Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
I. Lý thuyết trọng tâm
1. Mặt Trăng và các hình dạng nhìn thấy
a) Mặt Trăng
Mặt Trăng là vệ tinh tự nhiên duy nhất của Trái Đất mà chúng ta có thể nhìn thấy trên bầu trời.
Mặt Trăng là một vật thể không tự phát sáng. Chúng ta nhìn thấy Mặt Trăng là do nó phản chiếu ánh sáng từ Mặt Trời chiếu vào nó. Phía Mặt Trăng hướng về Mặt Trời lúc nào cũng được chiếu sáng.
b) Hình dạng nhìn thấy của Mặt Trăng
Hình dạng Mặt Trăng ta nhìn thấy trên bầu trời thay đổi mỗi ngày. Người ta gọi đó là các pha của Mặt Trăng.
Không Trăng (Trăng non): Khi quan sát từ Trái Đất, ta không quan sát được phần bề mặt của Mặt Trăng đang được Mặt Trời chiếu sáng (nửa tối hướng hoàn toàn về Trái Đất).
Trăng tròn: Khi quan sát từ Trái Đất, ta quan sát được toàn bộ phần bề mặt của Mặt Trăng đang được Mặt Trời chiếu sáng (nửa sáng hướng hoàn toàn về Trái Đất).
Các pha trong một Tuần Trăng (khoảng 29,5 ngày):
| Vị trí | Thời điểm | Hình dạng nhìn thấy |
|---|---|---|
| 1 | Ngày không có Trăng | Không Trăng (Trăng non) |
| 2 | 4 ngày sau | Trăng khuyết (đầu tháng) |
| 3 | 8 ngày sau | Bán nguyệt (nửa trăng) |
| 4 | 12 ngày sau | Trăng khuyết |
| 5 | 16 ngày sau | Trăng tròn |
| 6 | 19 ngày sau | Trăng khuyết (cuối tháng) |
| 7 | 23 ngày sau | Bán nguyệt |
| 8 | 27 ngày sau | Trăng khuyết |
Nhận xét:
- Trăng khuyết ở nửa đầu tháng và nửa cuối tháng có hình dạng giống nhau nhưng ngược phía (đối xứng nhau).
- Giữa hai lần Trăng tròn liên tiếp cách nhau khoảng 4 tuần (khoảng 29,5 ngày).
2. Giải thích sự khác nhau về hình dạng nhìn thấy của Mặt Trăng
Mặt Trăng quay quanh Trái Đất, mất khoảng một tháng để đi hết một vòng.
Phía Mặt Trăng hướng về Mặt Trời lúc nào cũng sáng. Tuy nhiên, khi Mặt Trăng di chuyển trên quỹ đạo quanh Trái Đất, vị trí tương đối giữa Mặt Trời – Trái Đất – Mặt Trăng thay đổi liên tục. Do đó, từ Trái Đất ta nhìn thấy Mặt Trăng ở các góc nhìn khác nhau, dẫn đến ta thấy các hình dạng khác nhau của Mặt Trăng.
Nói cách khác, hình dạng Mặt Trăng mà ta nhìn thấy thay đổi khi nó di chuyển trong quỹ đạo bởi vì ta thấy nó ở các góc nhìn khác nhau.
Ứng dụng: Dựa vào hình dạng nhìn thấy của Mặt Trăng, ta có thể đoán ngày Âm lịch trong tháng. Ví dụ: Trăng tròn ứng với khoảng ngày rằm (15 Âm lịch), không Trăng ứng với khoảng ngày mùng 1 Âm lịch.
II. Sơ đồ tư duy
1. Đặc điểm của Mặt Trăng
- 1.1. Vệ tinh tự nhiên duy nhất của Trái Đất
- 1.2. Không tự phát sáng, phản chiếu ánh sáng Mặt Trời
- 1.3. Quay quanh Trái Đất, mất khoảng 1 tháng cho 1 vòng
- 1.4. Luôn chỉ có một phía hướng về Trái Đất
2. Các pha của Mặt Trăng
- 2.1. Không Trăng (Trăng non): không nhìn thấy phần sáng → khoảng mùng 1 Âm lịch
- 2.2. Trăng khuyết: nhìn thấy một phần nhỏ phần sáng
- 2.3. Bán nguyệt: nhìn thấy đúng một nửa phần sáng → khoảng ngày 8 và 23
- 2.4. Trăng tròn: nhìn thấy toàn bộ phần sáng → khoảng ngày rằm (15 Âm lịch)
3. Giải thích các pha
- 3.1. Mặt Trăng quay quanh Trái Đất → vị trí thay đổi liên tục
- 3.2. Vị trí tương đối Mặt Trời – Trái Đất – Mặt Trăng thay đổi
- 3.3. Từ Trái Đất nhìn Mặt Trăng ở các góc nhìn khác nhau → thấy hình dạng khác nhau
4. Một số thông tin thêm
- 4.1. Trăng khuyết đầu tháng và cuối tháng: giống hình dạng, ngược phía
- 4.2. Hai lần Trăng tròn liên tiếp cách nhau khoảng 4 tuần
- 4.3. Mặt Trăng là thiên thể duy nhất ngoài Trái Đất mà con người đã đặt chân tới (1969–1972)
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu