1. Những biến đổi về kinh tế – xã hội Tây Âu từ thế kỉ XIII đến thế kỉ XVI

Về kinh tế

• Từ cuối thế kỉ XIII, tình hình kinh tế – xã hội Tây Âu có nhiều biến đổi.
• Các công trường thủ công, công ti thương mại, các đồn điền ra đời và ngày càng được mở rộng quy mô.
• Quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa đã xuất hiện.

Về xã hội

• Giai cấp tư sản ra đời, có thế lực về kinh tế song lại chưa có địa vị xã hội tương xứng.
• Họ không chấp nhận những giáo lí lỗi thời, muốn xây dựng một nền văn hoá mới:
  • Đề cao giá trị con người và quyền tự do cá nhân.
  • Coi trọng khoa học – kĩ thuật.
• → Mục đích: mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển.

2. Phong trào Văn hoá Phục hưng

Phong trào Văn hoá Phục hưng diễn ra đầu tiên ở I-ta-li-a (thế kỉ XIV), sau đó lan nhanh sang các nước Tây Âu và trở thành một trào lưu rộng lớn.

a) Những thành tựu tiêu biểu

Thời kì này chứng kiến sự phát triển đến đỉnh cao của văn học, sự nở rộ của các tài năng nghệ thuật và sự ra đời của nhiều nhà khoa học dũng cảm.

Về văn học

• M. Xéc-van-tét (người Tây Ban Nha): là một nhà văn lớn với tác phẩm nổi tiếng Đôn Ki-hô-tê.
• W. Sếch-xpia (người Anh): nhà viết kịch vĩ đại thời Phục hưng với nhiều vở kịch nổi tiếng như: Rô-mê-ô và Giu-li-ét, Hăm-lét, Ô-ten-lô,…

Về nghệ thuật

• Lê-ô-na đơ Vanh-xi (người I-ta-li-a): là một hoạ sĩ thiên tài, để lại nhiều kiệt tác cho nhân loại như: Bữa tiệc cuối cùng, Nàng La Giô-công-đơ.
• Mi-ken-lăng-giơ (người I-ta-li-a): là một danh hoạ, một nhà điêu khắc, kiến trúc sư nổi tiếng, với những tác phẩm tiêu biểu: Sáng tạo thế giới, Cuộc phán xét cuối cùng, Tượng Đa-vít,…

Về khoa học

Thời Phục hưng đã xuất hiện nhiều nhà khoa học dũng cảm chống lại những quan điểm sai lầm, bảo thủ. Tiêu biểu là:

• N. Cô-péc-ních (người Ba Lan): là nhà thiên văn học đầu tiên chứng minh rằng Trái Đất quay quanh trục của nó và quay xung quanh Mặt Trời. Học thuyết của ông bị Giáo hội cấm lưu truyền.
• G. Bru-nô và G. Ga-li-lê (người I-ta-li-a): Ga-li-lê vì công bố học thuyết Trái Đất quay mà bị bỏ tù khi đã 70 tuổi. Ông nổi tiếng với câu nói khi bị kết án: “Dù sao thì Trái Đất vẫn quay”.

b) Ý nghĩa và tác động của phong trào Văn hoá Phục hưng đối với xã hội Tây Âu

• Bằng những tác phẩm của mình, các nhà Văn hoá Phục hưng đã lên án gay gắt Giáo hội Thiên Chúa giáo và đả phá trật tự phong kiến.
• Văn hoá Phục hưng:
  • Đề cao giá trị con người và tự do cá nhân.
  • Đề cao tinh thần dân tộc.
  • Có nhiều đóng góp quan trọng đối với kho tàng văn hoá nhân loại.
• Là cuộc đấu tranh công khai đầu tiên trên lĩnh vực văn hoá, tư tưởng của giai cấp tư sản chống lại chế độ phong kiến lỗi thời.
• Mở đường cho văn hoá Tây Âu phát triển trong những thế kỉ sau.

3. Phong trào Cải cách tôn giáo

a) Nguyên nhân bùng nổ

• Thời trung đại, Thiên Chúa giáo là chỗ dựa vững chắc nhất của chế độ phong kiến, chi phối toàn bộ đời sống tinh thần của xã hội châu Âu.
• Đến đầu thế kỉ XVI, Giáo hội Thiên Chúa giáo:
  • Ngày càng có xu hướng cản trở sự phát triển của giai cấp tư sản.
  • Nhiều giáo hoàng và giám mục quá quan tâm đến quyền lực và đặt ra những lễ nghi tốn kém.
• → Phong trào Cải cách tôn giáo đã bùng nổ khắp các nước Tây Âu:
  • Khởi đầu là Đức, Thuỵ Sĩ.
  • Sau đó lan sang Bỉ, Hà Lan, Anh, Pháp.
• Tiêu biểu nhất là tư tưởng cải cách của:
  • Mác-tin Lu-thơ (Đức).
  • Giăng Can-vanh (Thuỵ Sĩ).

b) Nội dung cơ bản

Phong trào Cải cách tôn giáo có 4 nội dung cơ bản:

• Phê phán những hành vi không chuẩn mực của Giáo hoàng.
• Chỉ trích mạnh mẽ những giáo lí giả dối của Giáo hội.
• Đòi bãi bỏ những hủ tục, lễ nghi phiền toái.
• Ủng hộ việc làm giàu của giai cấp tư sản.

[Gợi ý chèn Hình 5: Một số nội dung cơ bản của phong trào Cải cách tôn giáo]

c) Tác động

• Cải cách tôn giáo được đông đảo nhân dân ủng hộ, đã lan rộng khắp Tây Âu trong thế kỉ XVI.
• Do tác động của Cải cách tôn giáo, Thiên Chúa giáo phân hoá thành hai giáo phái:
  • Cựu giáo (Thiên Chúa giáo).
  • Tân giáo (Anh giáo, Tin Lành,… là những tôn giáo cải cách).
• Phong trào còn làm bùng lên một cuộc đấu tranh rộng lớn ở Đức, thường gọi là cuộc Chiến tranh nông dân Đức.
• Cùng với Văn hoá Phục hưng, Cải cách tôn giáo là một trong những cuộc đấu tranh công khai đầu tiên trên lĩnh vực văn hoá – tư tưởng của giai cấp tư sản chống lại chế độ phong kiến đã suy tàn, mở đường cho nền văn hoá châu Âu phát triển cao hơn.

Bảng ôn tập các cột mốc và sự kiện quan trọng

Bảng các nhà Văn hoá Phục hưng tiêu biểu

Sơ đồ tư duy bài học

PHONG TRÀO VĂN HOÁ PHỤC HƯNG VÀ CẢI CÁCH TÔN GIÁO

Biến đổi kinh tế – xã hội Tây Âu (XIII – XVI)

• Kinh tế: công trường thủ công, công ti thương mại, đồn điền → quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa
• Xã hội: giai cấp tư sản ra đời – có thế lực kinh tế, chưa có địa vị xã hội → muốn xây dựng nền văn hoá mới

Phong trào Văn hoá Phục hưng

• Khởi đầu: I-ta-li-a (thế kỉ XIV) → lan ra Tây Âu
• Thành tựu tiêu biểu:
  • Văn học: M. Xéc-van-tét (Đôn Ki-hô-tê), W. Sếch-xpia (Rô-mê-ô và Giu-li-ét, Hăm-lét, Ô-ten-lô)
  • Nghệ thuật: Lê-ô-na đơ Vanh-xi (Nàng La Giô-công-đơ, Bữa tiệc cuối cùng), Mi-ken-lăng-giơ (Tượng Đa-vít, Sáng tạo thế giới, Cuộc phán xét cuối cùng)
  • Khoa học: N. Cô-péc-ních, G. Bru-nô, G. Ga-li-lê – “Dù sao thì Trái Đất vẫn quay”
• Ý nghĩa, tác động:
  • Lên án Giáo hội Thiên Chúa giáo, đả phá trật tự phong kiến
  • Đề cao giá trị con người, tự do cá nhân, tinh thần dân tộc
  • Cuộc đấu tranh công khai đầu tiên của giai cấp tư sản trên lĩnh vực văn hoá – tư tưởng
  • Mở đường cho văn hoá Tây Âu phát triển

Phong trào Cải cách tôn giáo

• Nguyên nhân:
  • Thiên Chúa giáo là chỗ dựa của chế độ phong kiến
  • Đầu thế kỉ XVI: Giáo hội cản trở giai cấp tư sản, lễ nghi tốn kém
• Diễn biến:
  • Khởi đầu: Đức, Thuỵ Sĩ → Bỉ, Hà Lan, Anh, Pháp
  • Tiêu biểu: Mác-tin Lu-thơ (Đức) và Giăng Can-vanh (Thuỵ Sĩ)
• Nội dung cơ bản (4 nội dung):
  • Phê phán hành vi không chuẩn mực của Giáo hoàng
  • Chỉ trích giáo lí giả dối của Giáo hội
  • Đòi bãi bỏ hủ tục, lễ nghi phiền toái
  • Ủng hộ việc làm giàu của giai cấp tư sản
• Tác động:
  • Thiên Chúa giáo phân hoá: Cựu giáo và Tân giáo (Anh giáo, Tin Lành…)
  • Bùng nổ cuộc Chiến tranh nông dân Đức
  • Mở đường cho văn hoá châu Âu phát triển cao hơn

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn