Mục lục [Ẩn]
Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
- 1. Các xu thế phát triển chính của thế giới sau Chiến tranh lạnh
- a) Xu thế phát triển lấy kinh tế là trọng tâm
- b) Xu thế toàn cầu hóa
- c) Xu thế đối thoại, hợp tác trong quan hệ quốc tế
- 2. Xu thế đa cực trong quan hệ quốc tế
- a) Khái niệm đa cực
- b) Xu thế đa cực
- Bảng ôn tập các cột mốc sự kiện quan trọng
- Sơ đồ tư duy bài học
1. Các xu thế phát triển chính của thế giới sau Chiến tranh lạnh
Chiến tranh lạnh kết thúc đã mở ra một thời kì mới của thế giới với những xu thế phát triển chính: kinh tế là trọng tâm; toàn cầu hóa; đối thoại, hợp tác; đa cực trong quan hệ quốc tế,…
a) Xu thế phát triển lấy kinh tế là trọng tâm
- Sau Chiến tranh lạnh, hầu hết các quốc gia trên thế giới đều điều chỉnh chiến lược phát triển tập trung vào kinh tế, nhằm:
- Tăng cường sức mạnh, tiềm lực quốc gia.
- Nâng cao đời sống người dân.
b) Xu thế toàn cầu hóa
- Sự kết thúc của Trật tự thế giới hai cực I-an-ta và Chiến tranh lạnh, cùng với sự phát triển của cách mạng khoa học – công nghệ đã thúc đẩy mạnh mẽ quá trình toàn cầu hóa.
- Khái niệm: Toàn cầu hóa là quá trình gia tăng mạnh mẽ của những mối liên hệ, sự phụ thuộc, tác động lẫn nhau giữa các quốc gia, dân tộc và khu vực trên phạm vi toàn cầu.
c) Xu thế đối thoại, hợp tác trong quan hệ quốc tế
- Nhu cầu ổn định để phát triển kinh tế, đặc biệt là xu thế toàn cầu hóa đã thúc đẩy xu thế đối thoại, cùng hợp tác, thay cho xu thế đối đầu giữa các nước có chế độ chính trị khác nhau trong quan hệ quốc tế.
- Xu thế đối thoại, hợp tác dựa trên cơ sở:
- Hai bên cùng có lợi.
- Tôn trọng lẫn nhau.
- Cùng tồn tại hòa bình.
- Xu thế này đang ngày càng trở thành xu thế chủ yếu trong các mối quan hệ quốc tế.
2. Xu thế đa cực trong quan hệ quốc tế
a) Khái niệm đa cực
- Đa cực là một thuật ngữ trong quan hệ quốc tế dùng để chỉ một trật tự thế giới có sự tham gia của các quốc gia, các trung tâm khác nhau, trong đó không một quốc gia nào có quyền lực áp đảo đối với các quốc gia khác, cũng như chi phối sự phát triển của thế giới.
- Sự hình thành của trật tự thế giới đa cực là một tiến trình lịch sử khách quan với:
- Sự nổi lên của các cường quốc.
- Sự gia tăng vai trò của các trung tâm, tổ chức quốc tế.
- Phản ánh tương quan so sánh lực lượng mới trong quan hệ quốc tế sau Chiến tranh lạnh.
b) Xu thế đa cực
Sau Chiến tranh lạnh, xu thế đa cực trở thành một trong những xu thế phát triển chính của thế giới.
Biểu hiện 1: Sự gia tăng sức mạnh, tầm ảnh hưởng và vị thế của các nước lớn
- Sự gia tăng về kinh tế, chính trị, quân sự, đối ngoại,… của các nước lớn như: Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, Nhật Bản, một số nước thuộc Liên minh châu Âu (EU),…
- Cùng với sự phát triển của Trung Quốc, Nga, thế giới còn chứng kiến sự nổi lên của Ấn Độ với mức tăng trưởng kinh tế cao liên tục trong nhiều năm.
- Nhật Bản và một số nước thuộc Liên minh châu Âu tiếp tục khẳng định tiềm lực kinh tế và vị thế của mình.
Biểu hiện 2: Sự suy giảm sức mạnh tương đối của Mỹ
- Sự suy giảm sức mạnh tương đối của Mỹ trong tương quan so sánh với các cường quốc khác.
Biểu hiện 3: Vai trò ngày càng gia tăng của các trung tâm, tổ chức kinh tế, tài chính quốc tế, khu vực
- Sau Chiến tranh lạnh, các tổ chức kinh tế, tài chính khu vực, liên khu vực có vai trò ngày càng lớn đối với sự phát triển của thế giới, tiêu biểu là:
- Nhóm 20 nền kinh tế lớn nhất thế giới (G20).
- Diễn đàn Hợp tác Á – Âu (ASEM) gồm các nước thuộc Liên minh châu Âu (EU), các nước ASEAN, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc.
Trong xu thế đa cực, Mỹ và Trung Quốc là hai cực có tầm ảnh hưởng lớn, nhưng các nước lớn, các trung tâm kinh tế, chính trị khác cũng đang vươn lên mạnh mẽ để khẳng định vai trò của mình trong quan hệ quốc tế.
Bảng ôn tập các cột mốc sự kiện quan trọng
| Thời gian | Sự kiện | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Tháng 11 – 1989 | Sự kiện Bức tường Béc-lin sụp đổ | Một trong những biểu tượng cho sự kết thúc của Chiến tranh lạnh |
| Năm 1989 | Liên Xô và Mỹ cùng tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh | Mở ra một thời kì mới của thế giới với nhiều xu thế phát triển |
| Tháng 12 – 1991 | Liên Xô tan rã, Trật tự thế giới hai cực I-an-ta sụp đổ | Khởi đầu thời kì sau Chiến tranh lạnh với xu hướng đa cực, đa trung tâm |
| Năm 1999 | Nhóm 20 nền kinh tế lớn nhất thế giới (G20) được thành lập | Trở thành trung tâm điều phối các nỗ lực quốc tế thúc đẩy sự phát triển kinh tế thế giới |
| Sau Chiến tranh lạnh | Hình thành Diễn đàn Hợp tác Á – Âu (ASEM) gồm các nước EU, ASEAN, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc | Tổ chức tiêu biểu thể hiện xu thế đa cực, tăng cường hợp tác liên khu vực |
| Sau Chiến tranh lạnh đến nay | Xu thế đa cực trở thành một trong những xu thế phát triển chính của thế giới | Mỹ và Trung Quốc là hai cực có tầm ảnh hưởng lớn, các nước lớn khác cũng vươn lên mạnh mẽ |
Sơ đồ tư duy bài học
Các xu thế phát triển chính
- Lấy kinh tế là trọng tâm:
- Điều chỉnh chiến lược tập trung vào kinh tế
- Tăng cường sức mạnh quốc gia, nâng cao đời sống người dân
- Toàn cầu hóa:
- Gia tăng mối liên hệ, phụ thuộc, tác động lẫn nhau
- Thúc đẩy bởi cách mạng khoa học – công nghệ
- Đối thoại, hợp tác:
- Thay cho đối đầu giữa các nước khác chế độ chính trị
- Cơ sở: hai bên cùng có lợi, tôn trọng lẫn nhau, cùng tồn tại hòa bình
- Đa cực trong quan hệ quốc tế
Xu thế đa cực
- Khái niệm:
- Trật tự thế giới có sự tham gia của nhiều quốc gia, trung tâm
- Không quốc gia nào có quyền lực áp đảo
- Là tiến trình lịch sử khách quan
- Biểu hiện:
- Gia tăng sức mạnh, vị thế của các nước lớn: Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, Nhật Bản, EU
- Suy giảm sức mạnh tương đối của Mỹ
- Gia tăng vai trò của các trung tâm, tổ chức kinh tế, tài chính: G20, ASEM
- Hai cực có tầm ảnh hưởng lớn: Mỹ và Trung Quốc