng toán thống kê để xác định cỡ mẫu & khẳng định sai khác có ý nghĩa thống kê hay chỉ là ngẫu nhiên.
• Sai khác ngẫu nhiên → giả thuyết bị bác bỏ.

▸ Bước 6 — Rút ra kết luận

• Kết quả được thẩm định và công bố trên tạp chí khoa học.
• Các nhà khoa học khác có thể lặp lại thí nghiệm để tìm thêm bằng chứng.
• Giả thuyết được kiểm nghiệm bởi nhiều nhà khoa học và được giới khoa học thừa nhận → trở thành học thuyết khoa học.
• Nếu giả thuyết bị bác bỏ → quay lại hình thành giả thuyết mới (KHÔNG cần lặp lại bước quan sát).

Tin sinh học là liên ngành, kết hợp sinh học phân tử, hoá học, vật lí, toán học & công nghệ thông tin. Nó là công cụ hỗ trợ đắc lực cho công nghệ sinh học.

▸ Một số ứng dụng tiêu biểu

• Tìm kiếm gene trong hệ gene; so sánh hệ gene giữa các loài → tìm hiểu mối quan hệ tiến hoá.
• Xây dựng ngân hàng gene.
• So sánh trình tự protein; xác định quan hệ họ hàng giữa các loài.
• Hình thành chuyên ngành sinh học hệ thống.
• Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong y sinh — xử lí thông tin bệnh nhân giúp bác sĩ điều trị hiệu quả từng cá nhân.

▸ Ứng dụng trong học tập sinh học

• Tìm kiếm, khai thác thông tin trên internet.
• Sử dụng phần mềm mô phỏng các quá trình sinh học (tái bản DNA, phiên mã, dịch mã).
• Xây dựng sơ đồ tư duy để hệ thống kiến thức.

Để xem lý thuyết đầy đủ kèm sơ đồ tư duy, bảng sai lầm thường gặp và các ví dụ chi tiết, hãy đọc bài viết bên dưới:

Sau khi đã nắm vững lý thuyết, các em hãy chuyển sang tab Bài Tập để luyện 21 câu bám sát chương trình SGK Sinh học 10!