1. Sự hình thành và phát triển của các vương quốc phong kiến từ nửa sau thế kỉ X đến nửa đầu thế kỉ XVI

a) Từ nửa sau thế kỉ X đến thế kỉ XIII

Trên cơ sở các vương quốc phong kiến đã được hình thành ở giai đoạn trước, từ khoảng nửa sau thế kỉ X đến thế kỉ XIII, các vương quốc này tiếp tục phát triển:

• Trên lưu vực sông I-ra-oa-đi: Vương quốc Pa-gan đã mạnh lên và thống nhất lãnh thổ, mở đầu cho quá trình hình thành, phát triển của Vương quốc Mi-an-ma.
• Trên lưu vực sông Chao Phray-a: sự hiện diện của Vương quốc Ha-ri-pun-giay-a.
• Trên bán đảo Đông Dương: ngoài Đại Việt và Chăm-pa, Vương quốc Cam-pu-chia của người Khơ-me trở nên cường thịnh.
• Trên đảo Xu-ma-tơ-ra: Sri Vi-giay-a trở thành một quốc gia hùng mạnh.

b) Từ thế kỉ XIII đến nửa đầu thế kỉ XVI

Vào thế kỉ XIII, quân Mông – Nguyên mở rộng xâm lược xuống Đông Nam Á. Nhu cầu liên kết giữa các quốc gia nhỏ và các tộc người trong kháng chiến chống ngoại xâm đã dẫn đến sự ra đời một số vương quốc phong kiến mới và sự thống nhất, hình thành một số vương quốc phong kiến lớn hơn:

• Người Thái lập ra các vương quốc Su-khô-thay và A-út-thay-a. Sau đó, A-út-thay-a chinh phục Su-khô-thay, thành lập quốc gia thống nhất (Thái Lan ngày nay).
• Vương quốc Lan Xang được thành lập (Lào ngày nay).
• Nhiều nước nhỏ trên hai đảo Xu-ma-tơ-ra và Gia-va (In-đô-nê-xi-a) đã được thống nhất dưới thời Vương triều Mô-giô-pa-hít.
• Vương quốc Ma-lắc-ca được thành lập và ngày càng hưng thịnh.

c) Đặc điểm phát triển về chính trị, luật pháp, kinh tế

Về chính trị: Ở các vương quốc, bộ máy nhà nước dần được củng cố với sự tăng cường quyền lực của nhà vua và hoàn chỉnh hệ thống quan lại các cấp.

Về luật pháp: Luật pháp ngày càng được hoàn thiện với sự xuất hiện nhiều bộ luật như:

• Bộ luật Si-va-sa-xa-na (In-đô-nê-xi-a).
• Bộ Hình thư (Đại Việt).

Về kinh tế: Nhờ sự phát triển của nền nông nghiệp lúa nước cùng với hoạt động giao lưu buôn bán bằng đường biển, kinh tế ở các vương quốc trong những thế kỉ này phát triển khá thịnh đạt.

Tiêu biểu là Vương quốc Ma-lắc-ca (thế kỉ XV): có lẽ là nơi duy nhất trên thế giới mà người ta mua rất dễ dàng các loại hàng hoá:

• Trung Quốc: đồ sứ, tơ lụa, gương.
• Ấn Độ: ngọc trai, vải bông mịn.
• Gia-va và Xu-ma-tơ-ra: thóc lúa, gia vị, vàng, trâu bò,…
• Tây Á và châu Âu: hàng len.
• Đông Nam Á lục địa: gỗ trầm, gỗ đàn hương, đá quý, hồ tiêu, hương liệu,…

2. Những thành tựu văn hoá tiêu biểu

a) Tín ngưỡng – tôn giáo

Phật giáo tiểu thừa:

• Từ thế kỉ XIII, dòng Phật giáo tiểu thừa được truyền bá và phổ biến ở Đông Nam Á như ở Lan Xang, Cam-pu-chia, các vương quốc của người Thái, người Miến Điện (thuộc Thái Lan, Mi-an-ma ngày nay),…
• Nhiều ngôi chùa mới được xây dựng, không chỉ là nơi thờ phụng mà còn trở thành những trung tâm văn hoá thời bấy giờ.

Hồi giáo:

• Hồi giáo theo chân các thương nhân Ả Rập, Ấn Độ du nhập vào Đông Nam Á vào thế kỉ XII – XIII.
• Đến những thế kỉ sau đó, hàng loạt tiểu quốc Hồi giáo ra đời và Hồi giáo trở thành quốc giáo.

b) Chữ viết – văn học

Về chữ viết:

• Đầu thế kỉ XIII, chữ Thái được hình thành dựa trên hệ thống chữ Phạn của người Ấn.
• Khoảng thế kỉ XIV, chữ Lào ra đời.
• Trên cơ sở học tập chữ Hán (Trung Quốc), người Việt đã tạo ra chữ Nôm,…

Về văn học: Bên cạnh văn học dân gian, dòng văn học viết xuất hiện và phát triển nhanh với nhiều tác phẩm nổi tiếng:

• Ở In-đô-nê-xi-a: cuốn Sách của các ông vua, trường ca Ne-ga-rắc Re-ta-ga-ma phản ánh sự hưng thịnh của vương quốc.
• Ở Ma-lai-xi-a: tác phẩm khuyết danh Truyện sử Mã Lai phản ánh sự hưng thịnh của Vương quốc Ma-lắc-ca.

c) Kiến trúc, điêu khắc

Về kiến trúc: Nhiều công trình kiến trúc như đền, chùa, tháp,… được xây dựng đã trở thành các di tích lịch sử, văn hoá nổi tiếng thế giới như:

• Khu đền Ăng-co (Cam-pu-chia).
• Chùa Vàng (Mi-an-ma).
• Chùa Vàng (Thái Lan).

Về điêu khắc: Nghệ thuật điêu khắc và tạc tượng thần, Phật, phù điêu,… thể hiện sự ảnh hưởng mạnh mẽ của văn hoá Ấn Độ, Trung Quốc và sự sáng tạo của các nghệ nhân Đông Nam Á.

Bảng ôn tập các cột mốc sự kiện quan trọng

Sơ đồ tư duy

Các vương quốc phong kiến Đông Nam Á từ nửa sau thế kỉ X đến nửa đầu thế kỉ XVI

Sự hình thành và phát triển

• Từ nửa sau thế kỉ X đến thế kỉ XIII:
  • Pa-gan (lưu vực sông I-ra-oa-đi) → Mi-an-ma
  • Ha-ri-pun-giay-a (lưu vực sông Chao Phray-a)
  • Cam-pu-chia của người Khơ-me cường thịnh
  • Sri Vi-giay-a hùng mạnh trên đảo Xu-ma-tơ-ra
• Thế kỉ XIII – nửa đầu thế kỉ XVI:
  • Người Thái: Su-khô-thay → A-út-thay-a thống nhất (Thái Lan)
  • Lan Xang (Lào)
  • Mô-giô-pa-hít thống nhất Xu-ma-tơ-ra, Gia-va (In-đô-nê-xi-a)
  • Ma-lắc-ca hưng thịnh
• Đặc điểm phát triển:
  • Chính trị: bộ máy nhà nước củng cố, vua tăng quyền lực
  • Luật pháp: Si-va-sa-xa-na (In-đô-nê-xi-a), Hình thư (Đại Việt)
  • Kinh tế: nông nghiệp lúa nước + buôn bán đường biển; Ma-lắc-ca là trung tâm thương mại thế kỉ XV

Những thành tựu văn hoá tiêu biểu

• Tín ngưỡng – tôn giáo:
  • Phật giáo tiểu thừa (từ thế kỉ XIII): Lan Xang, Cam-pu-chia, Thái Lan, Mi-an-ma
  • Hồi giáo (thế kỉ XII – XIII): qua thương nhân Ả Rập, Ấn Độ → quốc giáo nhiều tiểu quốc
• Chữ viết – văn học:
  • Chữ Thái (đầu thế kỉ XIII, từ chữ Phạn)
  • Chữ Lào (thế kỉ XIV)
  • Chữ Nôm (Việt Nam, từ chữ Hán)
  • Văn học viết: Sách của các ông vua, Ne-ga-rắc Re-ta-ga-ma (In-đô-nê-xi-a), Truyện sử Mã Lai (Ma-lai-xi-a)
• Kiến trúc, điêu khắc:
  • Khu đền Ăng-co (Cam-pu-chia)
  • Chùa Vàng (Mi-an-ma)
  • Chùa Vàng (Thái Lan)
  • Điêu khắc, tạc tượng thần, Phật, phù điêu: ảnh hưởng Ấn Độ, Trung Quốc + sáng tạo bản địa

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn