Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Luyện tập
Câu 1 trang 19
Đề bài: Tên gọi của $\text{HCOOC}_2\text{H}_5$ là
A. methyl formate.
B. ethyl formate.
C. methyl acetate.
D. ethyl acetate.
Lời giải:
Cách gọi tên ester: tên gốc R’ + tên gốc acid.
- Gốc acid: $\text{HCOO}-$ → formate (từ formic acid $\text{HCOOH}$).
- Gốc R’: $-\text{C}_2\text{H}_5$ → ethyl.
→ Tên: ethyl formate.
Đáp án đúng: B.
Câu 2 trang 19
Đề bài: Ester X có mùi đặc trưng giống mùi táo và có công thức phân tử $\text{C}_5\text{H}_{10}\text{O}_2$. Thuỷ phân X trong dung dịch NaOH, thu được sodium butanoate và một alcohol. Công thức của X là
A. $\text{CH}_3\text{COOCH}_2\text{CH}_2\text{CH}_3$.
B. $\text{CH}_3\text{CH}_2\text{COOCH}_2\text{CH}_3$.
C. $\text{CH}_3\text{CH}_2\text{CH}_2\text{COOCH}_3$.
D. $(\text{CH}_3)_2\text{CHCOOCH}_2\text{CH}_3$.
Lời giải:
Bước 1: Xác định gốc acid của X.
- Sản phẩm thuỷ phân là sodium butanoate: $\text{CH}_3\text{CH}_2\text{CH}_2\text{COONa}$.
- → Gốc acid trong X là: $\text{CH}_3\text{CH}_2\text{CH}_2\text{COO}-$ (butanoate).
Bước 2: Xác định gốc R’ (alcohol).
- Công thức X: $\text{C}_5\text{H}_{10}\text{O}_2$.
- Gốc acid $\text{C}_3\text{H}_7\text{COO}-$ đã chiếm $\text{C}_4\text{H}_7\text{O}_2$ → gốc R’ còn lại: $\text{CH}_3$.
- → Alcohol tương ứng là methanol ($\text{CH}_3\text{OH}$).
Bước 3: Kết luận.
X là $\text{CH}_3\text{CH}_2\text{CH}_2\text{COOCH}_3$ (methyl butanoate).
Đáp án đúng: C.
Câu 3 trang 19
Đề bài: Phản ứng hoá học nào sau đây xảy ra thuận nghịch?
A. Đun nóng ethyl acetate với dung dịch $\text{H}_2\text{SO}_4$ loãng.
B. Đun nóng ethyl acetate với dung dịch NaOH.
C. Hydrogen hoá chất béo có gốc acid không no.
D. Đun nóng chất béo với dung dịch NaOH.
Lời giải:
Nhớ lại: chỉ có phản ứng thuỷ phân ester trong môi trường acid là phản ứng thuận nghịch. Các phản ứng còn lại đều là phản ứng một chiều.
- A. Thuỷ phân ester trong môi trường acid → thuận nghịch ✓
- B. Thuỷ phân ester trong môi trường base → một chiều.
- C. Hydrogen hoá chất béo → một chiều.
- D. Xà phòng hoá chất béo (thuỷ phân trong base) → một chiều.
Đáp án đúng: A.
Câu 4 trang 19
Đề bài: Cho các phát biểu sau:
(1) Một số ester có mùi thơm nên được dùng làm chất tạo hương trong công nghiệp thực phẩm và mĩ phẩm.
(2) Chất béo là triester của glycerol với acid béo.
(3) Chất béo tan tốt trong nước.
(4) Mỡ động vật, dầu thực vật có thể được dùng làm nguyên liệu để sản xuất xà phòng.
(5) Phản ứng thuỷ phân ester trong môi trường acid luôn là phản ứng một chiều.
Số phát biểu đúng là
A. 2. B. 3. C. 4. D. 5.
Lời giải:
Phân tích từng phát biểu:
- (1) Đúng – ester có mùi thơm được dùng làm hương liệu (như benzyl acetate, ethyl butyrate…).
- (2) Đúng – định nghĩa chất béo.
- (3) Sai – chất béo không tan trong nước, chỉ tan trong dung môi hữu cơ.
- (4) Đúng – xà phòng được sản xuất bằng cách đun chất béo với NaOH/KOH.
- (5) Sai – phản ứng thuỷ phân ester trong môi trường acid là phản ứng thuận nghịch, không phải một chiều.
→ Có 3 phát biểu đúng là (1), (2), (4).
Đáp án đúng: B.
Câu 5 trang 19
Đề bài: Hãy phân loại các chất sau thành hai nhóm là xà phòng và chất giặt rửa tổng hợp:
$\text{C}_{15}\text{H}_{31}\text{COONa}$; $\text{CH}_3[\text{CH}_2]_{11}\text{OSO}_3\text{Na}$; $\text{CH}_3[\text{CH}_2]_{11}\text{C}_6\text{H}_4\text{SO}_3\text{Na}$; $\text{C}_{17}\text{H}_{33}\text{COOK}$.
Lời giải:
Cách nhận biết:
- Xà phòng: chứa nhóm $-\text{COO}^-\text{Na}^+$ (hoặc $-\text{COO}^-\text{K}^+$) – là muối của acid béo.
- Chất giặt rửa tổng hợp: chứa nhóm $-\text{OSO}_3^-\text{Na}^+$ (sulfate) hoặc $-\text{SO}_3^-\text{Na}^+$ (sulfonate).
Phân loại:
| Nhóm | Chất | Lí do |
|---|---|---|
| Xà phòng | $\text{C}_{15}\text{H}_{31}\text{COONa}$ | Muối sodium của palmitic acid (chứa $-\text{COONa}$) |
| Xà phòng | $\text{C}_{17}\text{H}_{33}\text{COOK}$ | Muối potassium của oleic acid (chứa $-\text{COOK}$) |
| Chất giặt rửa tổng hợp | $\text{CH}_3[\text{CH}_2]_{11}\text{OSO}_3\text{Na}$ | Chứa nhóm sulfate $-\text{OSO}_3\text{Na}$ |
| Chất giặt rửa tổng hợp | $\text{CH}_3[\text{CH}_2]_{11}\text{C}_6\text{H}_4\text{SO}_3\text{Na}$ | Chứa nhóm sulfonate $-\text{SO}_3\text{Na}$ |
ThS. Lê Thị Mai Nhi
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Hoá Học THPT
Trình độ: Thạc sĩ Hóa học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Chuyên Nguyễn Huệ