I. Lý thuyết trọng tâm

1. Ngân Hà là gì?

Vào những đêm trời trong, không Trăng, nhìn bầu trời ta sẽ thấy xen lẫn những vì sao lấp lánh là một dải sáng mờ vắt ngang bầu trời. Người châu Á thấy nó giống một dòng sông bạc nên gọi là Ngân Hà (trong chữ Hán, Ngân là bạc, Hà là sông).

Ngân Hà là một tập hợp hàng trăm tỉ thiên thể liên kết với nhau bằng lực hấp dẫn, trong đó có hệ Mặt Trời của chúng ta.

Nếu nhìn Ngân Hà từ bên trên theo hướng vuông góc với mặt Ngân Hà, ta sẽ thấy nó có hình xoắn ốc với 4 vòng xoắn chính (còn gọi là 4 cánh tay).

Do hệ Mặt Trời nằm ở gần rìa của một trong 4 vòng xoắn của Ngân Hà, nên từ Trái Đất ta chỉ nhìn thấy một phần nhỏ của vòng xoắn này và thấy nó giống một dòng sông. Vì vậy, tên gọi Ngân Hà (dòng sông bạc) không hoàn toàn chính xác khi dùng để gọi toàn bộ thiên hà, vì thực tế Ngân Hà có hình xoắn ốc chứ không phải hình dòng sông.

Kích thước của Ngân Hà:

• Đường kính: khoảng 100 000 năm ánh sáng.
• Bề dày: khoảng 300 năm ánh sáng.

Năm ánh sáng là đơn vị đo khoảng cách trong thiên văn. Một năm ánh sáng bằng quãng đường mà ánh sáng truyền đi với vận tốc gần bằng 300 000 km/s trong 1 năm (xấp xỉ bằng 9 500 tỉ kilômét).

2. Ngân Hà và hệ Mặt Trời

Hệ Mặt Trời nằm ở rìa của một vòng xoắn của Ngân Hà, cách tâm Ngân Hà khoảng 26 000 năm ánh sáng.

Kích thước của hệ Mặt Trời vô cùng nhỏ so với kích thước của Ngân Hà. Nếu ta xem hệ Mặt Trời bé bằng một đồng xu thì kích thước của Ngân Hà phải lớn bằng cả một lục địa.

Mặt Trời chuyển động quanh tâm của Ngân Hà với tốc độ lên tới 220 000 m/s nhưng cũng phải mất 230 triệu năm mới quay được 1 vòng.

Dải Ngân Hà không chuyển động trên bầu trời đêm như các ngôi sao mà ta nhìn thấy, vì so với hệ Mặt Trời thì Ngân Hà có kích thước rất lớn.

II. Sơ đồ tư duy

1. Ngân Hà là gì?

• 1.1. Tập hợp hàng trăm tỉ thiên thể liên kết bằng lực hấp dẫn
• 1.2. Hình xoắn ốc với 4 vòng xoắn chính (4 cánh tay)
• 1.3. Đường kính khoảng 100 000 năm ánh sáng
• 1.4. Bề dày khoảng 300 năm ánh sáng
• 1.5. Từ Trái Đất chỉ nhìn thấy một phần nhỏ → giống dòng sông bạc

2. Hệ Mặt Trời trong Ngân Hà

• 2.1. Nằm ở rìa một vòng xoắn, cách tâm Ngân Hà 26 000 năm ánh sáng
• 2.2. Kích thước vô cùng nhỏ so với Ngân Hà (đồng xu so với lục địa)
• 2.3. Mặt Trời quay quanh tâm Ngân Hà: tốc độ 220 000 m/s, mất 230 triệu năm/vòng

3. Đơn vị đo

• 3.1. Năm ánh sáng: quãng đường ánh sáng đi trong 1 năm
• 3.2. Vận tốc ánh sáng ≈ 300 000 km/s
• 3.3. 1 năm ánh sáng ≈ 9 500 tỉ km

4. Vũ trụ rộng lớn

• 4.1. Ngoài Ngân Hà còn hàng nghìn tỉ thiên hà khác
• 4.2. Ngân Hà chuyển động trong vũ trụ với tốc độ khoảng 600 000 m/s
• 4.3. Ngân Hà còn tự quay quanh lõi của mình

Cô Trần Thị Thanh Thảo

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu