Mỗi hạt cơ bản có khối lượng và điện tích đặc trưng riêng. Người ta thường dùng đơn vị amu cho khối lượng và điện tích quy ước ($\pm 1$, $0$) thay cho đơn vị Coulomb (C).

Khối lượng cụ thể (kg):

• $m_p \approx 1{,}673 \times 10^{-27}$ kg
• $m_n \approx 1{,}675 \times 10^{-27}$ kg
• $m_e \approx 9{,}109 \times 10^{-31}$ kg

▸ Kích thước

Nếu xem nguyên tử là một quả cầu thì:

• Đường kính nguyên tử $\approx 10^{-10}$ m.
• Đường kính hạt nhân $\approx 10^{-14}$ m.

⇒ Nguyên tử có cấu tạo rỗng: phần lớn không gian là vùng vỏ electron, hạt nhân chỉ chiếm một phần rất nhỏ ở trung tâm.

▸ Đơn vị thường dùng

▸ Đơn vị khối lượng nguyên tử (amu)

Vì khối lượng nguyên tử cực kỳ nhỏ nên người ta dùng đơn vị amu (atomic mass unit):

Ví dụ: nguyên tử oxygen có khối lượng $2{,}656 \times 10^{-26}$ kg $= 15{,}999$ amu $\approx 16$ amu.

▸ Số đơn vị điện tích hạt nhân (Z)

Điện tích hạt nhân được kí hiệu là $Z+$ (hoặc $+Z$). Ví dụ hạt nhân nguyên tử $\text{Na}$ có 11 proton thì điện tích hạt nhân là $+11$, viết là $11+$.

▸ Số khối (A)

Số khối (hay số nucleon) $A$ là tổng số proton và neutron trong hạt nhân:

Trong đó $Z$ là số proton, $N$ là số neutron.

Đây là dạng bài quan trọng nhất mà các em hay gặp. Phương pháp chung: gọi $Z$ là số proton, $N$ là số neutron → lập hai phương trình rồi giải hệ.

Để xem lý thuyết đầy đủ với các công thức mở rộng, bảng so sánh chi tiết, sơ đồ tư duy, đầy đủ các dạng bài tập (so sánh kích thước, điện tích Coulomb, khối lượng mol electron, hệ 2 nguyên tử…) và sai lầm thường gặp, hãy đọc bài viết bên dưới:

Sau khi đã nắm vững lý thuyết, các em hãy chuyển sang tab Bài Tập để luyện 23 câu bám sát chương trình SGK Hóa Học 10!