Mục lục [Ẩn]
Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
1. Vương quốc Chăm-pa từ thế kỉ X đến đầu thế kỉ XVI
a) Tình hình chính trị
Sự thành lập Vương triều Vi-giay-a:
- Năm 988, một quý tộc người Chăm đã lập ra Vương triều Vi-giay-a, mở ra một thời kì phát triển mới của Vương quốc Chăm-pa.
- Kinh đô được chuyển về Vi-giay-a (còn gọi là Đồ Bàn hay Chà Bàn, thuộc xã An Nhơn, tỉnh Gia Lai hiện nay).
Các giai đoạn phát triển của Vương quốc Chăm-pa:
| Giai đoạn | Tình hình nổi bật |
|---|---|
| Từ năm 988 – 1220 | – Chăm-pa gặp nhiều khó khăn ở trong nước do phải tiến hành các cuộc chiến tranh với Chân Lạp cũng như giải quyết xung đột với Đại Việt.
– Năm 1069, vua Chăm-pa cắt ba châu là Bố Chính, Địa Lý và Ma Linh (đều thuộc tỉnh Quảng Trị hiện nay) cho Đại Việt. – “Cuộc chiến tranh một trăm năm” (khoảng 1113 – 1220) khiến Chăm-pa hai lần bị Chân Lạp chiếm đóng. |
| Từ năm 1220 – 1353 | Là thời kì thịnh đạt nhất của Vương triều Vi-giay-a cũng như trong lịch sử Vương quốc Chăm-pa. Chăm-pa thoát khỏi ách đô hộ của Chân Lạp, củng cố chính quyền, mở rộng và thống nhất lãnh thổ,… |
| Từ cuối thế kỉ XIV – năm 1471 | Vương triều Vi-giay-a lâm vào khủng hoảng, suy yếu rồi sụp đổ. |
| Từ năm 1471 – đầu thế kỉ XVI | Lãnh thổ Chăm-pa bị thu hẹp nhiều phần và chia thành nhiều tiểu quốc khác nhau. |
b) Tình hình kinh tế, văn hoá
Tình hình kinh tế
- Nông nghiệp: Sản xuất nông nghiệp vẫn giữ vai trò chủ yếu trong hoạt động kinh tế của người Chăm. Họ tiếp tục phát triển các kĩ thuật đào kênh, đắp đập thuỷ lợi,…
- Khai thác lâm thổ sản: Người Chăm khai thác và trao đổi, buôn bán nhiều loại lâm thổ sản quý như: trầm hương, long não, sừng tê giác, ngà voi, hồ tiêu,…
- Đánh bắt hải sản: Được phát triển từ trước, đến thời kì này vẫn là một nghề quan trọng của cư dân Chăm-pa.
- Thương mại đường biển: Thời kì này vẫn phát triển mạnh mẽ với nhiều hải cảng được mở rộng như Đại Chiêm (thành phố Đà Nẵng) hoặc xây dựng mới như Tân Châu (tỉnh Gia Lai),…
- Thủ công nghiệp: Tiếp tục phát triển, nhất là sản xuất gốm, dệt vải, chế tác đồ trang sức, đóng thuyền,… Thời kì này xuất hiện nhiều lò gốm nổi tiếng như: Gò Sành, Trường Cửu, Gò Cây Me (thuộc vùng duyên hải tỉnh Gia Lai hiện nay).
Tình hình văn hoá
- Tôn giáo – tín ngưỡng:
- Hin-đu giáo là tôn giáo có vị trí quan trọng nhất ở Chăm-pa, trong đó chủ yếu là thờ thần Si-va.
- Phật giáo tiếp tục có những bước phát triển.
- Tín ngưỡng phồn thực được phổ biến rộng rãi trong đời sống văn hoá của cư dân.
- Chữ viết: Chữ Chăm không ngừng được cải tiến và hoàn thiện.
- Kiến trúc và điêu khắc:
- Nổi tiếng nhất là các đền tháp được xây bằng gạch nung và trang trí phù điêu,…
- Tiêu biểu: cụm đền tháp Dương Long (xã Bình An, tỉnh Gia Lai), tháp Bà Pô-na-ga (phường Bắc Nha Trang), tháp Pô Klong Ga-rai (phường Đô Vĩnh) tỉnh Khánh Hoà,…
- Ca múa nhạc:
- Nhạc cụ: trống, kèn Sa-ra-na,…
- Điệu múa nổi tiếng: múa lụa, múa quạt, đặc biệt là vũ điệu Áp-sa-ra.
