Để trưởng thành, mỗi người cần rất nhiều điều kiện, trong đó có những điều kiện do chính mình tạo nên. Không thể không nói tới việc làm chủ bản thân, bắt đầu từ việc tổ chức hợp lí nề nếp sinh hoạt hằng ngày. Bài viết dưới đây sẽ giúp các em nắm vững lý thuyết, kỹ năng thảo luận và tham khảo 2 bài nói mẫu theo chương trình Ngữ văn 8.

I. Tìm hiểu chung về vấn đề thảo luận

1. Nề nếp sinh hoạt của bản thân là gì?

Nề nếp sinh hoạt của bản thân là nét ổn định trong cách một cá nhân thực hiện những hoạt động mang tính cá nhân hằng ngày. Nét ổn định này được tạo nên qua một quá trình, ở đó có sự tổng hòa giữa điều kiện, thói quen và quan niệm của mỗi người.

Trong nề nếp sinh hoạt có thể có yếu tố tích cực (dậy đúng giờ, tập thể dục, sắp xếp đồ dùng gọn gàng…) và yếu tố tiêu cực (thức khuya, lười biếng, nghiện điện thoại…). Do có mối liên hệ mật thiết với hiệu suất học tập và làm việc, nề nếp sinh hoạt cần được điều chỉnh: yếu tố tiêu cực cần sửa chữa, yếu tố tích cực cần phát huy.

2. Mục đích thảo luận

Giúp mỗi người xây dựng lộ trình làm chủ bản thân, tự hoàn thiện bản thân, bắt đầu từ những việc đơn giản thường ngày.

3. Một số vấn đề gợi ý để thảo luận

• Việc xây dựng nề nếp sinh hoạt có mối quan hệ như thế nào với bước đường trưởng thành?
• Có nên lập thời gian biểu cho sinh hoạt hằng ngày không?
• Tham gia việc nhà như thế nào để không ảnh hưởng đến thời gian học tập?
• Thói quen nào cần từ bỏ, thói quen nào cần hình thành để cuộc sống lành mạnh, có ý nghĩa?
• Chơi có cần thiết không? Chơi gì và bố trí thời gian chơi thế nào là hợp lí?
• Nên xây dựng kế hoạch giao tiếp xã hội như thế nào ngay từ hôm nay?

II. Hướng dẫn thực hiện theo 3 bước

Bước 1: Trước khi thảo luận

• Chọn thời điểm trao đổi về vấn đề thảo luận. Nên tiến hành trao đổi vào cuối buổi học trước ngày diễn ra tiết thảo luận để mọi người có thời gian chuẩn bị.
• Suy nghĩ nghiêm túc về vấn đề, phác thảo ý kiến từ trải nghiệm riêng và từ việc quan sát các “mô hình” tích cực hoặc tiêu cực quanh mình.
• Có thể chuẩn bị tư liệu minh họa: tranh ảnh, video, câu chuyện thực tế…
• Tìm đọc thêm tài liệu về những người thành đạt biết xây dựng nề nếp sinh hoạt hợp lí.
• Xác lập góc nhìn riêng để ý tưởng mới liên tục nảy sinh. Nếu ý kiến đã chuẩn bị trùng với bạn phát biểu trước, cần nhanh chóng hình thành ý kiến mới.

Bước 2: Thảo luận

Yêu cầu đối với người nói:

• Thể hiện sự hưởng ứng tích cực với cuộc thảo luận.
• Triển khai ý kiến mới, không nói lại nội dung đã phát biểu trước đó.
• Xác định rõ nội dung then chốt, kết nối được với mạch thảo luận chung.
• Đưa ra lí lẽ và bằng chứng xác đáng, phù hợp.
• Diễn đạt sáng tạo, sinh động, tự nhiên; sử dụng phương tiện phi ngôn ngữ (nét mặt, cử chỉ, điệu bộ…).
• Thể hiện thái độ tôn trọng với tất cả người tham gia.
• Làm chủ thời gian (không vượt quá quy định cho một lượt ý kiến).

Yêu cầu đối với người nghe:

• Hoan nghênh sự tham gia thảo luận của người nói.
• Theo dõi nghiêm túc, có thể ghi chép nhanh.
• Dự kiến câu hỏi sẽ đưa ra cho người nói.
• Chuẩn bị ý kiến phát biểu khi đến lượt.
• Tạo không khí thân thiện để người nói vững tin.
• Nhắc người nói tuân thủ quy định về thời gian.

Bước 3: Đánh giá, rút kinh nghiệm

Việc đánh giá hướng về hai nội dung chính:

Đánh giá cuộc thảo luận:

• Chọn được vấn đề phù hợp, hấp dẫn, tạo động lực rèn luyện.
• Đảm bảo tập trung, không chệch khỏi vấn đề.
• Tạo được điểm nhấn với những ý kiến đề xuất mô hình nề nếp sinh hoạt đáng nhân rộng.
• Tìm được sự đồng thuận ở một số mặt cơ bản.
• Xây dựng không khí dân chủ, tôn trọng, không bài bác cách tổ chức nề nếp có tính khác biệt.

Đánh giá từng thành viên (dựa vào tiêu chí người nói – người nghe ở trên).

III. Bảng đánh giá hoạt động nói và nghe

IV. Bài nói mẫu số 1: Thói quen đi trễ giờ và cách khắc phục

Dưới đây là bài nói mẫu tham khảo, các em có thể điều chỉnh cho phù hợp với phong cách riêng.

Xin chào thầy/cô và các bạn!

Lần gần nhất mà bạn phải ngồi chờ đợi một ai đó là bao lâu rồi? Và lần gần nhất bạn đi học muộn – với đủ mọi lý do từ “tắc đường” đến “đồng hồ hỏng” – là khi nào? Hôm nay, mình muốn thảo luận cùng các bạn về một thói quen xấu mà rất nhiều người mắc phải, đặc biệt là ở lứa tuổi học sinh: thói quen đi trễ giờ và cách khắc phục nó trong nề nếp sinh hoạt hằng ngày.

Thực trạng: Thói quen đi trễ đã trở nên phổ biến đến mức nhiều người coi đó là chuyện bình thường. Nhưng nếu suy nghĩ kỹ, chúng ta sẽ thấy nó gây ra rất nhiều hệ lụy. Khi đến lớp muộn, bạn không chỉ bỏ lỡ bài giảng mà còn làm gián đoạn giờ học, ảnh hưởng đến sự tập trung của cả lớp. Thầy cô vì thế mà khó chịu, bạn bè vì thế mà mất thiện cảm. Lâu dần, uy tín cá nhân sẽ giảm sút – lời hứa không còn trọng lượng, bạn bị đánh giá là người không đáng tin cậy.

Nguyên nhân: Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thói quen đi trễ. Về chủ quan, có bạn thức khuya chơi game hay lướt điện thoại nên sáng dậy muộn; có bạn không biết sắp xếp thời gian, chuẩn bị đồ đạc từ tối hôm trước nên sáng ra lúng túng. Về khách quan, có thể do tắc đường, thời tiết xấu… Nhưng dù lý do gì, nếu xảy ra thường xuyên thì đó đã trở thành thói quen xấu cần khắc phục.

Giải pháp mà mình muốn đề xuất:

Thứ nhất, hãy lập thời gian biểu cụ thể cho buổi sáng. Ví dụ: 6h00 dậy, 6h00–6h15 vệ sinh cá nhân, 6h15–6h30 ăn sáng, 6h30 ra khỏi nhà. Khi có thời gian biểu rõ ràng, bạn sẽ không bị lề mề, chậm chạp.

Thứ hai, chuẩn bị từ tối hôm trước: soạn cặp sách, chọn sẵn quần áo, chuẩn bị đồ ăn sáng. Sáng ra bạn chỉ cần thay đồ và đi – tiết kiệm được rất nhiều thời gian.

Thứ ba, đặt đồng hồ báo thức sớm hơn 10–15 phút so với thời gian cần dậy. Khoảng thời gian dự phòng này giúp bạn không bị cuống khi có sự cố phát sinh.

Thứ tư, và quan trọng nhất, hãy thay đổi nhận thức: đi đúng giờ không chỉ là thói quen tốt mà còn thể hiện sự tôn trọng – tôn trọng người khác và tôn trọng chính mình. Cha ông ta có câu “Giang sơn dễ đổi, bản tính khó dời”, nhưng khó không có nghĩa là không làm được.

Mình tin rằng nếu mỗi người bắt đầu từ việc nhỏ nhất – dậy đúng giờ, đi học đúng giờ – thì dần dần, chúng ta sẽ hình thành được nề nếp sinh hoạt khoa học, kỷ luật, và đó chính là bước đầu tiên trên con đường trưởng thành.

Cảm ơn thầy/cô và các bạn đã lắng nghe! Mình rất muốn nghe ý kiến của các bạn về vấn đề này.

V. Bài nói mẫu số 2: Có nên lập thời gian biểu cho sinh hoạt hằng ngày?

Dưới đây là bài nói mẫu tham khảo, các em có thể điều chỉnh cho phù hợp với phong cách riêng.

Xin chào thầy/cô và các bạn!

Mình muốn thảo luận cùng các bạn một câu hỏi mà chắc hẳn nhiều người đã từng nghĩ đến: Có nên lập thời gian biểu cho sinh hoạt hằng ngày không? Có bạn sẽ nói “Có chứ, lập thời gian biểu giúp mình tổ chức cuộc sống tốt hơn”. Nhưng cũng có bạn nghĩ: “Lập rồi cũng không theo được, lập làm gì cho mất công!”. Vậy câu trả lời là gì?

Trước hết, mình muốn chia sẻ câu chuyện thực tế của mình. Trước đây, mình không có thời gian biểu. Mỗi ngày, mình dậy lúc nào tùy hứng, học bài khi nào nhớ ra, chơi game đến khi nào mệt thì thôi. Kết quả là mình thường xuyên nộp bài muộn, thiếu ngủ, điểm số giảm sút và lúc nào cũng cảm thấy mệt mỏi, căng thẳng dù chẳng làm được bao nhiêu việc.

Rồi mình thử lập một thời gian biểu đơn giản. Không phải loại thời gian biểu “hoàn hảo” chi tiết từng phút như trên mạng đâu – chỉ là một bảng chia ngày thành các khung giờ lớn: sáng (học trên lớp), trưa (nghỉ ngơi), chiều (tự học + thể dục), tối (học bài + giải trí + ngủ). Trong mỗi khung giờ, mình xác định 1–2 việc ưu tiên phải hoàn thành.

Kết quả sau một tháng thật sự khiến mình ngạc nhiên. Mình ngủ đủ giấc hơn vì có giờ đi ngủ cố định (22h30). Mình hoàn thành bài tập đúng hạn vì đã dành khung giờ cụ thể cho việc học. Mình vẫn có thời gian chơi game – nhưng là chơi trong khung giờ cho phép, không phải chơi đến 1–2 giờ sáng như trước. Và quan trọng nhất, mình cảm thấy bớt căng thẳng hơn rất nhiều, vì biết rõ mình sẽ làm gì tiếp theo thay vì lúc nào cũng bối rối không biết bắt đầu từ đâu.

Tất nhiên, lập thời gian biểu cũng có những khó khăn. Mình thừa nhận tuần đầu tiên rất khó tuân thủ. Có hôm mình “phá lệ” nằm xem điện thoại quá giờ, có hôm mình bỏ qua buổi tập thể dục. Nhưng mình rút ra một bài học quan trọng: thời gian biểu không phải để gò ép mình, mà là để định hướng. Nếu một ngày không theo được 100%, đừng bỏ cuộc – hãy quay lại vào ngày hôm sau. Dần dần, nó sẽ trở thành thói quen.

Vậy mình muốn đề xuất với các bạn vài nguyên tắc khi lập thời gian biểu:

Một là, bắt đầu đơn giản. Đừng cố lập thời gian biểu chi tiết đến từng phút – sẽ rất nhanh chán. Chỉ cần chia ngày thành vài khung giờ lớn là đủ.

Hai là, linh hoạt, không cứng nhắc. Thời gian biểu là công cụ phục vụ mình, không phải xiềng xích trói buộc mình. Nếu có việc phát sinh, hãy điều chỉnh chứ đừng bỏ luôn.

Ba là, đặt phần thưởng cho bản thân. Ví dụ: hoàn thành bài tập trước 20h thì được xem phim 30 phút. Điều này tạo động lực để tuân thủ thời gian biểu.

Bốn là, theo dõi và điều chỉnh sau mỗi tuần. Xem mình đã làm được gì, chưa làm được gì, cần thay đổi gì cho phù hợp hơn.

Quay lại câu hỏi ban đầu: Có nên lập thời gian biểu không? Câu trả lời của mình là: Nên, rất nên. Không phải vì nó biến mình thành người hoàn hảo, mà vì nó giúp mình làm chủ cuộc sống của chính mình. Và đó chính là bước đầu tiên để trưởng thành.

Cảm ơn thầy/cô và các bạn đã lắng nghe! Mình rất muốn biết các bạn có kinh nghiệm gì trong việc tổ chức nề nếp sinh hoạt hằng ngày không?

VI. Một số lưu ý khi thảo luận

Để buổi thảo luận đạt kết quả tốt, các em cần ghi nhớ:

• Chuẩn bị kỹ trước khi thảo luận: suy nghĩ về vấn đề, phác thảo ý kiến, chuẩn bị dẫn chứng từ trải nghiệm thực tế.
• Ý kiến phải xuất phát từ trải nghiệm riêng – đừng nói lý thuyết suông. Kể câu chuyện thực tế của bản thân sẽ thuyết phục hơn nhiều so với những lời khuyên chung chung.
• Không nói lại những nội dung bạn trước đã phát biểu. Nếu trùng ý, hãy nhanh chóng hình thành ý kiến mới hoặc bổ sung, phát triển thêm góc nhìn khác.
• Giọng nói tự nhiên, tự tin. Tránh đọc y nguyên bài viết sẵn. Hãy nói như đang trò chuyện, chia sẻ với các bạn.
• Sử dụng phương tiện phi ngôn ngữ: giao tiếp bằng mắt, cử chỉ tay, nét mặt biểu cảm – giúp bài nói sinh động, hấp dẫn hơn.
• Tôn trọng ý kiến khác biệt: mỗi người có hoàn cảnh, thói quen khác nhau. Không bài bác cách tổ chức nề nếp sinh hoạt của bất kỳ ai.
• Làm chủ thời gian: nói ngắn gọn, tập trung vào trọng tâm, không lan man.
• Kết thúc bằng lời mời gọi trao đổi: “Các bạn nghĩ sao?”, “Mình muốn nghe ý kiến của các bạn” – tạo không khí đối thoại, thảo luận hai chiều.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng