Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
- I. Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp
- 1. Quan niệm và vai trò
- 2. Một số hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp
- II. Một số vấn đề phát triển nền nông nghiệp hiện đại và định hướng phát triển nông nghiệp trong tương lai
- 1. Một số vấn đề phát triển nền nông nghiệp hiện đại trên thế giới
- 2. Định hướng phát triển nông nghiệp trong tương lai
- Bảng ôn tập các đặc điểm quan trọng
- Sơ đồ tóm tắt bài học
I. Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp
1. Quan niệm và vai trò
a) Quan niệm:
- Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp là sự sắp xếp và phối hợp các đối tượng nông nghiệp (trong mối quan hệ liên ngành, liên vùng, kết hợp với nhu cầu thị trường) trên một lãnh thổ cụ thể.
- Mục đích: sử dụng hợp lí nhất các tiềm năng tự nhiên, kinh tế, lao động để đem lại hiệu quả cao về mặt kinh tế, xã hội và môi trường.
b) Vai trò:
- Thúc đẩy chuyên môn hoá trong sản xuất nông nghiệp.
- Góp phần sử dụng hợp lí, hiệu quả tài nguyên thiên nhiên cũng như các nguồn lực khác trên lãnh thổ.
- Hạn chế tác động của tự nhiên đến nông nghiệp và góp phần bảo vệ môi trường.
2. Một số hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp
Các hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp trên thế giới khá đa dạng. Một số hình thức chủ yếu là: trang trại, thể tổng hợp nông nghiệp và vùng nông nghiệp.
Bảng 26. Một số hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp trên thế giới
| Hình thức | Vai trò | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Trang trại | – Là hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp quan trọng của các nước đang phát triển trong quá trình công nghiệp hoá nông nghiệp.
– Thúc đẩy nông nghiệp sản xuất hàng hoá, phát triển kinh tế nông thôn và tăng thu nhập cho người dân nông thôn. – Khai thác hiệu quả tài nguyên thiên nhiên và góp phần bảo vệ môi trường. |
– Mục đích chủ yếu là sản xuất nông sản hàng hoá.
– Quy mô sản xuất tương đối lớn. – Tổ chức và quản lí sản xuất dựa trên chuyên môn hoá và thâm canh, ứng dụng tiến bộ khoa học – công nghệ. – Có sử dụng lao động làm thuê. |
| Thể tổng hợp nông nghiệp | – Sử dụng hiệu quả nhất các điều kiện tự nhiên, vị trí địa lí và các điều kiện kinh tế – xã hội.
– Tạo ra khối lượng nông sản lớn, chất lượng cao cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến hoặc xuất khẩu. – Thúc đẩy liên kết trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản. |
– Có sự kết hợp chặt chẽ giữa các hộ gia đình, trang trại, hợp tác xã,… với các xí nghiệp công nghiệp trên một lãnh thổ, tập trung sản xuất một hay một nhóm sản phẩm.
– Có mối liên kết chặt chẽ giữa vùng sản xuất nguyên liệu với các cơ sở chế biến. – Sản xuất mang tính tập trung, áp dụng cơ giới hoá, có trình độ chuyên môn hoá cao. |
| Vùng nông nghiệp | – Sử dụng có hiệu quả nhất các điều kiện sản xuất của các vùng.
– Thúc đẩy phân công lao động theo lãnh thổ, chuyên môn hoá và hợp tác hoá giữa các vùng. |
– Là hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp cao nhất.
– Lãnh thổ có đặc điểm tương đồng về điều kiện sinh thái nông nghiệp, kinh tế – xã hội, trình độ thâm canh, cơ sở vật chất – kĩ thuật giữa các địa phương trong vùng. – Có những sản phẩm chuyên môn hoá theo hướng phát huy thế mạnh của vùng. |
II. Một số vấn đề phát triển nền nông nghiệp hiện đại và định hướng phát triển nông nghiệp trong tương lai
1. Một số vấn đề phát triển nền nông nghiệp hiện đại trên thế giới
Những khó khăn mà nền nông nghiệp hiện đại đang cố gắng khắc phục:
- Thu hẹp diện tích đất canh tác
- Tác động của biến đổi khí hậu
- Sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật gây thoái hoá đất, ô nhiễm môi trường,…
Các hướng phát triển để khắc phục:
- Hình thành cánh đồng lớn: là một trong những hướng quan trọng để tăng quy mô sản xuất nông nghiệp nhằm đáp ứng nhu cầu về nông sản ngày càng tăng của con người.
- Ứng dụng mạnh mẽ công nghệ (công nghệ sinh học, thông tin, tự động hoá,…) vào sản xuất nông nghiệp:
- Nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả.
- Hạn chế các tác động của điều kiện bất lợi.
- Tăng cường hợp tác, liên kết trong sản xuất nông nghiệp:
- Tăng hiệu quả sản xuất.
- Đảm bảo hài hoà lợi ích của các bên tham gia.
2. Định hướng phát triển nông nghiệp trong tương lai
Sản xuất nông nghiệp phát triển theo 3 định hướng chính:
a) Phát triển nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu
- Tạo ra các giống mới.
- Thay đổi quy mô và cơ cấu cây trồng phù hợp.
- Phát triển thuỷ lợi,…
b) Phát triển nông nghiệp công nghệ cao
- Ứng dụng khoa học – công nghệ để quản lí quá trình sản xuất.
- Tăng hiệu quả sản xuất,…
c) Phát triển nông nghiệp xanh (hữu cơ)
- Khai thác tối đa các nguồn tài nguyên sạch.
- Hướng đến mô hình tăng trưởng bền vững gắn với bảo vệ môi trường.
Bảng ôn tập các đặc điểm quan trọng
| Nội dung | Thông tin | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tổ chức lãnh thổ NN là gì? | Sắp xếp và phối hợp các đối tượng NN trên lãnh thổ cụ thể | Trong mối quan hệ liên ngành, liên vùng, kết hợp thị trường |
| Mục đích của TCLTNN | Sử dụng hợp lí tiềm năng tự nhiên, kinh tế, lao động | Hiệu quả cao về KT, XH, môi trường |
| 2 vai trò của TCLTNN | Thúc đẩy chuyên môn hoá + sử dụng hợp lí tài nguyên, bảo vệ môi trường | – |
| 3 hình thức TCLTNN chủ yếu | Trang trại – Thể tổng hợp NN – Vùng NN | – |
| Trang trại – mục đích | Sản xuất nông sản hàng hoá | – |
| Trang trại – quy mô | Tương đối lớn | – |
| Trang trại – quản lí | Chuyên môn hoá + thâm canh + ứng dụng KH-CN + lao động làm thuê | – |
| Trang trại – vai trò | Quan trọng ở các nước đang phát triển trong CN hoá NN | – |
| Thể tổng hợp NN – đặc điểm | Kết hợp hộ gia đình, trang trại, HTX + xí nghiệp CN | Sản xuất 1 hay nhóm SP |
| Thể tổng hợp NN – đặc trưng | Liên kết vùng nguyên liệu + cơ sở chế biến | Tập trung, cơ giới hoá, chuyên môn hoá cao |
| Thể tổng hợp NN – vai trò | Tạo khối lượng nông sản lớn, chất lượng cao, thúc đẩy liên kết | – |
| Vùng NN – là gì? | Hình thức TCLTNN cao nhất | – |
| Vùng NN – đặc điểm | Tương đồng về sinh thái, KT-XH, thâm canh, cơ sở VC-KT | – |
| Vùng NN – sản phẩm | Chuyên môn hoá theo thế mạnh của vùng | – |
| Vùng NN – vai trò | Thúc đẩy phân công lao động theo lãnh thổ, chuyên môn hoá, hợp tác hoá | – |
| Khó khăn của NN hiện đại | Thu hẹp đất canh tác, biến đổi khí hậu, thoái hoá đất, ô nhiễm | – |
| 3 hướng phát triển NN hiện đại | Cánh đồng lớn – Ứng dụng CN – Hợp tác, liên kết | – |
| Cánh đồng lớn | Tăng quy mô sản xuất | Đáp ứng nhu cầu nông sản tăng |
| Công nghệ ứng dụng | Công nghệ sinh học, thông tin, tự động hoá | Tăng năng suất, chất lượng, hạn chế bất lợi |
| Hợp tác, liên kết | Tăng hiệu quả, hài hoà lợi ích các bên | – |
| 3 định hướng phát triển NN tương lai | Thích ứng BĐKH – CN cao – Xanh (hữu cơ) | – |
| NN thích ứng BĐKH | Giống mới, cơ cấu cây trồng phù hợp, thuỷ lợi | – |
| NN công nghệ cao | Ứng dụng KH-CN quản lí sản xuất | Tăng hiệu quả |
| NN xanh (hữu cơ) | Tài nguyên sạch, bền vững, bảo vệ môi trường | – |
Sơ đồ tóm tắt bài học
Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp
- Quan niệm: sắp xếp + phối hợp các đối tượng NN trên lãnh thổ cụ thể
- Mối quan hệ liên ngành, liên vùng + nhu cầu thị trường
- Mục đích: sử dụng hợp lí tiềm năng → hiệu quả KT-XH-MT
- Vai trò:
- Thúc đẩy chuyên môn hoá
- Sử dụng hợp lí tài nguyên + bảo vệ môi trường
- 3 hình thức chủ yếu:
- Trang trại:
- SX nông sản hàng hoá, quy mô tương đối lớn
- Chuyên môn hoá, thâm canh, ứng dụng KH-CN, có lao động làm thuê
- Quan trọng ở các nước đang phát triển
- Thể tổng hợp NN:
- Kết hợp hộ gia đình, trang trại, HTX + xí nghiệp CN
- Liên kết vùng nguyên liệu + cơ sở chế biến
- Tập trung, cơ giới hoá, chuyên môn hoá cao
- Vùng NN (hình thức cao nhất):
- Tương đồng về sinh thái, KT-XH, thâm canh, cơ sở VC-KT
- SP chuyên môn hoá theo thế mạnh vùng
- Thúc đẩy phân công LĐ, chuyên môn hoá, hợp tác hoá
- Trang trại:
Nông nghiệp hiện đại
- Khó khăn: thu hẹp đất canh tác, BĐKH, thoái hoá đất, ô nhiễm
- 3 hướng phát triển:
- Cánh đồng lớn → tăng quy mô SX
- Ứng dụng công nghệ (sinh học, thông tin, tự động hoá) → tăng năng suất, chất lượng
- Hợp tác, liên kết → tăng hiệu quả, hài hoà lợi ích
Định hướng NN tương lai (3 định hướng)
- Thích ứng BĐKH: giống mới + cơ cấu cây trồng + thuỷ lợi
- Công nghệ cao: ứng dụng KH-CN quản lí SX
- Xanh (hữu cơ): tài nguyên sạch + tăng trưởng bền vững + bảo vệ MT
ThS. Trần Ngọc Báu
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Địa Lí THPT
Trình độ: Thạc sĩ Địa lý, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ GIS, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 11+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Cầu Giấy