1. Hoạt động đối ngoại của Việt Nam trong kháng chiến chống Pháp (1945 – 1954)

Bối cảnh và mục đích

• Năm 1945, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vừa mới ra đời đã phải đối diện với rất nhiều thách thức, khó khăn.
• Trong bối cảnh đó, các hoạt động đối ngoại của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nhằm mục đích: bảo vệ vững chắc chính quyền cách mạng, tranh thủ sự ủng hộ quốc tế và tránh đối đầu cùng một lúc với nhiều kẻ thù.

a) Giai đoạn 1945 – 1949

Với Liên hợp quốc và các nước lớn

• Chính phủ Việt Nam đã gửi thư, công hàm đề nghị Đại hội đồng Liên hợp quốc và các nước lớn công nhận Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Với Trung Hoa Dân quốc

• Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chủ động vừa đấu tranh chính trị, vừa vận động ngoại giao.
• Thực hiện các hoạt động hữu nghị, thân thiện với nhân dân Trung Quốc và hòa hoãn với quân Trung Hoa Dân quốc ở Việt Nam để tranh thủ thời gian củng cố chính quyền cách mạng.

Với Pháp

• Ngày 6 – 3 – 1946: Việt Nam kí Hiệp định Sơ bộ, đồng ý để quân đội Pháp thay quân đội Trung Hoa Dân quốc làm nhiệm vụ giải giáp quân đội Nhật Bản ở miền Bắc.
• Ngày 14 – 9 – 1946: Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục kí với đại diện Chính phủ Pháp bản Tạm ước Việt – Pháp để kéo dài thời gian hòa bình, chuẩn bị kháng chiến.
• Sau khi cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp bùng nổ (12 – 1946), Việt Nam luôn thể hiện thiện chí hòa bình, đề nghị Chính phủ Pháp tiếp tục mở các cuộc thương lượng, kêu gọi nhân dân Pháp chống chiến tranh.

Mở rộng quan hệ đối ngoại

• Việt Nam mở các cơ quan đại diện ngoại giao tại một số nước châu Á và lập các cơ quan thông tin ở một số nước trên thế giới.

b) Giai đoạn 1950 – 1954

Bối cảnh

• Từ năm 1950, tình hình thế giới và Việt Nam có những thay đổi nhanh chóng.
• Hoạt động đối ngoại của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được đẩy mạnh trên nhiều hướng, nhằm tranh thủ sự ủng hộ quốc tế và kết thúc chiến tranh bằng giải pháp ngoại giao khi có điều kiện.

Thiết lập quan hệ ngoại giao với các nước xã hội chủ nghĩa

• Năm 1950: Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thiết lập quan hệ ngoại giao với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa khác.
• Đây là một thắng lợi chính trị to lớn, tạo tiền đề cho những thắng lợi quân sự sau này.

Tăng cường đoàn kết Đông Dương

• Năm 1951: Liên minh nhân dân Việt – Miên – Lào được thành lập trên cơ sở tự nguyện, bình đẳng và tôn trọng chủ quyền của nhau.

Mở rộng quan hệ với các lực lượng tiến bộ

• Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa gặp gỡ đại diện Đảng Cộng sản Pháp và nhiều tổ chức quốc tế, thành lập các hội hữu nghị và Ủy ban Bảo vệ hòa bình thế giới.

Hội nghị Giơ-ne-vơ về Đông Dương

• Tháng 5 – 1954: Hội nghị quốc tế về Đông Dương được tổ chức ở Giơ-ne-vơ (Thụy Sĩ).
• Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã kiên trì đấu tranh bảo vệ các quyền dân tộc cơ bản của ba nước Đông Dương.
• Ngày 21 – 7 – 1954: Hiệp định Giơ-ne-vơ được kí kết. Đây là văn bản pháp lí quốc tế ghi nhận các quyền dân tộc cơ bản của nhân dân các nước Đông Dương.

2. Hoạt động đối ngoại của Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ (1954 – 1975)

Mục đích chung

Sau khi Hiệp định Giơ-ne-vơ về Đông Dương được kí kết, hoạt động đối ngoại của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tập trung vào ba nhiệm vụ:

• Đấu tranh đòi thi hành Hiệp định Giơ-ne-vơ.
• Củng cố quan hệ với các nước xã hội chủ nghĩa.
• Mở rộng quan hệ ngoại giao, tranh thủ sự giúp đỡ của cộng đồng quốc tế góp phần đánh bại các chiến lược chiến tranh của Mỹ ở miền Nam.

Đấu tranh đòi thi hành Hiệp định Giơ-ne-vơ

• Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phối hợp với Ủy ban Giám sát quốc tế về Hiệp định Giơ-ne-vơ yêu cầu chính quyền Sài Gòn mở hội nghị hiệp thương về việc tổ chức tổng tuyển cử thống nhất đất nước theo những điều khoản của Hiệp định.

Củng cố quan hệ với các nước xã hội chủ nghĩa

• Việt Nam Dân chủ Cộng hòa khéo léo cân bằng quan hệ với Liên Xô, Trung Quốc.
• Vận động các nước xã hội chủ nghĩa viện trợ cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, ủng hộ cuộc kháng chiến ở miền Nam.

Xây dựng quan hệ với các nước láng giềng và phong trào giải phóng dân tộc

• Thiết lập quan hệ ngoại giao với Lào, xây dựng quan hệ láng giềng hữu nghị với Cam-pu-chia.
• Ủng hộ cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân của nhân dân các nước Á, Phi, Mỹ La-tinh,…
• Phát triển mối quan hệ liên minh chiến đấu với các lực lượng yêu nước, kháng chiến của Lào, Cam-pu-chia.

Kết hợp “vừa đánh, vừa đàm”

• Cùng với những thắng lợi quân sự, Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chủ động kết hợp “vừa đánh, vừa đàm”.
• Cung cấp tư liệu về cuộc chiến tranh phi nghĩa mà Mỹ tiến hành ở miền Nam Việt Nam, tranh thủ sự ủng hộ của nhân dân tiến bộ trên thế giới, đòi Mỹ chấm dứt chiến tranh.
• Tích cực vận động quốc tế công nhận Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam.

Hội nghị và Hiệp định Pa-ri

• Trên bàn đàm phán tại Hội nghị Pa-ri, đại diện Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam lần lượt đưa ra các phương án yêu cầu Mỹ phải chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam.
• Ngày 27 – 1 – 1973: Hiệp định Pa-ri được kí kết với điều khoản quan trọng: Mỹ và các nước cam kết tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ Việt Nam.

Hoạt động đối ngoại của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã góp phần quan trọng đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam đến thắng lợi hoàn toàn.

Bảng ôn tập các cột mốc sự kiện quan trọng

Sơ đồ tóm tắt bài học

Nguyên tắc xuyên suốt

• “Bình đẳng và tương trợ”
• “Ít kẻ thù và nhiều bạn đồng minh hơn hết”

Hoạt động đối ngoại trong kháng chiến chống Pháp (1945 – 1954)

• Mục đích: bảo vệ chính quyền cách mạng, tranh thủ ủng hộ quốc tế, tránh đối đầu nhiều kẻ thù
• Gửi thư, công hàm đề nghị Đại hội đồng Liên hợp quốc và các nước lớn công nhận
• Với Trung Hoa Dân quốc: vừa đấu tranh chính trị, vừa vận động ngoại giao, hòa hoãn
• Với Pháp: Hiệp định Sơ bộ (6 – 3 – 1946), Tạm ước Việt – Pháp (14 – 9 – 1946)
• Sau 12 – 1946: thể hiện thiện chí hòa bình, kêu gọi nhân dân Pháp chống chiến tranh
• Mở cơ quan đại diện ngoại giao tại châu Á và cơ quan thông tin ở một số nước
• 1950: thiết lập quan hệ ngoại giao với Trung Quốc, Liên Xô, các nước XHCN
• 1951: thành lập Liên minh nhân dân Việt – Miên – Lào
• Gặp gỡ Đảng Cộng sản Pháp, thành lập hội hữu nghị, Ủy ban Bảo vệ hòa bình thế giới
• 5 – 1954: Hội nghị Giơ-ne-vơ về Đông Dương
• 21 – 7 – 1954: Hiệp định Giơ-ne-vơ được kí kết

Hoạt động đối ngoại trong kháng chiến chống Mỹ (1954 – 1975)

• Mục đích: đòi thi hành Hiệp định Giơ-ne-vơ, củng cố quan hệ XHCN, mở rộng quan hệ ngoại giao
• Phối hợp Ủy ban Giám sát quốc tế yêu cầu tổng tuyển cử thống nhất đất nước
• Khéo léo cân bằng quan hệ với Liên Xô và Trung Quốc
• Vận động viện trợ cho miền Bắc, ủng hộ miền Nam
• Thiết lập quan hệ ngoại giao với Lào, hữu nghị với Cam-pu-chia
• Ủng hộ đấu tranh chống thực dân ở Á, Phi, Mỹ La-tinh
• Liên minh chiến đấu với lực lượng yêu nước Lào, Cam-pu-chia
• Kết hợp “vừa đánh, vừa đàm”; vận động quốc tế công nhận Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam
• 27 – 1 – 1973: Hiệp định Pa-ri – Mỹ cam kết tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ Việt Nam

Cô Ngô Thị Ánh Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Lịch sử, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 7+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Kim Liên