1. Cách mạng công nghiệp Anh

a) Tiền đề

Vào giữa thế kỉ XVIII, nước Anh hội tụ đủ những tiền đề để tiến hành cách mạng công nghiệp:

• Vốn (tư bản).
• Nhân công.
• Sự phát triển kĩ thuật.

→ Vì vậy, cách mạng công nghiệp diễn ra đầu tiên ở Anh, trước hết là trong ngành dệt, sau đó lan ra các ngành khác như giao thông vận tải, luyện kim,…

b) Những thành tựu tiêu biểu

c) Kết quả

• Cách mạng công nghiệp ở Anh đã biến nước này từ một nước nông nghiệp thành nước công nghiệp phát triển nhất thế giới lúc bấy giờ.
• Nước Anh được mệnh danh là “công xưởng của thế giới”.

2. Cách mạng công nghiệp lan ra các nước châu Âu và Mỹ

Ảnh hưởng của cách mạng công nghiệp Anh nhanh chóng lan đến nhiều nước khác ở châu Âu và Mỹ.

a) Ở Pháp

• Cách mạng công nghiệp bắt đầu từ năm 1830.
• Trước tiên trong công nghiệp nhẹ, rồi lan sang công nghiệp nặng vào những năm 1850 – 1870.
• Kinh tế Pháp nhanh chóng phát triển, đứng thứ hai thế giới (sau Anh).

b) Ở Đức

• Cách mạng công nghiệp bắt đầu từ những năm 40 của thế kỉ XIX.
• Phát triển dựa trên một nền công nghiệp nặng, hiện đại và tập trung, trong đó công nghiệp luyện kim, hoá chất đóng vai trò chủ đạo.
• Giữa thế kỉ XIX, kinh tế Đức phát triển với tốc độ rất cao.
• Đến khi thống nhất đất nước (1871), Đức đã trở thành một nước công nghiệp.

c) Ở Mỹ

• Do có sự liên hệ mật thiết với nước Anh, quá trình công nghiệp hoá diễn ra khá sớm, bắt đầu từ công nghiệp nhẹ.
• Hai phát minh lớn:
  • Năm 1793: Máy tách hạt bông.
  • Năm 1850: Máy thu hoạch bông.

  → Góp phần tạo ra năng suất lao động cao hơn nhiều lần so với cách làm thủ công.

• Công nghiệp đường sắt, khai mỏ, luyện kim, đóng tàu,… rất phát triển.
• Đến giữa thế kỉ XIX, nước Mỹ đã đứng thứ tư trên thế giới về giá trị sản xuất công nghiệp (sau Anh, Pháp, Đức).

3. Những tác động của cách mạng công nghiệp đối với sản xuất và xã hội

a) Tác động tích cực

Đối với sản xuất:

• Làm thay đổi căn bản quá trình sản xuất.
• Nâng cao năng suất lao động.
• Thúc đẩy nhiều ngành kinh tế khác phát triển.
• Tạo ra nguồn của cải dồi dào cho xã hội.
• Bộ mặt của các nước tư bản thay đổi với nhiều khu công nghiệp lớn và thành phố đông dân mọc lên,…
• → Chuyển xã hội loài người từ văn minh nông nghiệp sang văn minh công nghiệp.

Đối với xã hội:

• Tác động quan trọng nhất là hình thành hai giai cấp cơ bản của xã hội tư bản: tư sản và vô sản.

b) Tác động tiêu cực

Cách mạng công nghiệp cũng tạo ra một số tác động tiêu cực:

• Tình trạng ô nhiễm môi trường.
• Sự bóc lột sức lao động của phụ nữ và trẻ em.
• Sự xâm chiếm và tranh giành thuộc địa.

Bảng ôn tập các cột mốc sự kiện quan trọng

Cách mạng công nghiệp ở Anh

Cách mạng công nghiệp ở các nước khác

Bảng so sánh cách mạng công nghiệp ở 4 nước

Sơ đồ tư duy

Cách mạng công nghiệp (Nửa sau TK XVIII – Giữa TK XIX)

Cách mạng công nghiệp ở Anh

• Tiền đề: vốn – nhân công – kĩ thuật
• Diễn ra đầu tiên ở Anh, bắt đầu từ ngành dệt
• Các phát minh tiêu biểu:
  • 1764: máy kéo sợi Gien-ni
  • 1769: R. Ác-rai – máy kéo sợi chạy bằng sức nước
  • 1784: Giêm Oát – máy hơi nước
  • 1785: E. Các-rai – máy dệt (×40 lần)
  • 1814: Xti-phen-xơn – đầu máy xe lửa
  • 1825: đường sắt Man-che-xtơ – Li-vơ-pun
  • 1850: 10 000 km đường sắt
• Kết quả: Anh trở thành nước công nghiệp phát triển nhất → “công xưởng của thế giới”

Cách mạng công nghiệp lan ra châu Âu và Mỹ

• Pháp: từ 1830 (nhẹ → nặng 1850 – 1870), đứng thứ 2 thế giới
• Đức: từ những năm 40 TK XIX, công nghiệp nặng (luyện kim, hoá chất); 1871 thống nhất → nước công nghiệp
• Mỹ: bắt đầu từ công nghiệp nhẹ; máy tách hạt bông (1793), máy thu hoạch bông (1850); đứng thứ 4 thế giới

Tác động của cách mạng công nghiệp

• Tích cực – sản xuất: thay đổi căn bản → năng suất cao → của cải dồi dào → khu công nghiệp, thành phố đông dân → văn minh nông nghiệp → văn minh công nghiệp
• Tích cực – xã hội: hình thành 2 giai cấp cơ bản:
  • Tư sản: giàu lên, thống trị xã hội
  • Vô sản: đông đảo, làm thuê, bị bóc lột → đấu tranh
• Tiêu cực: ô nhiễm môi trường – bóc lột phụ nữ, trẻ em – xâm chiếm và tranh giành thuộc địa

Ghi nhớ nhanh

“4 phát minh – 4 nước – 2 giai cấp” là công thức tóm lược toàn bài:

• 4 phát minh tiêu biểu của Anh (theo trình tự thời gian):
  • 1764: Máy kéo sợi Gien-ni (mở đầu, ngành dệt).
  • 1784: Giêm Oát phát minh máy hơi nước (nhà máy xây dựng được ở bất cứ đâu).
  • 1785: E. Các-rai phát minh máy dệt (tốc độ tăng ~40 lần).
  • 1814: Xti-phen-xơn chế tạo đầu máy xe lửa → 1825 đường sắt Man-che-xtơ – Li-vơ-pun.
• 4 nước theo thứ tự kinh tế giữa TK XIX: Anh (số 1, “công xưởng của thế giới”) – Pháp (số 2) – Đức (số 3, từ 1871 trở thành nước công nghiệp) – Mỹ (số 4).
• 2 giai cấp cơ bản hình thành: tư sản (thống trị) và vô sản (làm thuê, bị bóc lột, đấu tranh).
• Ý nghĩa lớn nhất: chuyển xã hội loài người từ văn minh nông nghiệp sang văn minh công nghiệp.
• 3 mặt trái cần nhớ: ô nhiễm môi trường – bóc lột phụ nữ, trẻ em – xâm chiếm, tranh giành thuộc địa.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn