Văn bản “Pa-ra-lim-pích: Một lịch sử chữa lành những vết thương” của Huy Đăng là một bài báo thể thao đặc sắc, mang đến cho người đọc cái nhìn mới mẻ và đầy nhân văn về thể thao dành cho người khuyết tật. Bài viết dưới đây sẽ giúp các em nắm vững kiến thức về tác giả, tác phẩm và phân tích chi tiết văn bản này theo chương trình Ngữ văn 11.

I. Tác Giả Huy Đăng

1. Tiểu sử và sự nghiệp

Huy Đăng là nhà báo công tác tại báo Tuổi Trẻ Cuối Tuần, chuyên viết về mảng thể thao. Ông đã có 156 bài báo được đăng tải, trong đó có nhiều bài viết tiêu biểu như “Olympic Tokyo 2020: Bữa tiệc công nghệ không trọn vẹn”, “Tìm giới hạn con người dưới lớp băng”…

2. Phong cách viết

Phong cách viết của Huy Đăng có những điểm nổi bật:

• Kết hợp nhuần nhuyễn giữa thông tin với yếu tố tự sự, cảm xúc
• Cách tiếp cận nhân văn, độc đáo về các vấn đề thể thao
• Sử dụng hiệu quả các phương tiện phi ngôn ngữ như hình ảnh, số liệu
• Văn phong giàu cảm xúc, truyền cảm hứng mạnh mẽ đến người đọc

II. Tìm Hiểu Tác Phẩm

1. Xuất xứ

Văn bản “Pa-ra-lim-pích: Một lịch sử chữa lành những vết thương” được đăng trên báo Tuổi Trẻ Cuối Tuần, ngày 05/9/2021, nhân dịp diễn ra Pa-ra-lim-pích Tô-ky-ô 2020.

2. Thể loại

Văn bản thông tin (Bài báo thể thao)

3. Bố cục văn bản

Văn bản được chia thành các phần rõ ràng:

4. Ý nghĩa văn bản

“Pa-ra-lim-pích: Một lịch sử chữa lành những vết thương” là một bài báo truyền cảm hứng tích cực đến người đọc. Thể thao không phân biệt độ tuổi, hoàn cảnh hay con người. Chỉ cần chúng ta cố gắng, mọi thứ đều trở thành có thể.

III. Tóm Tắt Văn Bản “Pa-ra-lim-pích: Một Lịch Sử Chữa Lành Những Vết Thương”

Mười hai năm trước, một quả tên lửa RPG trên chiến trường Áp-ga-ni-xtan đã thổi bay phần nửa mạng sống của lính nhảy dù người Anh Gia-cô Van Gát. Nhưng với ba phần tư cơ thể còn sót lại, Van Gát vẫn trở thành biểu tượng người hùng với hàng triệu người tại Pa-ra-lim-pích Tô-ky-ô 2020.

Pa-ra-lim-pích ra đời vào năm 1960, nhưng cội nguồn của nó bắt đầu từ năm 1948 khi bác sĩ người Đức gốc Do Thái Lút-vích Gắt-mừn tổ chức Thế vận hội Xe lăn Quốc tế đầu tiên dành cho các cựu chiến binh Thế chiến II tại bệnh viện Xtốc Men-đơ-vin. Giải đấu ban đầu chỉ có 16 vận động viên Anh và Hà Lan tham dự.

Đến năm 1960, kì Pa-ra-lim-pích đầu tiên diễn ra tại Rôm với 400 vận động viên đến từ 23 quốc gia. Năm 1988 tại Xơ-un, Pa-ra-lim-pích và Ô-lim-pích thống nhất được tổ chức cùng nhau.

Sau sáu thập niên, những nạn nhân của chiến tranh một lần nữa trở thành tâm điểm của Pa-ra-lim-pích. Gần 10% các vận động viên của Mỹ dự Pa-ra-lim-pích Tô-ky-ô 2020 là những cựu chiến binh. Những câu chuyện xúc động như của Van Gát hay Brét-ly Xnai-đơ cho thấy khả năng kì diệu của con người trong việc vượt qua nỗi đau và khả năng chữa lành của thể thao.

IV. Phân Tích Văn Bản

1. Chủ đề và cách tiếp cận vấn đề của tác giả

a) Chủ đề văn bản

Chủ đề của văn bản là lịch sử kì thi Pa-ra-lim-pích và khả năng chữa lành vết thương của thể thao. Tác giả không chỉ cung cấp thông tin về lịch sử hình thành và phát triển của Paralympic mà còn làm nổi bật ý nghĩa nhân văn sâu sắc của phong trào thể thao này.

b) Cách tiếp cận đặc biệt của tác giả

Cách tiếp cận vấn đề của tác giả rất độc đáo và mới mẻ. Thông thường, khi nói đến thể thao, người ta thường nghĩ đến một lĩnh vực phô trương sức mạnh thể lực của con người. Vì thế, thể thao được xem là sân chơi của kẻ mạnh, người chiến thắng.

Tuy nhiên, tác giả Huy Đăng lại quan tâm đến một khía cạnh khác – khả năng chữa lành mọi vết thương của thể thao. Ngay từ nhan đề “Một lịch sử chữa lành những vết thương” đã gợi lên sự tò mò, thích thú cho bạn đọc. Đây là một cách tiếp cận rất độc đáo, mới mẻ và đầy tính nhân văn.

2. Yếu tố phi ngôn ngữ: hình ảnh và số liệu

a) Hình ảnh

Văn bản sử dụng hình ảnh bác sĩ Gắt-mừn và thế hệ những vận động viên đầu tiên ở giải đấu tiền thân của Paralympic. Bức ảnh này có tác dụng rất lớn:

Thể hiện sự đối lập: Một bên là những vết thương và nỗi đau mà các nhân vật phải đối mặt (thể hiện qua hình ảnh chiếc xe lăn), một bên là niềm lạc quan của các vận động viên với nụ cười rạng rỡ nở trên khuôn mặt.

Tượng trưng cho sự nâng đỡ: Gương mặt phúc hậu và bàn tay đặt lên vai các vận động viên khuyết tật của bác sĩ Gắt-mừn tượng trưng cho sự tin tưởng, nâng đỡ, động viên đầy thân ái của ông với các cựu chiến binh vừa bước ra khỏi chiến tranh.

Giá trị lịch sử và cảm xúc: Bức ảnh vừa ghi lại khoảnh khắc lịch sử, vừa đem lại cho người đọc rất nhiều cảm xúc.

b) Số liệu

Tác giả sử dụng nhiều số liệu cụ thể – những “con số biết nói”:

Những số liệu này giúp thông tin được trình bày một cách sinh động, hấp dẫn và chân thực, tăng tính thuyết phục cho bài viết.

3. Hệ thống ý chính và ý phụ

a) Ý chính 1: Lịch sử ra đời của Pa-ra-lim-pích

Cội nguồn: Hơn nửa thế kỷ trước, cội nguồn của Pa-ra-lim-pích chính là dành cho các nạn nhân của chiến tranh, với mục tiêu giúp họ hòa nhập cùng cuộc sống bình thường.

Sự kiện đánh dấu sự ra đời (1948): Bác sĩ người Đức gốc Do Thái Lút-vích Gắt-mừn, người từng được hỗ trợ trốn thoát khỏi Đức quốc xã năm 1939, đứng ra tổ chức Thế vận hội Xe lăn Quốc tế dành cho các cựu chiến binh Thế chiến II người Anh. Đa số họ là các bệnh nhân chấn thương tủy sống.

Địa điểm: Bệnh viện Xtốc Men-đơ-vin ở Bấc-kinh-ham-so, nơi bác sĩ Gắt-mừn làm việc. Cái tên Xtốc Men-đơ-vin sau này được xem như cánh đồng Ma-ra-tông của Hy Lạp – nơi khởi phát phong trào Ô-lim-pích.

Quy mô ban đầu: Sự kiện có sự tham dự của các cựu binh người Hà Lan và Anh, tổng cộng 16 vận động viên.

b) Ý chính 2: Quá trình phát triển của Pa-ra-lim-pích

Năm 1952: Thế vận hội Xtốc Men-đơ-vin được tổ chức thường niên.

Năm 1960: Kì Pa-ra-lim-pích đầu tiên diễn ra tại Rôm với 400 vận động viên đến từ 23 quốc gia tham dự. Cuộc thi không còn chỉ dành cho các cựu chiến binh, nhưng tiêu chí vận động viên khuyết tật dự giải vẫn phải là “xe lăn”.

Năm 1962: Xuất hiện tổ chức thể thao dành cho người khuyết tật, nhằm hỗ trợ những người không đủ điều kiện tham dự Pa-ra-lim-pích. Pa-ra-lim-pích không còn là một sự kiện thể thao dành cho “những người khuyết tật ưu tú” nữa, thay vào đó, nó trở thành phong trào tập luyện cho tất cả mọi người khuyết tật.

Năm 1988: Tại Xơ-un, Pa-ra-lim-pích và Ô-lim-pích thống nhất được tổ chức cùng nhau tại một thành phố, sử dụng cùng cơ sở vật chất và liền mạch về thời gian.

c) Ý chính 3: Câu chuyện vượt qua nỗi đau của các vận động viên

Sau sáu thập niên, những nạn nhân của chiến tranh một lần nữa trở thành tâm điểm của Pa-ra-lim-pích. Gần 10% các vận động viên của Mỹ dự Pa-ra-lim-pích Tô-ky-ô 2020 là những cựu chiến binh.

Hai nhân vật tiêu biểu được tác giả giới thiệu:

Gia-cô Van Gát: Cựu lính nhảy dù người Anh, bị thương nặng năm 2009 tại Áp-ga-ni-xtan vì quả tên lửa RPG.

Brét-ly Xnai-đơ: Cựu hải quân Mỹ, bị mù năm 2011 khi giúp đỡ nạn nhân trong vụ đánh bom tại Áp-ga-ni-xtan.

4. Vai trò của yếu tố tự sự trong văn bản

Trong văn bản có ba câu chuyện được kể, mỗi câu chuyện đều mang ý nghĩa riêng:

a) Câu chuyện thứ nhất: Sự ra đời và phát triển của Pa-ra-lim-pích

Câu chuyện kể về hành trình từ một sự kiện thể thao nhỏ và tự phát năm 1948 đến thời điểm trở thành một thế vận hội quốc tế, có vị trí bình đẳng với kì thi Ô-lim-pích.

Ý nghĩa: Thể hiện những nỗ lực của nhân loại trong việc hỗ trợ, chữa lành những tổn thương và đem lại cơ hội bình đẳng cho người khuyết tật.

b) Câu chuyện thứ hai: Hành trình của Gia-cô Van Gát

Van Gát gặp nạn vào năm 2009 và được tổ chức Help for Heroes (Hỗ trợ các Cựu chiến binh) của Anh giúp đỡ. Anh chia sẻ: “Tôi đã học cách thích nghi, giống như cách mà tôi đã thích nghi để trở thành một lính nhảy dù… Thông qua Help for Heroes, tôi biết cuộc sống của mình vẫn còn nhiều mục tiêu.”

Với năng lực và ý chí của một quân nhân, Van Gát nhanh chóng thích nghi với đời sống thể thao chuyên nghiệp:

• Năm 2011: Trở thành người gốc Nam Phi đầu tiên chinh phục ngọn Man-na-xlu (8.164m) ở dãy Hi-ma-lay-a
• Hai năm sau: Cùng hoàng tử Anh Ha-ry tham gia chuyến thám hiểm 335km ở Nam Cực nhằm gây quỹ cho các thương binh
• Ngay trong lần đầu tham dự Pa-ra-lim-pích: Giành 2 huy chương Vàng và 1 huy chương Đồng ở môn xe đạp

c) Câu chuyện thứ ba: Hành trình của Brét-ly Xnai-đơ

Xnai-đơ từng phục vụ trong hải quân Mỹ khi tham chiến ở Áp-ga-ni-xtan. Khi giúp đỡ các nạn nhân trong một vụ đánh bom năm 2011, mắt của anh đã bị hỏng và từ đó anh phải làm quen với cuộc sống mù lòa.

Anh chia sẻ: “Khi không còn ánh sáng đôi mắt, mọi việc bạn làm đều trở nên khó khăn. Điều duy nhất tôi không bị cản trở là bơi lội.”

Vốn là đội trưởng đội bơi ở Học viện Hải quân, Xnai-đơ dễ dàng thích nghi với đời sống thi đấu thể thao:

• Pa-ra-lim-pích Luân Đôn 2012: 2 huy chương Vàng (chỉ 1 năm sau khi bị mù)
• Pa-ra-lim-pích Ri-ô 2016: 3 huy chương Vàng
• Pa-ra-lim-pích Tô-ky-ô 2020: 1 huy chương Vàng (môn ba môn phối hợp)
• Tổng cộng: 6 huy chương Vàng Pa-ra-lim-pích trong sự nghiệp

d) Tác dụng của yếu tố tự sự

Yếu tố tự sự trong văn bản có nhiều tác dụng quan trọng:

• Tạo sự lôi cuốn, hấp dẫn: Những câu chuyện cụ thể về con người thật, số phận thật khiến người đọc không thể rời mắt
• Gợi lên nhiều cảm xúc, suy tư: Người đọc vừa xúc động trước nỗi đau của các nhân vật, vừa khâm phục trước nghị lực phi thường của họ
• Truyền tải gián tiếp và khéo léo thông điệp: Thay vì nói trực tiếp, tác giả để câu chuyện tự nói lên ý nghĩa
• Làm nổi bật sức mạnh, ý chí, tinh thần lạc quan: Qua câu chuyện của Van Gát và Xnai-đơ, người đọc thấy được khả năng kì diệu của con người trong việc vượt qua nghịch cảnh

5. Thái độ, quan điểm của tác giả

Quan điểm của tác giả được thể hiện qua nhiều cách:

a) Qua việc chọn lọc thông tin

Với tác giả Huy Đăng:

• Thể thao không chỉ là nơi phô diễn sức mạnh, nâng cao thể chất
• Thể thao còn có tác dụng hàn gắn rạn nứt, chữa lành các thương tổn tinh thần
• Thể thao không chỉ là sân chơi của kẻ mạnh, của đa số
• Thể thao còn là nơi những người thiểu số, yếu thế có thể cất lên tiếng nói của mình

Qua đó, tác giả gửi gắm bức thông điệp đầy tính nhân văn về vai trò của thể thao đối với cuộc sống con người.

b) Qua câu chuyện các vận động viên

Tác giả chọn kể câu chuyện về hai vận động viên khuyết tật nổi tiếng để làm nổi bật khả năng vượt qua nỗi đau của con người. Từ đó, truyền tải thông điệp về tinh thần lạc quan và khả năng chữa lành của thể thao.

c) Thông điệp nhân văn

Ở cuối bài viết, tác giả viết: “Câu chuyện chữa lành vết thương của họ càng đáng được kể hơn bao giờ hết khi nhân loại đang oằn mình trong một đại dịch đã kéo dài hai năm và chưa biết bao giờ mới kết thúc.”

Câu văn này cho thấy tác giả muốn truyền đi thông điệp: Nếu những người khuyết tật, những nạn nhân chiến tranh còn có thể vượt qua nỗi đau để tỏa sáng, thì nhân loại cũng có thể vượt qua đại dịch COVID-19.

Điều này gợi nhớ đến câu nói nổi tiếng của nhà văn Mỹ Ơ-nít Hê-minh-uê: “Con người có thể bị hủy diệt nhưng không thể bị đánh bại.”

6. Nghệ thuật viết văn bản thông tin

Văn bản “Pa-ra-lim-pích: Một lịch sử chữa lành những vết thương” thể hiện nhiều đặc điểm nổi bật của văn bản thông tin:

Nhan đề và sa-pô độc đáo: Nhan đề gợi sự tò mò với cụm từ “chữa lành những vết thương”. Sa-pô mở đầu bằng câu chuyện ấn tượng về Van Gát, ngay lập tức thu hút người đọc.

Đề mục rõ ràng, mạch lạc: Hai đề mục “Mục tiêu ban đầu” và “Vượt qua những nỗi đau” giúp người đọc dễ dàng theo dõi nội dung.

Kết hợp yếu tố tự sự với thông tin: Tác giả không chỉ cung cấp thông tin khô khan mà còn kể những câu chuyện xúc động, tạo sự hấp dẫn và truyền cảm hứng.

Sử dụng trích dẫn trực tiếp: Lời nói của Van Gát và Xnai-đơ được trích dẫn nguyên văn, tăng tính chân thực và sinh động cho bài viết.

Phương tiện phi ngôn ngữ hiệu quả: Hình ảnh bác sĩ Gắt-mừn và các vận động viên đầu tiên, cùng với các số liệu cụ thể giúp thông tin được trình bày trực quan, thuyết phục.

V. Tổng Kết

1. Giá trị nội dung

• Cung cấp cho người đọc hiểu biết về lịch sử Pa-ra-lim-pích từ cội nguồn đến hiện tại
• Khắc họa chân dung những con người với nghị lực phi phàm, khiến người đọc phải khâm phục
• Nhắc nhở chúng ta không được quên đi những lịch sử tốt đẹp
• Truyền tải động lực tích cực, khuyên con người hãy luôn cố gắng nỗ lực, vượt lên khó khăn trong cuộc sống

2. Giá trị nghệ thuật

• Bố cục chặt chẽ, phân chia nội dung rõ ràng giúp người đọc dễ cảm nhận và nắm bắt thông tin
• Kết hợp nhuần nhuyễn yếu tố tự sự với thông tin, tạo sự hấp dẫn
• Sử dụng hiệu quả các phương tiện phi ngôn ngữ (hình ảnh, số liệu)
• Cách tiếp cận độc đáo, nhân văn về đề tài thể thao
• Trích dẫn trực tiếp lời nói của nhân vật tăng tính chân thực

3. Bài học rút ra

Qua văn bản, chúng ta rút ra được nhiều bài học quý giá:

• Khâm phục và tôn trọng những người khuyết tật: Họ là những con người với nghị lực phi thường, xứng đáng được tôn vinh
• Không kì thị, phân biệt đối xử: Mỗi người đều có giá trị riêng, không nên đánh giá con người qua vẻ bề ngoài hay những khiếm khuyết trên cơ thể
• Biến đau khổ thành động lực: Các nhân vật trong văn bản đã biến những trải nghiệm đau khổ thành động lực để tạo nên sự thay đổi trong xã hội
• Học cách thích nghi: Như Van Gát đã nói, khi cuộc sống thay đổi, chúng ta cần học cách thích nghi để tìm ra hướng đi mới cho cuộc đời mình

Sơ Đồ Tư Duy

ThS. Nguyễn Thành Đạt

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THPT

Trình độ: Thạc sĩ Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ CNTT, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Thế Thiện