1. Ý tưởng, mục tiêu và kế hoạch xây dựng Cộng đồng ASEAN

a) Ý tưởng xây dựng Cộng đồng ASEAN

• Ý tưởng xây dựng Cộng đồng ASEAN đã khởi nguồn từ khi ASEAN thành lập. Tuyên bố Băng Cốc (1967) đã nêu ra mục tiêu xây dựng một cộng đồng thịnh vượng và hòa bình ở Đông Nam Á.
• Sau 30 năm phát triển và mở rộng, ASEAN chính thức khẳng định ý tưởng thành lập Cộng đồng ASEAN tại Hội nghị cấp cao ASEAN không chính thức được tổ chức tại Ma-lai-xi-a (1997).
• Các nước thành viên thông qua văn kiện Tầm nhìn ASEAN 2020, nêu rõ việc xây dựng Cộng đồng ASEAN, định hướng cho sự phát triển trong tương lai của ASEAN.
• Theo Tầm nhìn ASEAN 2020: “Toàn bộ Đông Nam Á sẽ là một cộng đồng ASEAN, nhận thức được các mối liên hệ lịch sử của mình, hiểu rõ di sản văn hóa của mình và gắn bó với nhau bằng một bản sắc chung của khu vực”.
• Với ý tưởng này, mục tiêu hợp tác về kinh tế, chính trị – an ninh, văn hóa – xã hội giữa các nước thành viên sẽ được phát triển lên một nấc thang mới, đáp ứng nguyện vọng về một khu vực Đông Nam Á gắn kết, hữu nghị và hợp tác.

b) Mục tiêu xây dựng Cộng đồng ASEAN

• Mục tiêu xây dựng Cộng đồng ASEAN là đưa ASEAN trở thành một cộng đồng với ba trụ cột có mức độ liên kết sâu rộng hơn, ràng buộc hơn trên cơ sở pháp lí là Hiến chương ASEAN, đồng thời mở rộng hợp tác với bên ngoài.
• Theo Tuyên bố Ba-li II (2003): “Cộng đồng ASEAN sẽ được thành lập gồm ba trụ cột là hợp tác chính trị và an ninh, hợp tác kinh tế và hợp tác văn hóa – xã hội được gắn kết chặt chẽ và cùng tăng cường cho mục đích đảm bảo hòa bình, ổn định lâu dài và cùng thịnh vượng trong khu vực.”

c) Kế hoạch xây dựng Cộng đồng ASEAN

• Để thực hiện mục tiêu xây dựng Cộng đồng ASEAN, các nước thành viên đã thông qua kế hoạch triển khai cụ thể trên ba trụ cột: Chính trị – An ninh, Kinh tế, Văn hóa – Xã hội.
• Kế hoạch được nêu rõ trong văn bản “Lộ trình xây dựng Cộng đồng ASEAN (2009 – 2015)”, được thông qua tại Hội nghị cấp cao ASEAN 14 ở Thái Lan (2009), nhằm đưa ASEAN trở thành cộng đồng gắn kết hơn về kinh tế, chính trị – an ninh, có trách nhiệm về xã hội đối với người dân.
• Về quan hệ đối ngoại, ASEAN tăng cường thực hiện các biện pháp mở rộng quan hệ hợp tác với bên ngoài, thông qua cơ chế hợp tác khu vực do ASEAN giữ vai trò chủ đạo.
• Sau sáu năm thực hiện, đến năm 2015, ASEAN đã hoàn thành về cơ bản việc triển khai các kế hoạch xây dựng cộng đồng.
• Ngày 22 – 11 – 2015, các nhà lãnh đạo ASEAN đã kí Tuyên bố thành lập Cộng đồng ASEAN (Tuyên bố Cu-a-la Lăm-pơ), chính thức thành lập Cộng đồng ASEAN kể từ ngày 31 – 12 – 2015.

2. Ba trụ cột của Cộng đồng ASEAN

Ba trụ cột của Cộng đồng ASEAN bao gồm:

• Cộng đồng Chính trị – An ninh ASEAN (APSC)
• Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC)
• Cộng đồng Văn hóa – Xã hội ASEAN (ASCC)

a) Cộng đồng Chính trị – An ninh ASEAN (APSC)

Mục tiêu:

• Được xây dựng trên nền tảng những thành quả hợp tác chính trị – an ninh đã đạt được.
• Tạo dựng môi trường hòa bình và an ninh ở khu vực.
• Nâng hợp tác chính trị – an ninh lên một nấc thang mới cao hơn và chặt chẽ hơn, trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của ASEAN.

Ba nội dung chính theo Kế hoạch Tổng thể xây dựng APSC (2009 – 2015):

• Xây dựng một cộng đồng dựa trên các giá trị và chuẩn mực chung.
• Tạo dựng một khu vực gắn kết, hòa bình và tự cường với trách nhiệm chung đối với an ninh toàn diện.
• Hướng tới một khu vực năng động và rộng mở với bên ngoài trong một thế giới ngày càng liên kết và tùy thuộc.

b) Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC)

• Là sự tiếp nối các chương trình hợp tác kinh tế của ASEAN trước đây, được mở rộng hơn về phạm vi, mức độ hợp tác kinh tế, thương mại,…

Nội dung chính:

• Tạo ra một thị trường và cơ sở sản xuất chung, trong đó có sự lưu chuyển tự do của hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, vốn và lao động có tay nghề.
• Xây dựng khu vực kinh tế có sức cạnh tranh cao, năng động, phát triển đồng đều, hội nhập đầy đủ vào nền kinh tế toàn cầu.

c) Cộng đồng Văn hóa – Xã hội ASEAN (ASCC)

• Là một khuôn khổ hợp tác chặt chẽ với các quy định và tiêu chuẩn chung để tạo sự hài hòa, bình đẳng và công bằng xã hội, nâng cao ý thức về cộng đồng và bản sắc chung ASEAN.

Sáu nội dung chính theo Kế hoạch Tổng thể xây dựng ASCC (2009):

• Phát triển con người.
• Phúc lợi và bảo hiểm xã hội.
• Bình đẳng xã hội và các quyền.
• Bảo đảm bền vững về môi trường.
• Xây dựng bản sắc ASEAN.
• Thu hẹp khoảng cách phát triển.

Có nền tảng từ sự phát triển các giá trị văn hóa truyền thống lâu đời, Cộng đồng Văn hóa – Xã hội ASEAN là một trụ cột quan trọng, gắn kết và tạo thuận lợi cho việc xây dựng hai trụ cột Kinh tế và Chính trị – An ninh.

3. Cộng đồng ASEAN sau năm 2015

a) Tầm nhìn ASEAN sau năm 2015

• Sau khi thành lập Cộng đồng ASEAN, các nước ASEAN tiếp tục đưa ra định hướng cho một giai đoạn phát triển mới sau năm 2015 với nội dung là tiếp tục củng cố, làm sâu sắc hơn các lĩnh vực hợp tác.
• Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 37 tại Hà Nội (2020) đã nhất trí thông qua việc xây dựng Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN sau năm 2025.
• Tầm nhìn hướng tới việc gắn kết chặt chẽ các nội dung hợp tác trên cả ba trụ cột (Cộng đồng Chính trị – An ninh, Cộng đồng Kinh tế và Cộng đồng Văn hóa – Xã hội).
• Bổ sung những nội dung mới như: hợp tác về chuyển đổi số, phát triển nền kinh tế số, kinh tế xanh,…

b) Những thách thức và triển vọng của Cộng đồng ASEAN

Thách thức trong nội khối

• Về chính trị: sự đa dạng về chế độ chính trị; tình hình chính trị ở một số nước còn phức tạp; còn tồn tại một số mâu thuẫn trong quan hệ song phương,…
• Về kinh tế: sự chênh lệch về thu nhập, trình độ phát triển giữa các nước gây khó khăn trong hợp tác nội khối; sự tương đồng trong sản xuất một số ngành nghề tạo ra sự cạnh tranh trong xuất khẩu,…

Thách thức từ bên ngoài

• Cạnh tranh ảnh hưởng của các nước lớn đối với khu vực.
• Diễn biến phức tạp của tình hình Biển Đông và tình hình quốc tế.
• Biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, dịch bệnh,…

Để vượt qua những thách thức, các nước ASEAN đã và đang đẩy nhanh quá trình triển khai các kế hoạch đã đề ra vì lợi ích chung, lâu dài của cả cộng đồng.

Triển vọng của Cộng đồng ASEAN

• ASEAN sẽ tiếp tục phát triển với mức độ liên kết, hợp tác ngày càng sâu rộng trên cả ba trụ cột.
• Tiếp tục là một trong những khu vực phát triển năng động nhất trên thế giới.
• Về đối ngoại: ASEAN có quan hệ rộng mở với các đối tác bên ngoài.
• Có uy tín, vị thế ngày càng cao trong khu vực và trên thế giới.

Bảng ôn tập các cột mốc sự kiện quan trọng

Sơ đồ tóm tắt bài học

Ý tưởng, mục tiêu và kế hoạch

• Ý tưởng khởi nguồn: Tuyên bố Băng Cốc (1967)
• Khẳng định chính thức: Hội nghị cấp cao ASEAN không chính thức tại Ma-lai-xi-a (1997), thông qua Tầm nhìn ASEAN 2020
• Mục tiêu: Cộng đồng với 3 trụ cột, cơ sở pháp lí là Hiến chương ASEAN
• Kế hoạch: Lộ trình xây dựng Cộng đồng ASEAN (2009 – 2015) thông qua tại Hội nghị cấp cao ASEAN 14 (Thái Lan, 2009)
• Thành lập: kí Tuyên bố Cu-a-la Lăm-pơ (22 – 11 – 2015), chính thức thành lập 31 – 12 – 2015

Ba trụ cột của Cộng đồng ASEAN

• Cộng đồng Chính trị – An ninh (APSC): tạo dựng môi trường hòa bình, an ninh, 3 nội dung chính (giá trị chuẩn mực chung, khu vực gắn kết và tự cường, năng động rộng mở với bên ngoài)
• Cộng đồng Kinh tế (AEC): thị trường và cơ sở sản xuất chung, lưu chuyển tự do hàng hóa/dịch vụ/đầu tư/vốn/lao động tay nghề, hội nhập kinh tế toàn cầu
• Cộng đồng Văn hóa – Xã hội (ASCC): 6 nội dung chính (phát triển con người; phúc lợi và bảo hiểm xã hội; bình đẳng xã hội và các quyền; bền vững môi trường; bản sắc ASEAN; thu hẹp khoảng cách phát triển)

Cộng đồng ASEAN sau năm 2015

• Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN sau năm 2025 (Hội nghị cấp cao ASEAN 37, Hà Nội, 2020)
• Bổ sung: chuyển đổi số, kinh tế số, kinh tế xanh
• Thách thức nội khối: đa dạng chế độ chính trị, chênh lệch kinh tế, cạnh tranh xuất khẩu
• Thách thức bên ngoài: cạnh tranh nước lớn, Biển Đông, biến đổi khí hậu, dịch bệnh
• Triển vọng: liên kết sâu rộng, khu vực năng động, uy tín và vị thế ngày càng cao

Cô Ngô Thị Ánh Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Lịch sử, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 7+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Kim Liên