1. Đặc điểm dân cư, xã hội

a) Vấn đề nhập cư và chủng tộc

Lịch sử nhập cư qua các giai đoạn:

• Cách đây khoảng 20 – 30 nghìn năm: con người đã cư trú trên lãnh thổ Bắc Mỹ. Họ là người Anh-điêng và người E-xki-mô thuộc chủng tộc Môn-gô-lô-it, di cư từ châu Á sang.
• Sau cuộc phát kiến ra châu Mỹ năm 1492:
  • Người châu Âu thuộc chủng tộc Ơ-rô-pê-ô-it (người Anh, I-ta-li-a, Đức,…) di cư sang Bắc Mỹ ngày càng nhiều.
  • Người da đen thuộc chủng tộc Nê-grô-it từ châu Phi bị bắt sang làm nô lệ, lao động trong các đồn điền trồng bông, thuốc lá,…
• Sau Chiến tranh thế giới thứ hai: xuất hiện các đợt di dân từ nhiều khu vực trên thế giới (trong đó có châu Á) vào Bắc Mỹ.

Đặc điểm chủng tộc:

• Lịch sử nhập cư đã tạo nên thành phần chủng tộc đa dạng ở Bắc Mỹ.
• Trong quá trình chung sống, các chủng tộc hoà huyết khiến thành phần dân cư thêm đa dạng.

b) Vấn đề đô thị hoá

Nguyên nhân và đặc điểm:

• Sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp đã thúc đẩy quá trình đô thị hoá ở Bắc Mỹ → làm xuất hiện các siêu đô thị và các dải siêu đô thị.
• Tỉ lệ dân đô thị ở Bắc Mỹ năm 2020 đạt 82,6% – cao hơn nhiều châu lục khác trên thế giới.

Bảng tỉ lệ dân đô thị ở Bắc Mỹ và một số châu lục năm 2020:

Một số đô thị lớn ở Bắc Mỹ năm 2020:

Phân bố các đô thị lớn:

• Chủ yếu tập trung ở phía nam hệ thống Ngũ Hồ và ven Đại Tây Dương.
• Nối tiếp nhau tạo thành hai dải siêu đô thị:
  • Từ Niu Oóc đến Oa-sinh-tơn.
  • Từ Môn-trê-an đến Si-ca-gô.
• Vào sâu trong nội địa: các đô thị nhỏ hơn và thưa thớt hơn.

2. Các trung tâm kinh tế quan trọng

• Kinh tế phát triển mạnh đã hình thành ở Bắc Mỹ nhiều trung tâm kinh tế quan trọng, với cơ cấu ngành đa dạng.
• Các trung tâm kinh tế lớn tiêu biểu: Van-cu-vơ, Môn-trê-an, Tô-rôn-tô, Niu Oóc, Oa-sinh-tơn, Si-ca-gô, Xan Phran-xi-xcô, Lốt An-giơ-lét, Hau-xtơn, Niu Oóc-lin,…
• Các ngành kinh tế phát triển ở các trung tâm bao gồm: luyện kim đen, luyện kim màu, cơ khí, sản xuất ô tô, đóng tàu, sản xuất máy bay, điện tử – viễn thông, hoá chất, sản xuất giấy, dệt may, chế biến nông sản, ngân hàng, du lịch,…

3. Phương thức con người khai thác tự nhiên bền vững ở Bắc Mỹ

Nguồn tài nguyên thiên nhiên ở Bắc Mỹ rất phong phú và đa dạng. Nhờ phương thức khai thác hợp lí và bền vững, Bắc Mỹ phát triển nền kinh tế đa dạng, đời sống cư dân ở mức cao.

a) Phương thức khai thác bền vững tài nguyên đất

• Đặc điểm: Bắc Mỹ có nhiều đồng bằng rộng lớn, bằng phẳng, đất đai màu mỡ → được khai thác từ rất lâu để trồng trọt và chăn nuôi.
• Vấn đề: Do thời gian dài sử dụng lượng lớn phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hoá học → đất bị thoái hoá.
• Biện pháp: Hiện nay, các nước Bắc Mỹ đẩy mạnh phát triển nông nghiệp theo hướng “nông nghiệp xanh”, ứng dụng khoa học – công nghệ trong sản xuất → đem lại năng suất cao, đồng thời bảo vệ tài nguyên đất.

b) Phương thức khai thác bền vững tài nguyên nước

• Đặc điểm: Bắc Mỹ có nguồn nước ngọt rất phong phú do có nhiều sông và hồ lớn.
• Vấn đề: Trước đây, nhiều sông hồ bị ô nhiễm do chất thải từ hoạt động sản xuất và sinh hoạt.
• Biện pháp:
  • Quy định xử lí nước thải.
  • Ban hành Đạo luật nước sạch.
  • Khai thác tổng hợp tài nguyên nước → tăng hiệu quả sử dụng và mang tính bền vững.

c) Phương thức khai thác bền vững tài nguyên rừng

• Đặc điểm: Bắc Mỹ sở hữu tài nguyên rừng giàu có, bao gồm: rừng lá kim, rừng hỗn hợp, rừng lá rộng,…
• Vấn đề: Trong thời gian dài, rừng bị khai thác mạnh để lấy gỗ, làm giấy, lấy đất canh tác → diện tích suy giảm nhanh.
• Biện pháp: Chính phủ Hoa Kỳ và Ca-na-đa đã đưa ra nhiều biện pháp:
  • Thành lập các vườn quốc gia.
  • Khai thác có chọn lọc và để rừng tái sinh tự nhiên.
  • Quy định trồng mới sau khi khai thác.
  • Phòng chống cháy rừng.

d) Phương thức khai thác bền vững tài nguyên khoáng sản

• Đặc điểm: Bắc Mỹ có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, dồi dào.
• Vấn đề: Việc khai thác với quy mô lớn và sử dụng không hợp lí đã gây ô nhiễm môi trường và một số khoáng sản dần cạn kiệt.
• Biện pháp:
  • Sử dụng tiết kiệm và hiệu quả tài nguyên khoáng sản.
  • Đẩy mạnh sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo và vật liệu thay thế.

Bảng ôn tập các cột mốc sự kiện về lịch sử nhập cư ở Bắc Mỹ

Bảng ôn tập các số liệu và đặc điểm quan trọng

Sơ đồ tư duy

Đặc điểm dân cư, xã hội và phương thức khai thác tự nhiên bền vững ở Bắc Mỹ

Đặc điểm dân cư, xã hội

• Nhập cư và chủng tộc:
  • 20 – 30 nghìn năm trước: Anh-điêng + E-xki-mô (Môn-gô-lô-it) từ châu Á
  • Sau 1492: người châu Âu (Ơ-rô-pê-ô-it) + người da đen châu Phi (Nê-grô-it, bị bắt làm nô lệ)
  • Sau CTTG II: di dân từ nhiều khu vực (có châu Á)
  • → Thành phần chủng tộc đa dạng + hoà huyết
• Đô thị hoá:
  • Nguyên nhân: công nghiệp phát triển mạnh → siêu đô thị + dải siêu đô thị
  • Tỉ lệ dân đô thị 2020: 82,6% (cao)
  • 4 đô thị lớn: Niu Oóc, Lốt An-giơ-lét, Si-ca-gô, Môn-trê-an
  • 2 dải siêu đô thị: Niu Oóc – Oa-sinh-tơn; Môn-trê-an – Si-ca-gô
  • Phân bố: phía nam Ngũ Hồ + ven Đại Tây Dương; nội địa thưa thớt

Các trung tâm kinh tế quan trọng

• Hình thành nhờ kinh tế phát triển mạnh, cơ cấu ngành đa dạng
• Tiêu biểu: Van-cu-vơ, Tô-rôn-tô, Môn-trê-an, Niu Oóc, Oa-sinh-tơn, Si-ca-gô, Xan Phran-xi-xcô, Lốt An-giơ-lét, Hau-xtơn, Niu Oóc-lin
• Ngành: luyện kim, cơ khí, ô tô, đóng tàu, máy bay, điện tử – viễn thông, hoá chất, ngân hàng, du lịch,…

Phương thức khai thác tự nhiên bền vững

• Đất: đồng bằng rộng – màu mỡ; bị thoái hoá → nông nghiệp xanh + khoa học – công nghệ
• Nước: phong phú; từng ô nhiễm → xử lí nước thải, Đạo luật nước sạch, khai thác tổng hợp
• Rừng: lá kim, hỗn hợp, lá rộng; suy giảm → vườn quốc gia, khai thác chọn lọc, trồng mới, phòng cháy (Hoa Kỳ + Ca-na-đa)
• Khoáng sản: phong phú; cạn kiệt → tiết kiệm – hiệu quả, năng lượng tái tạo + vật liệu thay thế

Ghi nhớ nhanh

“3 – 3 – 2 – 4” là công thức tóm lược toàn bài:

• 3 chủng tộc chính ở Bắc Mỹ: Môn-gô-lô-it (bản địa, từ châu Á), Ơ-rô-pê-ô-it (từ châu Âu sau 1492), Nê-grô-it (từ châu Phi sau 1492). Sau CTTG II có thêm di dân từ nhiều khu vực (gồm châu Á).
• 3 mốc nhập cư lớn: 20 – 30 nghìn năm trước (Anh-điêng, E-xki-mô) → sau 1492 (châu Âu, châu Phi) → sau Chiến tranh thế giới thứ hai (nhiều khu vực).
• 2 dải siêu đô thị: Niu Oóc – Oa-sinh-tơn và Môn-trê-an – Si-ca-gô; tỉ lệ dân đô thị 82,6% (2020), tập trung ở phía nam Ngũ Hồ và ven Đại Tây Dương.
• 4 loại tài nguyên khai thác bền vững: đất (nông nghiệp xanh) – nước (Đạo luật nước sạch, khai thác tổng hợp) – rừng (vườn quốc gia, trồng mới, phòng cháy) – khoáng sản (tiết kiệm, năng lượng tái tạo, vật liệu thay thế).

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn