I. Trang trại

a) Khái niệm

• Trang trại là một hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp, lâm nghiệp và thuỷ sản mà tư liệu sản xuất thuộc quyền sở hữu (trừ đất đai) hoặc quyền sử dụng của một người chủ độc lập.
• Sản xuất được tiến hành với quy mô ruộng đất và các yếu tố sản xuất tập trung đủ lớn, cùng phương thức tổ chức, quản lí sản xuất tiến bộ, trình độ kĩ thuật cao, hoạt động tự chủ để sản xuất ra các sản phẩm hàng hoá phù hợp với yêu cầu của thị trường.

b) Vai trò

• Giúp người dân phát huy lợi thế, mở rộng quy mô sản xuất nông nghiệp hàng hoá, nâng cao năng suất, hiệu quả và sức cạnh tranh trong cơ chế thị trường.

c) Tình hình phát triển và phân bố

• Ở nước ta, trang trại phát triển gắn liền với nền kinh tế hàng hoá, số lượng ngày càng tăng.
• Cùng với xu hướng chuyển dịch của ngành nông nghiệp, số lượng và cơ cấu trang trại theo lĩnh vực hoạt động cũng thay đổi.

Bảng 14. Số lượng và cơ cấu trang trại phân theo lĩnh vực hoạt động ở nước ta năm 2011 và năm 2024

(Nguồn: Niên giám thống kê Việt Nam các năm, Cục Thống kê)

• Hai vùng có số lượng trang trại nhiều nhất là Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long. Ở Đồng bằng sông Hồng, trang trại chăn nuôi chiếm tỉ trọng cao; ở Đồng bằng sông Cửu Long, trang trại nuôi trồng thuỷ sản chiếm ưu thế.

d) Đặc điểm tổ chức sản xuất

• Tập trung vào những cây, con đặc thù có giá trị kinh tế cao; ứng dụng công nghệ cao, sản phẩm chất lượng, an toàn, gắn với tiêu chuẩn quy định và truy xuất nguồn gốc rõ ràng.
• Liên kết theo chuỗi giá trị: sơ chế, bảo quản, chế biến sản phẩm và kết hợp phát triển du lịch; thích ứng với biến đổi khí hậu.

II. Khu nông nghiệp công nghệ cao

a) Khái niệm

• Khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (khu nông nghiệp công nghệ cao) là khu công nghệ cao tập trung thực hiện hoạt động ứng dụng thành tựu nghiên cứu và phát triển công nghệ cao vào lĩnh vực nông nghiệp.

b) Vai trò

• Giữ vai trò hạt nhân phát triển, thúc đẩy đổi mới công nghệ, tạo chuỗi cung ứng nông sản chất lượng cao, thúc đẩy nông nghiệp bền vững và giảm thiểu tác động đến môi trường.

c) Tình hình phát triển và phân bố

• Ở Việt Nam, khu nông nghiệp công nghệ cao ra đời gắn liền với quá trình hiện đại hoá nông nghiệp và tái cơ cấu ngành.
• Đến năm 2025, nước ta đã có 11 khu nông nghiệp công nghệ cao cấp quốc gia, thu hút nhiều doanh nghiệp và hợp tác xã.
• Hoạt động sản xuất tập trung vào những lĩnh vực có giá trị kinh tế cao: trồng trọt, chăn nuôi và nuôi trồng thuỷ sản. Ứng dụng phổ biến các công nghệ như công nghệ sinh học, tự động hoá và công nghệ số → nâng cao năng suất lao động và chất lượng nông sản.
• Phân bố chủ yếu ở những nơi có điều kiện thuận lợi về hạ tầng, khoa học – công nghệ và thị trường tiêu thụ như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ,…

d) Định hướng phát triển

• Tiếp tục quy hoạch và mở rộng các khu nông nghiệp công nghệ cao; đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, phát triển nông nghiệp số và tự động hoá; tổ chức sản xuất theo hướng kinh tế tuần hoàn, sử dụng năng lượng tái tạo; tăng cường liên kết giữa sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

III. Vùng chuyên canh

a) Khái niệm

• Vùng chuyên canh là vùng tập trung phát triển một hoặc vài loại cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện sinh thái nông nghiệp (đất, khí hậu,…) và điều kiện kinh tế – xã hội, nhằm tạo ra khối lượng hàng hoá lớn, gắn với công nghiệp chế biến, đáp ứng nhu cầu thị trường, mang lại hiệu quả cao.

b) Vai trò, ý nghĩa

• Có ý nghĩa to lớn trong nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá: tăng cường sử dụng máy móc, vật tư lớn, áp dụng các tiến bộ khoa học – công nghệ, nâng cao hiệu quả sản xuất.
• Đội ngũ lao động được nâng lên về trình độ và sự chuyên môn hoá.

c) Các vùng chuyên canh ở nước ta

• Quy mô lớn (tương đương vùng kinh tế – xã hội):
  • Vùng chuyên canh cây công nghiệp ở Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, Trung du và miền núi phía Bắc.
  • Vùng chuyên canh cây lương thực, thực phẩm ở Đồng bằng sông Cửu Long, Đồng bằng sông Hồng,…
• Quy mô nhỏ hơn (nằm trong vùng kinh tế – xã hội): vùng chuyên canh mía ở Đồng bằng sông Cửu Long, dứa ở Bắc Trung Bộ,…
• Quy mô một địa phương cấp tỉnh (chuyên môn hoá sâu về một sản phẩm chính): vùng chuyên canh vải ở Hải Phòng và Bắc Ninh, nhãn ở Hưng Yên, nho và thanh long ở Lâm Đồng,…

d) Định hướng phát triển

• Phát triển theo hướng bền vững với các mô hình vùng chuyên canh nông nghiệp hữu cơ, vùng chăn nuôi tập trung an toàn, hiệu quả cao,… dựa trên lợi thế vùng, miền, địa phương; đảm bảo an ninh lương thực quốc gia, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Bảng ôn tập

So sánh ba hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp

Số liệu trọng tâm cần nhớ

Sơ đồ tóm tắt bài

I. Trang trại

• Khái niệm: hình thức tổ chức sản xuất, một chủ độc lập, quy mô đủ lớn, hướng hàng hoá
• Vai trò: phát huy lợi thế, mở rộng sản xuất, nâng cao năng suất – hiệu quả – sức cạnh tranh
• Phát triển: số lượng tăng (20 078 → 26 111); chăn nuôi tăng mạnh; nhiều nhất ở Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long
• Tổ chức: cây con giá trị cao, công nghệ cao, chuỗi giá trị, gắn du lịch

II. Khu nông nghiệp công nghệ cao

• Khái niệm: khu công nghệ cao tập trung ứng dụng công nghệ cao vào nông nghiệp
• Vai trò: hạt nhân phát triển, đổi mới công nghệ, nông nghiệp bền vững
• Phát triển: 11 khu cấp quốc gia (2025); công nghệ sinh học, tự động hoá, công nghệ số
• Phân bố: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ
• Định hướng: nông nghiệp số, kinh tế tuần hoàn, năng lượng tái tạo, liên kết sản xuất – chế biến – tiêu thụ

III. Vùng chuyên canh

• Khái niệm: vùng tập trung 1 – vài cây trồng, vật nuôi; tạo hàng hoá lớn, gắn chế biến
• Vai trò: sử dụng máy móc – vật tư lớn, áp dụng khoa học công nghệ, chuyên môn hoá lao động
• Các vùng: quy mô lớn (cây công nghiệp ở Tây Nguyên, Đông Nam Bộ…; lương thực ở Đồng bằng sông Cửu Long, sông Hồng); quy mô nhỏ hơn (mía, dứa); cấp tỉnh (vải, nhãn, nho, thanh long)
• Định hướng: bền vững, hữu cơ, an ninh lương thực, thích ứng biến đổi khí hậu

ThS. Trần Ngọc Báu

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Địa Lí THPT

Trình độ: Thạc sĩ Địa lý, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ GIS, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 11+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Cầu Giấy