I. THƯƠNG MẠI

1. Vai trò, đặc điểm

a) Vai trò

Với phát triển kinh tế:

• Là cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng.
• Điều tiết sản xuất, giúp trao đổi hàng hoá được mở rộng, thúc đẩy sản xuất phát triển.

Với các lĩnh vực khác:

• Định hướng tiêu dùng, tạo tập quán tiêu dùng mới.
• Thúc đẩy phân công lao động giữa các lãnh thổ trong nước và trên thế giới.

b) Đặc điểm

• Thương mại là quá trình trao đổi hàng hoá, dịch vụ giữa bên bán và bên mua, đồng thời tạo ra thị trường.
• Hoạt động thương mại chịu tác động của quy luật cung – cầu.
• Không gian hoạt động thương mại không chỉ giới hạn trong phạm vi quốc gia (nội thương) mà còn giữa các quốc gia với nhau (ngoại thương).
• Hoạt động ngoại thương được đo lường bằng cán cân xuất nhập khẩu:
  • Xuất siêu: trị giá xuất khẩu lớn hơn trị giá nhập khẩu.
  • Nhập siêu: trị giá xuất khẩu nhỏ hơn trị giá nhập khẩu.
• Sự kết hợp giữa thương mại và công nghệ đã dẫn đến sự bùng nổ của thương mại điện tử.

2. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố thương mại

3. Tình hình phát triển và phân bố

a) Nội thương

• Cùng với sự phát triển của sức sản xuất và quy mô dân số, hoạt động thương mại trong các quốc gia ngày càng phát triển về cả không gian trao đổi sản phẩm, số lượng và chất lượng sản phẩm.
• Quy mô thị trường hàng hoá ngày càng phát triển, hàng hoá trên thị trường ngày càng phong phú, đa dạng.
• Việc mua bán hàng hoá thường diễn ra tại các cửa hàng bán lẻ, chợ, siêu thị, trung tâm thương mại.
• Thương mại điện tử đang phát triển mạnh mẽ, làm thay đổi thương mại truyền thống.

b) Ngoại thương

• Thị trường thế giới hiện nay là thị trường toàn cầu.
• Xu hướng toàn cầu hoá kinh tế đang là xu hướng quan trọng nhất trong nền kinh tế thế giới.
• Thương mại quốc tế ngày càng tăng về khối lượng và trị giá hàng hoá.

Bảng 37. Tổng trị giá hàng hoá xuất nhập khẩu trên thế giới, giai đoạn 1990 – 2019 (Đơn vị: tỉ USD)

→ Tổng trị giá hàng hoá XNK liên tục tăng mạnh qua các năm (từ 6 816 tỉ USD năm 1990 lên 37 169 tỉ USD năm 2019).

Các mặt hàng xuất nhập khẩu hàng đầu thế giới: dầu thô, linh kiện điện tử, ô tô, lương thực và dược phẩm.

II. TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

1. Vai trò, đặc điểm

a) Vai trò

• Là huyết mạch của nền kinh tế, động lực thúc đẩy kinh tế phát triển.
• Cung cấp các dịch vụ tài chính, đảm bảo cho các hoạt động đầu tư và sản xuất diễn ra liên tục, góp phần điều tiết sản xuất và ổn định nền kinh tế.
• Xác lập các mối quan hệ tài chính trong xã hội, góp phần tạo việc làm, tăng năng suất lao động.
• Thông qua các hoạt động tài chính toàn cầu, thúc đẩy toàn cầu hoá nền kinh tế thế giới.

b) Đặc điểm

• Tài chính ngân hàng là một lĩnh vực rất rộng, bao gồm nhiều hoạt động như ngân hàng, tài chính doanh nghiệp, tài chính công, tài chính quốc tế,…
• Do tính rủi ro cao và có phản ứng dây chuyền trong hệ thống → sản phẩm tài chính ngân hàng thường được thực hiện theo những quy trình nghiêm ngặt.
• Khách hàng lựa chọn dịch vụ tài chính ngân hàng dựa vào:
  • Tính thuận tiện
  • Sự an toàn
  • Lãi suất và phí dịch vụ
• Chất lượng sản phẩm thường chỉ có thể được đánh giá trong và sau khi sử dụng dịch vụ.

2. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố tài chính ngân hàng

3. Tình hình phát triển và phân bố

• Ngành tài chính ngân hàng xuất hiện từ lâu và phát triển ở nhiều nước trên thế giới.
• Nhiều tổ chức tài chính ngân hàng quốc tế được thành lập.
• Tài chính ngân hàng là một trong những ngành trụ cột ở các nước phát triển như: Hoa Kỳ, Nhật Bản, Anh, Đức, Pháp, Liên bang Nga, Hàn Quốc,…
• Ở các nước đang phát triển, hoạt động tài chính ngân hàng cũng ngày càng sôi động và có đóng góp lớn đối với sự phát triển chung của nền kinh tế.
• Các trung tâm tài chính hàng đầu thế giới: Niu Oóc, Luân Đôn, Thượng Hải, Tô-ky-ô,…

Bảng ôn tập các đặc điểm và số liệu quan trọng

ThS. Trần Ngọc Báu

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Địa Lí THPT

Trình độ: Thạc sĩ Địa lý, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ GIS, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 11+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Cầu Giấy