Mở đầu trang 95

Đề bài: Khi có dòng điện trong mạch, ta không nhìn thấy các hạt mang điện dịch chuyển, nhưng ta có thể nhận biết sự tồn tại của dòng điện qua các tác dụng của nó. Em có thể kể ra dòng điện có những tác dụng gì?

Lời giải:

Dòng điện có bốn tác dụng cơ bản:

• Tác dụng nhiệt: làm vật dẫn nóng lên (bàn là, bếp điện,…).
• Tác dụng phát sáng: làm bóng đèn phát sáng (đèn LED, đèn ống,…).
• Tác dụng hoá học: làm tách các chất trong dung dịch điện phân (mạ điện, đúc kim loại,…).
• Tác dụng sinh lí: gây tác động lên cơ thể sống khi đi qua (giật điện, sốc điện cấp cứu tim,…).

I. Tác dụng nhiệt

Thí nghiệm trang 95 mục I

Đề bài:

Chuẩn bị: nguồn điện 9 V, dây nối, công tắc K, sợi dây hợp kim Nicrom (Ni-Cr) AB, vài mảnh giấy, điện trở R có giá trị nhỏ.

Tiến hành:

• Lắp mạch điện như Hình 23.1.
• Đóng công tắc K. Quan sát hiện tượng xảy ra với các mảnh giấy. Hiện tượng đó chứng tỏ điều gì?

Lời giải:

Hiện tượng:

• Khi đóng công tắc K, dòng điện chạy qua dây hợp kim Nicrom AB → dây nóng lên (nóng đỏ).
• Các mảnh giấy treo trên dây bị cháy xém hoặc rơi xuống.

Nhận xét:

Hiện tượng trên chứng tỏ khi có dòng điện chạy qua, dây dẫn nóng lên. Đó chính là tác dụng nhiệt của dòng điện.

Câu hỏi trang 95 mục I

Đề bài: Nêu một số ví dụ trong đời sống ứng dụng tác dụng nhiệt của dòng điện.

Lời giải:

Một số ứng dụng tác dụng nhiệt của dòng điện trong đời sống:

• Bàn là điện: làm phẳng quần áo.
• Bếp điện, bếp hồng ngoại: dùng để đun nấu.
• Ấm đun nước siêu tốc: đun sôi nước nhanh.
• Bình nóng lạnh: làm nóng nước tắm.
• Máy sấy tóc, máy sưởi điện, lò sưởi điện: làm khô tóc, sưởi ấm.
• Bóng đèn sợi đốt: dây tóc bóng đèn nóng đỏ → phát sáng (vừa toả nhiệt vừa phát sáng).

II. Tác dụng phát sáng

Thí nghiệm trang 96 mục II

Đề bài:

Dụng cụ: nguồn điện 3 V, đèn điốt phát quang Đ (đèn LED), điện trở R (bảo vệ đèn LED), công tắc K.

Tiến hành:

• Lắp mạch điện theo sơ đồ Hình 23.2.
• Đóng công tắc K. Quan sát đèn LED.
• Đảo ngược hai đầu dây đèn LED, đóng công tắc K. Đèn LED có sáng không?

Qua thí nghiệm, rút ra kết luận gì về tác dụng của dòng điện.

Lời giải:

Hiện tượng:

• Khi mắc đèn LED đúng chiều (cực + của đèn nối với cực + của nguồn, cực – của đèn nối với cực – của nguồn) và đóng K → đèn LED sáng.
• Khi đảo ngược hai đầu dây đèn LED và đóng K → đèn LED không sáng.

Kết luận:

• Dòng điện chạy qua đèn LED làm cho đèn phát sáng → đó là tác dụng phát sáng của dòng điện.
• Đèn LED chỉ sáng khi được mắc đúng chiều vào mạch điện (dòng điện chỉ đi qua LED theo một chiều nhất định).

III. Tác dụng hoá học

Thí nghiệm trang 97 mục III

Đề bài:

Chuẩn bị: nguồn điện 6 V, bóng đèn pin Đ, công tắc K, bình đựng dung dịch muối copper(II) sulfate ($\text{CuSO}_4$), hai thỏi than được nối với hai cực của nguồn điện.

Tiến hành:

• Lắp mạch điện như Hình 23.4.
• Đóng công tắc K, quan sát hiện tượng xảy ra. Đèn Đ có sáng không? Sau vài phút, nhấc thỏi than nối với cực âm của nguồn điện ra ngoài, thỏi than có màu gì?

Lời giải:

Hiện tượng:

• Khi đóng K, đèn Đ sáng → chứng tỏ có dòng điện chạy qua mạch (qua dung dịch $\text{CuSO}_4$).
• Sau vài phút, nhấc thỏi than nối với cực âm ra ngoài → thấy thỏi than được phủ một lớp kim loại màu đỏ (chính là đồng).

Nhận xét:

Khi có dòng điện chạy qua dung dịch $\text{CuSO}_4$, kim loại đồng đã tách ra khỏi dung dịch và bám vào thỏi than nối với cực âm. Hiện tượng này chứng tỏ dòng điện có tác dụng hoá học.

→ Ứng dụng: kỹ thuật mạ điện (mạ vàng, mạ kẽm, mạ nickel,…) để phủ một lớp kim loại lên bề mặt vật cần mạ.

IV. Tác dụng sinh lí

Câu hỏi trang 98

Đề bài:

1. Nêu ví dụ ứng dụng tác dụng phát sáng của dòng điện trong thực tế.
2. Vì sao khi trời mưa gió, không được lại gần dây điện rơi xuống mặt đường?

Lời giải:

1. Một số ứng dụng tác dụng phát sáng của dòng điện:

• Đèn LED dùng để chiếu sáng trong gia đình (đèn trần, đèn bàn, đèn ngủ, đèn pin).
• Đèn LED dùng để trang trí (đèn nháy ngày lễ, đèn LED dây, đèn cây Noel).
• Bảng hiệu, biển quảng cáo dùng đèn LED.
• Đèn tín hiệu giao thông (đèn xanh, đèn đỏ, đèn vàng).
• Màn hình tivi, điện thoại, máy tính (sử dụng đèn LED).

2. Khi trời mưa gió, không được lại gần dây điện rơi xuống mặt đường vì:

• Nước mưa làm ướt mặt đường → nước là chất dẫn điện → dòng điện từ dây điện sẽ lan truyền qua mặt đường ướt ra xung quanh.
• Nếu lại gần, dòng điện có thể đi qua cơ thể → gây tác dụng sinh lí: làm cơ co giật, ngạt thở, tim ngừng đập,… thậm chí có thể tử vong.

→ Để an toàn, cần đứng cách xa dây điện, nhanh chóng báo cho người lớn hoặc cơ quan điện lực xử lý.

Em có thể

Vì sao nên dùng đèn LED thay cho đèn sợi đốt

Lời giải:

Nên sử dụng đèn LED thay cho đèn sợi đốt vì những lý do sau:

• Tiết kiệm điện năng: đèn LED tiêu thụ ít điện hơn nhiều so với đèn sợi đốt khi cùng cho độ sáng tương đương.
• Toả nhiệt rất ít: đèn sợi đốt toả nhiệt nhiều → phần lớn điện năng biến thành nhiệt năng (lãng phí); đèn LED gần như không nóng, an toàn hơn.
• Tuổi thọ rất cao: đèn LED có thể dùng đến 100 000 giờ, trong khi đèn sợi đốt chỉ vài nghìn giờ.
• An toàn, ít gây cháy nổ vì ít toả nhiệt.
• Bảo vệ môi trường: tiết kiệm điện → giảm khí thải từ nhà máy điện.
• Đa dạng màu sắc và kích thước: dễ ứng dụng trong chiếu sáng và trang trí.

Giải pháp tránh nguy hiểm khi sử dụng dụng cụ điện gia đình

Lời giải:

Một số nguyên tắc an toàn khi sử dụng thiết bị điện trong gia đình:

Quy tắc chung:

• Không sử dụng thiết bị điện khi tay ướt hoặc đang đứng ở nơi ẩm ướt.
• Rút phích cắm khi không sử dụng hoặc khi vệ sinh thiết bị.
• Dùng dây điện, ổ cắm có vỏ cách điện tốt, không bị nứt vỡ.
• Lắp cầu dao tự động (CB), thiết bị chống giật trong mạng điện gia đình.
• Không tự ý sửa chữa thiết bị khi đang cắm điện; rút phích cắm khi trời mưa giông sấm sét.

Một số thiết bị cụ thể:

→ Tuân thủ các nguyên tắc trên giúp tránh nguy cơ giật điện, cháy nổ và đảm bảo an toàn cho bản thân, gia đình.

Cô Trần Thị Thanh Thảo

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu