Mục lục [Ẩn]
Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
- 1. Đặc điểm dân cư, xã hội
- a) Nguồn gốc dân cư Trung và Nam Mỹ
- b) Vấn đề đô thị hoá
- c) Văn hoá Mỹ La-tinh
- 2. Khai thác, sử dụng và bảo vệ rừng A-ma-dôn
- a) Đặc điểm rừng A-ma-dôn
- b) Vấn đề khai thác, sử dụng và bảo vệ rừng A-ma-dôn
- Bảng ôn tập các cột mốc sự kiện và số liệu quan trọng
- Bảng ôn tập các số liệu và đặc điểm quan trọng
- Sơ đồ tư duy
1. Đặc điểm dân cư, xã hội
a) Nguồn gốc dân cư Trung và Nam Mỹ
Các nguồn gốc dân cư: Cư dân Trung và Nam Mỹ có nhiều nguồn gốc khác nhau:
- Người Anh-điêng thuộc chủng tộc Môn-gô-lô-it.
- Người Âu thuộc chủng tộc Ơ-rô-pê-ô-it (chủ yếu đến từ Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha).
- Người gốc Phi thuộc chủng tộc Nê-grô-it.
Đặc điểm dân cư hiện nay:
- Phần lớn dân cư Trung và Nam Mỹ là người lai do sự hợp huyết giữa người gốc Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha với người gốc Phi và người Anh-điêng.
- Sự hoà trộn này đã tạo nên nền văn hoá Mỹ La-tinh độc đáo, đồng thời có sự tương đồng về dân cư và xã hội giữa các nước Trung và Nam Mỹ.
b) Vấn đề đô thị hoá
- Trung và Nam Mỹ là khu vực có tốc độ đô thị hoá nhanh nhất thế giới.
- Tỉ lệ dân đô thị khoảng 80% số dân (năm 2020).
- Ở một số nơi, quá trình đô thị hoá mang tính tự phát đã làm nảy sinh nhiều vấn đề như: thất nghiệp, ô nhiễm môi trường, tệ nạn xã hội, tội phạm,…
c) Văn hoá Mỹ La-tinh
Nền văn hoá cổ: Trước khi C. Cô-lôm-bô khám phá ra Tân thế giới, cư dân bản địa ở Trung và Nam Mỹ đã là chủ nhân của nhiều nền văn hoá cổ nổi tiếng:
- Văn hoá May-a.
- Văn hoá In-ca.
- Văn hoá A-dơ-tếch.
Sự hình thành văn hoá Mỹ La-tinh:
- Sau khi người Âu gốc Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha sang xâm chiếm, sự pha trộn văn hoá của các tộc người đã hình thành ở Trung và Nam Mỹ một nền văn hoá Mỹ La-tinh độc đáo.
Nét đặc sắc của văn hoá Mỹ La-tinh:
- Lễ hội: hằng năm có rất nhiều lễ hội đặc sắc như Ca-na-van, Ô-ru-rô, La-ti-nô, Pa-rin-tin,…
- Ngôn ngữ chính: tiếng Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha thuộc ngữ hệ La-tinh.
2. Khai thác, sử dụng và bảo vệ rừng A-ma-dôn
a) Đặc điểm rừng A-ma-dôn
Vị trí và quy mô:
- Khu vực rừng A-ma-dôn nằm ở lục địa Nam Mỹ, có diện tích hơn 5 triệu km².
- Là rừng nhiệt đới rộng nhất thế giới.
- Tập trung chủ yếu ở Bra-xin và Cô-lôm-bi-a.
Điều kiện tự nhiên: Khí hậu nóng ẩm quanh năm → sinh vật rất phong phú.
Cấu trúc rừng phát triển nhiều tầng:
| Tầng | Đặc điểm |
|---|---|
| Tầng trên (tầng vượt tán) | Các loài cây thân gỗ cao 50 – 60 m |
| Tầng tán | Phần lớn là các cây gỗ cao 30 – 45 m |
| Tầng dưới tán | Chủ yếu là cây bụi, thảo mộc, cây gỗ nhỏ và các loài dây leo |
| Tầng thảm tươi | Nơi sinh sống của các loài ưa bóng tối |
Động vật: Rất phong phú, gồm các loài sống trên cây, leo trèo giỏi, nhiều loài chim, vô số côn trùng và nhiều loài sống dưới nước.
Vai trò của rừng A-ma-dôn:
- Được xem là “lá phổi xanh” của Trái Đất.
- Là nguồn dự trữ sinh học quý giá.
- Điều hoà khí hậu, cân bằng sinh thái toàn cầu.
b) Vấn đề khai thác, sử dụng và bảo vệ rừng A-ma-dôn
Nguyên nhân làm rừng A-ma-dôn bị suy giảm:
- Con người khai phá rừng A-ma-dôn để lấy gỗ, lấy đất canh tác, khai thác khoáng sản và làm đường giao thông.
- Các vụ cháy rừng cũng làm diện tích rừng mất đi đáng kể.
Diện tích rừng A-ma-dôn ở Bra-xin giai đoạn 1970 – 2019:
| Năm | 1970 | 1990 | 2000 | 2010 | 2019 |
|---|---|---|---|---|---|
| Diện tích (triệu km²) | 4,0 | 3,79 | 3,6 | 3,43 | 3,39 |
→ Nhận xét: Diện tích rừng A-ma-dôn ở Bra-xin liên tục suy giảm trong giai đoạn 1970 – 2019 (giảm 0,61 triệu km² từ 4,0 xuống 3,39 triệu km²).
Các biện pháp bảo vệ rừng A-ma-dôn:
Bảo vệ rừng A-ma-dôn là nhiệm vụ cấp bách và quan trọng. Các quốc gia trong khu vực rừng A-ma-dôn đã có nhiều biện pháp:
- Tăng cường giám sát hoạt động khai thác rừng.
- Trồng phục hồi rừng.
- Tuyên truyền và đẩy mạnh vai trò của người dân bản địa trong việc bảo vệ rừng.
Bảng ôn tập các cột mốc sự kiện và số liệu quan trọng
| Mốc thời gian | Sự kiện / Số liệu |
|---|---|
| Trước cuộc phát kiến của C. Cô-lôm-bô | Cư dân bản địa Trung và Nam Mỹ là chủ nhân của các nền văn hoá cổ: May-a, In-ca, A-dơ-tếch |
| Sau khi người Âu xâm chiếm | Người Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha sang → pha trộn văn hoá → hình thành văn hoá Mỹ La-tinh độc đáo |
| Năm 1970 | Diện tích rừng A-ma-dôn ở Bra-xin: 4,0 triệu km² |
| Năm 1990 | Diện tích rừng A-ma-dôn ở Bra-xin: 3,79 triệu km² |
| Năm 2000 | Diện tích rừng A-ma-dôn ở Bra-xin: 3,6 triệu km² |
| Năm 2010 | Diện tích rừng A-ma-dôn ở Bra-xin: 3,43 triệu km² |
| Năm 2019 | Diện tích rừng A-ma-dôn ở Bra-xin: 3,39 triệu km² |
| Năm 2020 | Tỉ lệ dân đô thị Trung và Nam Mỹ khoảng 80% số dân |
Bảng ôn tập các số liệu và đặc điểm quan trọng
| Nội dung | Số liệu / Đặc điểm cần nhớ |
|---|---|
| 3 chủng tộc nguồn gốc dân cư | Môn-gô-lô-it (Anh-điêng) – Ơ-rô-pê-ô-it (người Âu) – Nê-grô-it (người gốc Phi) |
| Đặc điểm dân cư hiện nay | Phần lớn là người lai → văn hoá Mỹ La-tinh độc đáo, dân cư – xã hội tương đồng |
| Tốc độ đô thị hoá | Nhanh nhất thế giới |
| Tỉ lệ dân đô thị 2020 | Khoảng 80% số dân |
| Hệ quả đô thị hoá tự phát | Thất nghiệp, ô nhiễm môi trường, tệ nạn xã hội, tội phạm |
| 3 nền văn hoá cổ nổi tiếng | May-a, In-ca, A-dơ-tếch |
| Ngôn ngữ chính | Tiếng Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha (ngữ hệ La-tinh) |
| Các lễ hội tiêu biểu | Ca-na-van, Ô-ru-rô, La-ti-nô, Pa-rin-tin |
| Diện tích rừng A-ma-dôn | Hơn 5 triệu km² – rừng nhiệt đới rộng nhất thế giới |
| Phân bố rừng A-ma-dôn | Chủ yếu ở Bra-xin và Cô-lôm-bi-a |
| Số tầng rừng A-ma-dôn | 4 tầng: vượt tán (50 – 60 m) – tán (30 – 45 m) – dưới tán – thảm tươi |
| Vai trò rừng A-ma-dôn | “Lá phổi xanh” của Trái Đất, dự trữ sinh học, điều hoà khí hậu, cân bằng sinh thái toàn cầu |
| