1. Ấn Độ dưới thời các triều đại phong kiến

Điều kiện tự nhiên

• Ấn Độ là một bán đảo lớn ở Nam Á.
• Phía bắc: bị ngăn cách với bên ngoài bởi dãy Hi-ma-lay-a hùng vĩ.
• Ba mặt còn lại: giáp biển khiến Ấn Độ được ví như một “tiểu lục địa”.
• Địa hình chủ yếu:
  • Đồng bằng Ấn – Hằng ở miền Bắc.
  • Cao nguyên Đê-can rộng lớn ở miền Tây Nam.
• Khí hậu Ấn Độ rất đa dạng.

→ Đó là những điều kiện tự nhiên nổi bật tác động tới sự phát triển kinh tế, xã hội Ấn Độ thời phong kiến.

a) Vương triều Gúp-ta

Sự ra đời

• Đầu thế kỉ IV: San-đra Gúp-ta I lên ngôi, thống nhất đất nước, lập ra Vương triều Gúp-ta.
• Lãnh thổ Ấn Độ được mở rộng hầu khắp lưu vực sông Hằng.
• Đầu thế kỉ V: đã thống nhất được phần lớn bán đảo Ấn Độ.

Về kinh tế

• Nông nghiệp:
  • Công cụ bằng sắt được sử dụng rộng rãi.
  • Nhiều công trình thuỷ lợi lớn được xây dựng.
• Thương nghiệp:
  • Buôn bán trong nước được đẩy mạnh.
  • Có quan hệ thương mại với nhiều nước Ả Rập và Đông Nam Á.

Về xã hội

• Đời sống người dân được ổn định, sung túc hơn tất cả các thời trước đó.
• → Thời kì này được gọi là thời hoàng kim.

b) Vương triều Hồi giáo Đê-li

Sự ra đời

• Cuối thế kỉ XII: người Hồi giáo gốc Thổ Nhĩ Kỳ đã xâm nhập, chiếm miền Bắc Ấn Độ.
• Năm 1206: lập nên Vương triều Hồi giáo Đê-li.

Về chính trị

• Nhà vua có quyền lực cao nhất.
• Ấn Độ được chia thành nhiều khu vực hành chính do các tướng lĩnh Hồi giáo cai quản.
• Các tín đồ Hin-đu giáo chỉ được giữ các chức vụ không quan trọng.
• Nhà vua Hồi giáo tiến hành xâm chiếm các tiểu quốc ở Nam Ấn với hi vọng thành lập đế quốc Hồi giáo.

Về kinh tế

• Nông nghiệp: nghề nông trồng lúa vẫn giữ vai trò quan trọng, được nhà nước khuyến khích phát triển.
• Thủ công nghiệp và thương nghiệp tiếp tục phát triển:
  • Nhiều thành thị mới xuất hiện.
  • Một số hải cảng được xây dựng.
  • Đẩy mạnh buôn bán với Trung Quốc, Đông Nam Á, phương Tây và Ả Rập.

Về xã hội

• Mặc dù các ông vua đã cố gắng thực thi nhiều chính sách mềm mỏng, nhưng sự phân biệt sắc tộc và tôn giáo không thể làm tan đi nỗi bất bình trong nhân dân.
• Mâu thuẫn dân tộc gay gắt làm bùng nổ các cuộc đấu tranh của nhân dân chống lại triều đình.

c) Vương triều Mô-gôn

Sự ra đời

• Đầu thế kỉ XVI: người Hồi giáo tự nhận là dòng dõi Mông Cổ ở Ấn Độ đã lật đổ Vương triều Đê-li, lập ra Vương triều Mô-gôn.
• Ấn Độ đạt được bước phát triển mới dưới sự trị vì của vua A-cơ-ba (1556 – 1605) – vị vua kiệt xuất của Ấn Độ.

Về chính trị

• Cải cách bộ máy hành chính từ Trung ương đến địa phương, chia đất nước thành 15 tỉnh.
• Thực hiện chế độ chuyên chế, vua trực tiếp bổ nhiệm quan lại các cấp.
• Tiến hành sửa đổi luật pháp.

Về kinh tế

• Nhà nước thi hành các chính sách:
  • Đo đạc lại ruộng đất.
  • Định mức thuế hợp lí.
  • Thống nhất lại hệ thống đo lường.
• Nông nghiệp: ngoài cây lương thực, nhiều loại cây mới được đưa vào trồng trọt: chàm, mía, hồ tiêu,…
• Thủ công nghiệp: các nghề thủ công truyền thống (nghề dệt vải bông,…) và một số nghề khác khá phát triển.
• Thương mại: tại các thành phố hải cảng, thương mại là hoạt động kinh tế chính.

Về xã hội

• Xây dựng khối hoà hợp dân tộc trên cơ sở hạn chế sự phân biệt sắc tộc, tôn giáo.
• Có biện pháp ngăn chặn sự bóc lột nặng nề của quý tộc đối với người dân.
• Khuyến khích và ủng hộ các hoạt động sáng tạo văn hoá, nghệ thuật.

Sự suy yếu

• Từ sau thời kì trị vì của A-cơ-ba, tình trạng chia rẽ và khủng hoảng ở Ấn Độ xuất hiện trở lại.
• Vương triều Mô-gôn tồn tại đến giữa thế kỉ XIX, khi thực dân Anh xâm lược Ấn Độ.

2. Thành tựu văn hoá tiêu biểu của Ấn Độ từ thế kỉ IV đến giữa thế kỉ XIX

a) Tôn giáo

• Thời Vương triều Gúp-ta:
  • Đạo Bà La Môn phát triển thành đạo Hin-đu – tôn giáo thịnh hành ở Ấn Độ cho đến ngày nay.
  • Đạo Phật có sự phân hoá thành hai giáo phái và tiếp tục được phát triển mạnh.
• Thời Vương triều Đê-li:
  • Đạo Hồi được du nhập và phát triển thành một tôn giáo lớn.

b) Chữ viết – văn học

Chữ viết

• Chữ Phạn đạt đến mức hoàn chỉnh.
• Trở thành ngôn ngữ – văn tự để sáng tác các tác phẩm văn học, thơ ca.
• Là nguồn gốc của chữ viết Hin-đi ngày nay.

Văn học

• Văn học Ấn Độ hết sức phong phú, đa dạng với các thể loại: sử thi, kịch thơ, truyện thần thoại,…
• Nội dung:
  • Thể hiện chủ nghĩa nhân đạo.
  • Đề cao tư tưởng tự do.
  • Ca ngợi tình yêu lứa đôi.
  • Trong chừng mực nhất định đã chống lại quan niệm về sự phân biệt đẳng cấp.
• Tác giả nổi tiếng nhất: Ka-li-đa-sa – tác giả của nhiều tác phẩm văn học và sân khấu, trong đó có vở kịch Sơ-kun-to-la.

c) Kiến trúc, điêu khắc

• Kiến trúc Ấn Độ chịu ảnh hưởng sâu sắc của ba tôn giáo lớn:
  • Phật giáo
  • Hin-đu giáo
  • Hồi giáo
• Công trình tiêu biểu:
  • Đền Kha-giu-ra-hô (ngôi đền Hin-đu giáo).
  • Chùa hang A-gian-ta (tượng Phật được tạc trên vách đá).

Ảnh hưởng của văn hoá Ấn Độ

Thời kì này, các thành tựu văn hoá Ấn Độ tiếp tục ảnh hưởng, được truyền bá ra bên ngoài, nhất là khu vực Đông Nam Á.

Bảng ôn tập các cột mốc sự kiện quan trọng

Bảng so sánh ba vương triều phong kiến Ấn Độ

Sơ đồ tư duy

ẤN ĐỘ TỪ THẾ KỈ IV ĐẾN GIỮA THẾ KỈ XIX

Điều kiện tự nhiên

• Bán đảo lớn ở Nam Á → “tiểu lục địa”
• Phía bắc: dãy Hi-ma-lay-a
• Ba mặt giáp biển
• Đồng bằng Ấn – Hằng (Bắc), cao nguyên Đê-can (Tây Nam)
• Khí hậu đa dạng

Vương triều Gúp-ta (đầu thế kỉ IV)

• Người sáng lập: San-đra Gúp-ta I
• Lãnh thổ: hầu khắp lưu vực sông Hằng → phần lớn bán đảo Ấn Độ (đầu thế kỉ V)
• Kinh tế: công cụ sắt, thuỷ lợi, buôn bán với Ả Rập và Đông Nam Á
• Xã hội: sung túc → thời hoàng kim

Vương triều Hồi giáo Đê-li (1206 – đầu thế kỉ XVI)

• Người Hồi giáo gốc Thổ Nhĩ Kỳ lập ra
• Chính trị: vua quyền lực cao nhất, tướng Hồi giáo cai quản, Hin-đu giáo bị hạn chế
• Kinh tế: trồng lúa, thủ công, thương nghiệp, hải cảng → buôn bán với Trung Quốc, Đông Nam Á, phương Tây, Ả Rập
• Xã hội: phân biệt sắc tộc, tôn giáo → mâu thuẫn dân tộc gay gắt

Vương triều Mô-gôn (đầu thế kỉ XVI – giữa thế kỉ XIX)

• Người Hồi giáo dòng dõi Mông Cổ lập ra
• Đỉnh cao thời A-cơ-ba (1556 – 1605):
  • Chính trị: chia 15 tỉnh, chuyên chế, sửa luật pháp
  • Kinh tế: đo đạc ruộng đất, thuế hợp lí, cây mới (chàm, mía, hồ tiêu), dệt vải bông
  • Xã hội: hoà hợp dân tộc, hạn chế phân biệt, khuyến khích văn hoá nghệ thuật
• Suy yếu → giữa thế kỉ XIX bị thực dân Anh xâm lược

Thành tựu văn hoá tiêu biểu

• Tôn giáo:
  • Gúp-ta: Hin-đu giáo (từ Bà La Môn), Phật giáo (2 giáo phái)
  • Đê-li: Hồi giáo
• Chữ viết – văn học:
  • Chữ Phạn → nguồn gốc chữ Hin-đi
  • Văn học phong phú: sử thi, kịch thơ, truyện thần thoại
  • Ka-li-đa-sa – vở kịch Sơ-kun-to-la
• Kiến trúc – điêu khắc: ảnh hưởng 3 tôn giáo (Phật, Hin-đu, Hồi)
  • Đền Kha-giu-ra-hô
  • Chùa hang A-gian-ta

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn