I. Quá trình hình thành Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết

1. Bối cảnh và sự cần thiết phải thành lập Liên bang

Sau thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga, nhiệm vụ hàng đầu của Chính quyền Xô viết là đập tan bộ máy nhà nước cũ, xây dựng nhà nước mới của những người lao động. Đại hội Xô viết toàn Nga lần thứ hai, khai mạc đêm 25 – 10 – 1917 (ngày 7 – 11 – 1917 theo lịch mới) tại Điện Xmô-nưi, ra tuyên bố thành lập Chính quyền Xô viết do Lê-nin đứng đầu.

Trong cuộc chiến đấu chống thù trong, giặc ngoài (1918 – 1921), các nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa trên đất nước Xô viết đã đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau để giữ vững chính quyền Xô viết. Khi chiến tranh kết thúc, nhiệm vụ khôi phục kinh tế, xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ đất nước đòi hỏi sự liên minh chặt chẽ hơn nữa, nhất là sự thống nhất trên cơ sở nhà nước của các nước Cộng hòa Xô viết.

2. Tư tưởng chỉ đạo của Lê-nin

Tư tưởng chỉ đạo của Lê-nin trong việc thành lập Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết là sự bình đẳng về mọi mặt, quyền dân tộc tự quyết và xây dựng một cộng đồng anh em giữa các dân tộc. Đây là tư tưởng cốt lõi, định hướng toàn bộ quá trình thành lập và hoạt động của nhà nước Liên bang Xô viết.

3. Sự kiện thành lập Liên bang Xô viết

Ngày 30 – 12 – 1922, tại Mát-xcơ-va, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Lê-nin, Đại hội lần thứ nhất các Xô viết toàn Liên bang đã thông qua bản Tuyên ngôn thành lập Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết (gọi tắt là Liên Xô) và bản Hiệp ước Liên bang.

Khi mới thành lập, Liên Xô gồm 4 nước Cộng hòa Xô viết là Nga, U-crai-na, Bê-lô-rút-xi-a và Ngoại Cáp-ca-dơ. Đến năm 1940, Liên Xô gồm 15 nước cộng hòa.

Quốc huy đầu tiên của Liên Xô (năm 1923) là biểu tượng quốc gia, bao gồm hình ảnh búa liềm trên quả địa cầu được vẽ trên nền những tia nắng mặt trời, xung quanh là những bông lúa mì với dòng chữ “Giai cấp vô sản thế giới đoàn kết lại” bằng 6 thứ tiếng: Nga, U-crai-na, Bê-lô-rút-xi-a, Gru-di-a, Ác-mê-ni-a, A-déc-bai-dan.

4. Hiến pháp đầu tiên và sự tiếp nối lãnh đạo

Tháng 1 – 1924, bản Hiến pháp đầu tiên của Liên Xô được thông qua, hoàn thành quá trình thành lập Nhà nước Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới. Hiến pháp ghi nhận việc hợp tác trên cơ sở tự nguyện của các nước Cộng hòa Xô viết thành một nhà nước Liên bang, phân định các quyền của Liên bang và của các nước Cộng hòa, quy định cơ cấu tổ chức cơ quan Nhà nước tối cao. Hiến pháp phản ánh con đường giải quyết vấn đề dân tộc trong một quốc gia nhiều dân tộc, trên cơ sở nguyên tắc bình đẳng và tình hữu nghị giữa các dân tộc.

Ngày 21 – 1 – 1924, V. I. Lê-nin – vị lãnh tụ vĩ đại của giai cấp vô sản, người đứng đầu Đảng và Nhà nước Xô viết – qua đời. Xta-lin tiếp tục lãnh đạo công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước Liên Xô.

II. Ý nghĩa của sự ra đời Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết

1. Ý nghĩa trong nước

Quá trình thành lập Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết phù hợp với lợi ích chung của các dân tộc trên đất nước Xô viết. Sức mạnh của tình đoàn kết và sự hợp tác, giúp đỡ giữa các dân tộc tạo điều kiện cho sự phát triển nhanh chóng về kinh tế, xã hội của tất cả các nước Cộng hòa, đồng thời tăng cường vị thế của Liên Xô trên trường quốc tế.

Việc thành lập Liên Xô dưới sự chỉ đạo của V. I. Lê-nin đã mở ra con đường giải quyết đúng đắn, triệt để vấn đề dân tộc trong một nhà nước Liên bang nhiều dân tộc, trên cơ sở bình đẳng và sự giúp đỡ lẫn nhau. Liên Xô từng bước trở thành một nước công nghiệp hàng đầu thế giới, đảm bảo lợi ích cho nhân dân lao động.

2. Ý nghĩa quốc tế

Liên Xô trở thành biểu tượng và là chỗ dựa về tinh thần, vật chất to lớn cho phong trào cách mạng thế giới. Những thành tựu của Liên Xô đã cổ vũ, lôi cuốn mạnh mẽ phong trào giải phóng dân tộc tại những nước thuộc địa ở châu Á, châu Phi và khu vực Mỹ La-tinh, đồng thời tạo tiền đề cho sự ra đời của hệ thống xã hội chủ nghĩa.

Bảng ôn tập các cột mốc sự kiện quan trọng

Sơ đồ tóm tắt bài học

Sự hình thành Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết

1. Quá trình hình thành

Bối cảnh lịch sử

• Sau Cách mạng tháng Mười Nga: nhiệm vụ xây dựng nhà nước của người lao động
• 25 – 10 – 1917: thành lập Chính quyền Xô viết do Lê-nin đứng đầu
• 1918 – 1921: chống thù trong giặc ngoài, các nước Cộng hòa đoàn kết giúp đỡ nhau
• Sau chiến tranh: yêu cầu liên minh chặt chẽ để khôi phục kinh tế, xây dựng chủ nghĩa xã hội

Tư tưởng chỉ đạo của Lê-nin

• Bình đẳng về mọi mặt giữa các dân tộc
• Quyền dân tộc tự quyết
• Xây dựng cộng đồng anh em giữa các dân tộc

Các sự kiện chính

• 30 – 12 – 1922: thành lập Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết (Liên Xô) gồm 4 nước (Nga, U-crai-na, Bê-lô-rút-xi-a, Ngoại Cáp-ca-dơ)
• Năm 1923: ban hành Quốc huy đầu tiên
• Tháng 1 – 1924: thông qua Hiến pháp đầu tiên, hoàn thành quá trình thành lập Liên Xô
• 21 – 1 – 1924: Lê-nin qua đời, Xta-lin tiếp tục lãnh đạo
• Năm 1940: Liên Xô gồm 15 nước cộng hòa

2. Ý nghĩa

Ý nghĩa trong nước

• Phù hợp với lợi ích chung của các dân tộc trên đất nước Xô viết
• Giải quyết đúng đắn, triệt để vấn đề dân tộc trong một nhà nước Liên bang nhiều dân tộc
• Tạo điều kiện phát triển nhanh chóng về kinh tế, xã hội
• Từng bước trở thành nước công nghiệp hàng đầu thế giới

Ý nghĩa quốc tế

• Trở thành biểu tượng và chỗ dựa tinh thần, vật chất cho phong trào cách mạng thế giới
• Cổ vũ phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa châu Á, châu Phi, Mỹ La-tinh
• Tạo tiền đề cho sự ra đời của hệ thống xã hội chủ nghĩa

Cô Ngô Thị Ánh Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Lịch sử, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 7+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Kim Liên