2. Lược sử vùng đất Nam Bộ từ đầu thế kỉ X đến đầu thế kỉ XVI
a) Tình hình chính trị
Vùng đất Nam Bộ dưới danh nghĩa của Chân Lạp:
- Sau khi Vương quốc Phù Nam sụp đổ (khoảng đầu thế kỉ VII), vùng đất Nam Bộ danh nghĩa bị đặt dưới quyền cai trị của nước Chân Lạp.
- Tuy nhiên, trên thực tế, Triều đình Chân Lạp ở Ăng-co gặp nhiều khó khăn và hầu như không thể quản lí được vùng đất này.
- Việc cai trị phải giao cho những người thuộc dòng dõi vua Phù Nam.
- Từ khoảng cuối thế kỉ XIV, Chân Lạp phải lo đối phó với các cuộc tấn công của quân Xiêm, do đó càng không có khả năng kiểm soát trực tiếp vùng đất Nam Bộ.
Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và sự xuất hiện của người Việt:
- Từ sau thế kỉ X, khu vực Nam Bộ chịu ảnh hưởng nặng nề bởi điều kiện tự nhiên thay đổi. Một phần đất đai bị ngập mặn, gây khó khăn cho sản xuất nông nghiệp.
- Suốt giai đoạn từ thế kỉ X đến đầu thế kỉ XIV, cư dân ở đây rất thưa vắng.
- Phải đến vài thế kỉ sau đó mới có những nhóm lưu dân người Việt đến khẩn hoang và lập ra những làng người Việt đầu tiên ở vùng Mô Xoài (tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu trước đây, nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh) và Đồng Nai,…
b) Tình hình kinh tế và văn hoá
Tình hình kinh tế
- Cư dân ở vùng đất Nam Bộ tập trung tại những vùng đất cao về phía tây, tụ cư thành những xóm làng.
- Kinh tế chủ yếu dựa vào:
- Canh tác lúa nước kết hợp với chăn nuôi gia súc, gia cầm.
- Đánh bắt thuỷ hải sản.
- Làm các nghề thủ công và buôn bán nhỏ.
- Thương nghiệp không còn phát triển như thời kì Vương quốc Phù Nam.
Tình hình văn hoá
- Ảnh hưởng của văn minh Ăng-co ở vùng đất Nam Bộ không đậm nét.
- Người dân vẫn giữ nhiều truyền thống văn hoá từ thời Phù Nam, đồng thời từng bước tiếp xúc và chịu ảnh hưởng của các nền văn hoá trong khu vực.
- Tôn giáo – tín ngưỡng: Hin-đu giáo, Phật giáo, các tín ngưỡng dân gian,… tiếp tục được duy trì trong đời sống văn hoá của cư dân.
- Đời sống vật chất và tinh thần phản ánh một nền văn hoá bình dân của những con người sống ở vùng khí hậu nóng ẩm và môi trường sông nước.
Bảng ôn tập các cột mốc sự kiện quan trọng
| Thời gian | Sự kiện | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Đầu thế kỉ VII | Vương quốc Phù Nam sụp đổ | Vùng đất Nam Bộ danh nghĩa đặt dưới quyền cai trị của Chân Lạp |
| Năm 988 | Một quý tộc người Chăm lập ra Vương triều Vi-giay-a; kinh đô chuyển về Vi-giay-a (Đồ Bàn/Chà Bàn) | Mở ra một thời kì phát triển mới của Vương quốc Chăm-pa |
| Năm 988 – 1220 | Chăm-pa gặp nhiều khó khăn, chiến tranh với Chân Lạp và xung đột với Đại Việt | Giai đoạn khó khăn của Vương triều Vi-giay-a |
| Năm 1069 | Vua Chăm-pa cắt ba châu Bố Chính, Địa Lý và Ma Linh (tỉnh Quảng Trị hiện nay) cho Đại Việt | Lãnh thổ Chăm-pa bị thu hẹp về phía bắc |
| Khoảng 1113 – 1220 | “Cuộc chiến tranh một trăm năm” | Chăm-pa hai lần bị Chân Lạp chiếm đóng |
| Năm 1220 – 1353 | Thời kì thịnh đạt nhất của Vương triều Vi-giay-a và lịch sử Vương quốc Chăm-pa | Chăm-pa thoát khỏi ách đô hộ của Chân Lạp, củng cố chính quyền, mở rộng và thống nhất lãnh thổ |
| Cuối thế kỉ XIV – 1471 | Vương triều Vi-giay-a lâm vào khủng hoảng, suy yếu rồi sụp đổ | Chăm-pa bước vào giai đoạn suy tàn |
| Cuối thế kỉ XIV | Chân Lạp lo đối phó với quân Xiêm | Không còn khả năng kiểm soát trực tiếp vùng đất Nam Bộ |
| Năm 1471 – đầu thế kỉ XVI | Lãnh thổ Chăm-pa bị thu hẹp nhiều phần, chia thành nhiều tiểu quốc khác nhau | Vương quốc Chăm-pa đi vào giai đoạn cuối cùng |
Sơ đồ tư duy
Vương quốc Chăm-pa và vùng đất Nam Bộ từ đầu thế kỉ X đến đầu thế kỉ XVI
Vương quốc Chăm-pa từ thế kỉ X đến đầu thế kỉ XVI
- Chính trị:
- Năm 988: lập Vương triều Vi-giay-a, kinh đô Vi-giay-a (Đồ Bàn/Chà Bàn – tỉnh Gia Lai)
- 988 – 1220: khó khăn (chiến tranh với Chân Lạp, Đại Việt); năm 1069 cắt 3 châu Bố Chính, Địa Lý, Ma Linh (Quảng Trị) cho Đại Việt; 1113 – 1220: “Cuộc chiến tranh một trăm năm”
- 1220 – 1353: thời kì thịnh đạt nhất
- Cuối thế kỉ XIV – 1471: khủng hoảng, suy yếu, sụp đổ
- 1471 – đầu thế kỉ XVI: lãnh thổ thu hẹp, chia nhiều tiểu quốc
- Kinh tế:
- Nông nghiệp: thuỷ lợi (đào kênh, đắp đập)
- Lâm thổ sản: trầm hương, long não, sừng tê giác, ngà voi, hồ tiêu
- Đánh bắt hải sản
- Thương mại đường biển: hải cảng Đại Chiêm (Đà Nẵng), Tân Châu (Gia Lai)
- Thủ công nghiệp: lò gốm Gò Sành, Trường Cửu, Gò Cây Me (Gia Lai)
- Văn hoá:
- Tôn giáo – tín ngưỡng: Hin-đu giáo (thờ thần Si-va) là chính; Phật giáo; tín ngưỡng phồn thực
- Chữ viết: chữ Chăm được cải tiến, hoàn thiện
- Kiến trúc – điêu khắc: tháp Dương Long (Gia Lai), tháp Bà Pô-na-ga, tháp Pô Klong Ga-rai (Khánh Hoà)
- Ca múa nhạc: trống, kèn Sa-ra-na; múa lụa, múa quạt, vũ điệu Áp-sa-ra
Lược sử vùng đất Nam Bộ từ đầu thế kỉ X đến đầu thế kỉ XVI
- Chính trị:
- Sau đầu thế kỉ VII: Phù Nam sụp đổ → Nam Bộ thuộc Chân Lạp (danh nghĩa)
- Thực tế: Chân Lạp không quản lí được, giao cho dòng dõi vua Phù Nam
- Cuối thế kỉ XIV: Chân Lạp bận đối phó quân Xiêm → mất kiểm soát
- Sau thế kỉ X: đất đai ngập mặn, cư dân thưa vắng
- Vài thế kỉ sau: lưu dân người Việt đến khẩn hoang, lập làng ở Mô Xoài (Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, nay TP. Hồ Chí Minh), Đồng Nai
- Kinh tế:
- Cư dân tập trung vùng đất cao phía tây, tụ cư thành xóm làng
- Canh tác lúa nước + chăn nuôi + đánh bắt thuỷ hải sản + nghề thủ công + buôn bán nhỏ
- Thương nghiệp không còn phát triển như thời Phù Nam
- Văn hoá:
- Ảnh hưởng văn minh Ăng-co không đậm nét
- Giữ truyền thống văn hoá Phù Nam
- Hin-đu giáo, Phật giáo, tín ngưỡng dân gian
- Văn hoá bình dân vùng khí hậu nóng ẩm, sông nước
Thầy Võ Thành Luận
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn