I. Môi trường

1. Khái niệm và đặc điểm

a) Khái niệm:

• Môi trường bao gồm các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, kinh tế, xã hội, sự tồn tại và phát triển của con người và tự nhiên.

b) Đặc điểm:

• Môi trường sống của con người là tổng hợp những điều kiện bên ngoài có ảnh hưởng tới đời sống và sự phát triển của con người, được phân thành 3 loại:

• Môi trường có mối quan hệ mật thiết và tác động qua lại với con người.

2. Vai trò của môi trường

Môi trường có 4 vai trò chủ yếu đối với con người:

• Môi trường là không gian sống của con người: Các thành phần của môi trường như bức xạ mặt trời, đất, nước, không khí,… đều là những yếu tố thiết yếu cho sự sống của con người.
• Môi trường là nguồn cung cấp tài nguyên cho sản xuất và đời sống con người như: đất, nước, khoáng sản, gỗ,…
• Môi trường là nơi chứa đựng chất thải do con người tạo ra. Hoạt động sản xuất và tiêu dùng mỗi ngày đều phát sinh chất thải và tất cả các chất thải này được đưa vào môi trường.
• Môi trường là nơi lưu giữ và cung cấp thông tin.

3. Lưu ý quan trọng

• Mặc dù môi trường có vai trò rất quan trọng đối với xã hội loài người, nhưng nó không phải là nguyên nhân quyết định sự phát triển của xã hội.
• Vai trò quyết định sự phát triển của xã hội loài người thuộc về phương thức sản xuất, bao gồm cả sức sản xuất và quan hệ sản xuất.

II. Tài nguyên thiên nhiên

1. Khái niệm và đặc điểm

a) Khái niệm:

• Tài nguyên thiên nhiên là toàn bộ giá trị vật chất có trong tự nhiên mà con người có thể khai thác, chế biến, sử dụng để phục vụ cuộc sống.

b) Đặc điểm:

• Tài nguyên thiên nhiên phân bố không đồng đều trong không gian.
• Các tài nguyên có giá trị kinh tế cao thường được hình thành qua quá trình phát triển lâu dài.
• Tài nguyên thiên nhiên rất đa dạng. Có nhiều cách phân loại tài nguyên thiên nhiên.

c) Phân loại:

Cách phân loại thông dụng nhất hiện nay là dựa vào khả năng tái sinh của tài nguyên so với tốc độ tiêu thụ của con người, gồm 2 nhóm lớn:

2. Vai trò của tài nguyên thiên nhiên

Tài nguyên thiên nhiên có vai trò quan trọng đối với mỗi quốc gia:

• Là nguồn lực quan trọng của quá trình sản xuất:
  • Đặc biệt trong việc phát triển các ngành công nghiệp khai thác, chế biến.
  • Cung cấp nguyên – nhiên liệu cho các ngành kinh tế khác.
• Là cơ sở để tích luỹ vốn và phát triển ổn định:
  • Đối với hầu hết các quốc gia, việc tích luỹ vốn đòi hỏi phải có quá trình lâu dài.
  • Nhiều quốc gia có tài nguyên phong phú, đa dạng → có thể rút ngắn quá trình tích luỹ vốn bằng cách khai thác sản phẩm thô để bán.
  • Sự giàu có về tài nguyên thiên nhiên → giúp các quốc gia ít lệ thuộc vào quốc gia khác → tạo ra cơ hội phát triển kinh tế ổn định.

3. Ảnh hưởng của khoa học – kĩ thuật

• Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học – kĩ thuật đang làm thay đổi giá trị của nhiều loại tài nguyên:
  • Một số loại tài nguyên do khai thác đến mức cạn kiệt → trở thành quý hiếm.
  • Một số loại tài nguyên trước đây có giá trị cao → nay lại trở nên phổ biến và có giá thấp do con người tìm ra phương pháp chế biến hiệu quả hoặc tìm ra nguyên liệu thay thế.

Bảng ôn tập các đặc điểm quan trọng

ThS. Trần Ngọc Báu

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Địa Lí THPT

Trình độ: Thạc sĩ Địa lý, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ GIS, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 11+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Cầu Giấy