Mở đầu trang 170

Đề bài: Một hồ nước, một rừng cây, thậm chí một thân cây cũng được coi là môi trường sống của sinh vật. Vậy, môi trường sống là gì? Có những loại môi trường sống nào? Những nhân tố nào tạo nên môi trường sống?

Lời giải:

• Môi trường sống là nơi sống của sinh vật, bao gồm các nhân tố xung quanh sinh vật, có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến sự tồn tại và phát triển của chúng.
• Các loại môi trường sống chủ yếu: môi trường trên cạn, môi trường dưới nước, môi trường trong đất và môi trường sinh vật.
• Các nhân tố tạo nên môi trường sống gồm hai nhóm: nhân tố vô sinh (ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, đất, nước, không khí,…) và nhân tố hữu sinh (con người và các sinh vật khác).

I. Môi trường sống

Hoạt động trang 170 mục I

Đề bài: Quan sát Hình 41.1, em hãy kể tên các nhân tố trong môi trường sống của cây xanh.

Lời giải:

Các nhân tố trong môi trường sống của cây xanh ở Hình 41.1:

• Nhân tố vô sinh: ánh sáng mặt trời, nhiệt độ (36 – 40°C), gió, độ ẩm (82%), khí $\text{O}_2$, khí $\text{CO}_2$, đất, nước.
• Nhân tố hữu sinh: con người, bò, châu chấu và các sinh vật khác sống xung quanh.

Câu hỏi trang 171 mục I

Đề bài: Em hãy xác định các loại môi trường sống được thể hiện trong Hình 41.2.

Lời giải:

Các loại môi trường sống trong Hình 41.2:

II. Nhân tố sinh thái

Câu hỏi trang 172 mục II

Đề bài:

1. Phân loại các nhân tố trong môi trường sống của cây xanh ở Hình 41.1 vào nhóm nhân tố vô sinh và nhân tố hữu sinh.
2. Tại sao nói trong nhóm nhân tố hữu sinh thì con người là nhân tố có ảnh hưởng lớn nhất tới đời sống của nhiều loài sinh vật?

Lời giải:

1. Phân loại các nhân tố trong môi trường sống của cây xanh (Hình 41.1):

2. Trong nhóm nhân tố hữu sinh, con người có ảnh hưởng lớn nhất đến đời sống nhiều loài sinh vật vì:

• Con người có trí tuệ, biết chế tạo và sử dụng công cụ, máy móc, công nghệ → tác động đến môi trường trên quy mô rộng và mạnh mẽ (xây dựng nhà máy, đường sá, khai thác tài nguyên,…).
• Hoạt động của con người có thể làm thay đổi mạnh môi trường sống của nhiều loài sinh vật: chặt phá rừng, ô nhiễm môi trường, săn bắt quá mức,… khiến nhiều loài bị suy giảm số lượng, thậm chí tuyệt chủng.
• Ngược lại, con người cũng có thể bảo vệ, nhân giống, lai tạo các loài sinh vật theo nhu cầu.

→ Vì vậy, con người là nhân tố hữu sinh có ảnh hưởng lớn nhất.

III. Giới hạn sinh thái

Hoạt động trang 173 mục III

Đề bài:

1. Ở một địa phương, người ta có ý định nhập nội ba loài cá (A, B, C) về nuôi. Nhiệt độ trung bình trong năm tại đây dao động từ 15°C đến 30°C. Dựa vào thông tin về giới hạn sinh thái nhân tố nhiệt độ của mỗi loài cá (Hình 41.4), hãy cho biết nên nhập loại cá nào để nuôi tại đây và giải thích.
2. Tại sao một số loài cây nếu được trồng dưới tán rừng thì cho năng suất cao hơn khi trồng ở nơi trống trải?

Lời giải:

1. Nên nhập loài cá B về nuôi tại địa phương đó.

Giải thích: Dựa vào Hình 41.4, giới hạn sinh thái về nhiệt độ của ba loài cá như sau:

→ Chỉ có loài B có giới hạn sinh thái về nhiệt độ bao trùm khoảng 15 – 30°C của địa phương → loài B sẽ tồn tại và phát triển ổn định ở đây.

2. Một số loài cây (cây ưa bóng) có giới hạn sinh thái về ánh sáng thấp (chịu được ánh sáng yếu, không chịu được ánh sáng quá mạnh).

• Khi trồng dưới tán rừng, ánh sáng yếu phù hợp với giới hạn sinh thái của loài → cây sinh trưởng, phát triển tốt → cho năng suất cao.
• Khi trồng ở nơi trống trải, ánh sáng quá mạnh vượt giới hạn sinh thái của loài → cây sinh trưởng kém, năng suất thấp.

Cô Trần Thị Thanh Thảo

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu