1. Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1918)

a) Nguyên nhân

Nguyên nhân sâu xa:

• Cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX, sự phát triển không đều về kinh tế đã làm thay đổi sâu sắc so sánh lực lượng giữa các nước đế quốc.
• Mâu thuẫn giữa đế quốc với đế quốc về vấn đề thuộc địa trở nên vô cùng gay gắt:
  • Các nước đế quốc “già” như Anh, Pháp → chiếm phần thuộc địa lớn nhất.
  • Các đế quốc “trẻ” có tiềm lực kinh tế như Đức → có quá ít thuộc địa.
• Tình trạng đó dẫn đến sự hình thành hai khối quân sự đối lập:

Nguyên nhân trực tiếp (duyên cớ):

• Tình hình căng thẳng ở Ban-căng trong những năm 1912 – 1913 đã châm ngòi cho cuộc chiến.
• Ngày 28 – 6 – 1914: Thái tử kế vị Áo – Hung bị ám sát bởi một người Xéc-bi.
• Nhân sự kiện này, Áo – Hung tuyên chiến với Xéc-bi.
• Ngày 1 – 8 – 1914: Đức tuyên chiến với Nga, sau đó là Pháp.

→ Chiến tranh bùng nổ và nhanh chóng lan rộng thành chiến tranh thế giới.

b) Hai giai đoạn của cuộc chiến tranh

c) Hậu quả và tác động

Tính chất của chiến tranh:

• Chiến tranh thế giới thứ nhất là cuộc chiến tranh đế quốc phi nghĩa đối với cả hai bên tham chiến.
• Chiến tranh kết thúc với thắng lợi của khối Hiệp ước, song đã gây ra những thảm hoạ hết sức nặng nề đối với nhân loại.

Hậu quả:

• Nhiều thành phố, làng mạc, đường sá, cầu cống, nhà máy bị phá huỷ.
• Các nước châu Âu đều biến thành con nợ của Mỹ.

Bảng số liệu tổn thất về người và của trong Chiến tranh thế giới thứ nhất:

Tác động:

• Mỹ được hưởng lợi trong chiến tranh nhờ buôn bán vũ khí, đất nước không bị tàn phá, thu nhập quốc dân tăng gấp đôi, vốn đầu tư ra nước ngoài tăng bốn lần.
• Nhật Bản chiếm lại một số đảo của Đức, nâng cao vị thế ở khu vực Đông Á và Thái Bình Dương.
• Trong quá trình chiến tranh, Cách mạng tháng Mười Nga và việc thành lập nhà nước Xô viết đánh dấu bước chuyển lớn trong cục diện chính trị thế giới.

2. Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917

a) Nguyên nhân

• Sau Cách mạng tháng Hai năm 1917, chế độ quân chủ chuyên chế Nga hoàng đã bị lật đổ.
• Nhưng nỗi khổ cực vẫn đè nặng lên các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là nông dân, công nhân.
• Một tình hình chính trị chưa từng có đã diễn ra ở Nga – đó là tình trạng hai chính quyền song song tồn tại:
  • Chính phủ tư sản lâm thời.
  • Các xô viết đại biểu công nhân, binh lính.
• Hai chính quyền này đại diện cho các giai cấp có lợi ích đối lập nhau → không thể cùng tồn tại.

→ Trước tình hình đó, V. I. Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vích Nga đã chuẩn bị kế hoạch tiếp tục làm cách mạng, lật đổ Chính phủ tư sản lâm thời.

b) Diễn biến chính

c) Ý nghĩa lịch sử và tác động

Ý nghĩa lịch sử:

• Thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga đã đập tan bộ máy nhà nước cũ của giai cấp tư sản và địa chủ.
• Thành lập bộ máy nhà nước mới của giai cấp công nhân và nông dân Nga.

Tác động:

• Cổ vũ mạnh mẽ phong trào cách mạng của giai cấp công nhân quốc tế, chỉ ra cho họ con đường đi tới thắng lợi trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản.
• Mở ra con đường giải phóng cho các dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới.
• Có tác động sâu sắc đến tiến trình lịch sử và cục diện thế giới.
• Chặt đứt một khâu yếu nhất trong hệ thống đế quốc chủ nghĩa.
• Tạo ra chế độ xã hội đối lập với xã hội tư bản chủ nghĩa.

Đánh giá của Chủ tịch Hồ Chí Minh:

“Giống như Mặt Trời chói lọi, Cách mạng tháng Mười chiếu sáng khắp năm châu, thức tỉnh hàng triệu, hàng triệu người bị áp bức, bóc lột trên Trái Đất. Trong lịch sử loài người chưa từng có cuộc cách mạng nào có ý nghĩa to lớn và sâu xa như thế.”

Bảng ôn tập các cột mốc sự kiện quan trọng

Bảng ôn tập các số liệu và đặc điểm quan trọng

Sơ đồ tóm tắt bài

Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1918) và Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917

Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1918)

• Nguyên nhân sâu xa:
  • Phát triển kinh tế không đều giữa các đế quốc
  • Mâu thuẫn về thuộc địa: đế quốc “già” (Anh, Pháp) >< đế quốc “trẻ” (Đức)
  • 2 khối đối lập: Liên minh (Đức, Áo – Hung, I-ta-li-a) – 1882 và Hiệp ước (Anh, Pháp, Nga) – 1907
• Nguyên nhân trực tiếp: căng thẳng Ban-căng 1912 – 1913; 28 – 6 – 1914 ám sát Thái tử Áo – Hung → 1 – 8 – 1914 Đức tuyên chiến với Nga
• Diễn biến 2 giai đoạn:
  • GĐ 1 (1914 – 1916): chủ yếu ở châu Âu
  • GĐ 2 (1916 – 11/1918): Mỹ tham chiến, Nga rút khỏi chiến tranh, Đức đầu hàng
• Hậu quả: 38 nước tham gia, 10 triệu chết – 20 triệu bị thương – 85 tỉ USD thiệt hại; châu Âu thành con nợ của Mỹ
• Tác động: Mỹ hưởng lợi lớn; Nhật nâng cao vị thế Đông Á – Thái Bình Dương; Cách mạng tháng Mười Nga ra đời nhà nước Xô viết
• Tính chất: chiến tranh đế quốc phi nghĩa

Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917

• Nguyên nhân:
  • Sau Cách mạng tháng Hai 1917: lật đổ chế độ Nga hoàng nhưng nhân dân vẫn khổ cực
  • 2 chính quyền song song tồn tại: Chính phủ tư sản lâm thời + Các xô viết → đối lập, không thể cùng tồn tại
  • V. I. Lê-nin + Đảng Bôn-sê-vích chuẩn bị làm cách mạng
• Diễn biến chính:
  • Tháng 7 – 1917: chuẩn bị đấu tranh vũ trang
  • Đêm 24 – 10 (6 – 11): chiếm Pê-tơ-rô-grát, bao vây Cung điện Mùa Đông
  • Đêm 25 – 10 (7 – 11): Cung điện Mùa Đông bị chiếm, Chính phủ tư sản sụp đổ
  • Đầu năm 1918: thắng lợi hoàn toàn
• Ý nghĩa & tác động:
  • Đập tan nhà nước cũ → lập nhà nước mới của công nhân + nông dân
  • Cổ vũ phong trào công nhân quốc tế; mở đường giải phóng dân tộc bị áp bức
  • Chặt đứt khâu yếu nhất trong hệ thống đế quốc; tạo ra chế độ xã hội đối lập với CNTB

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn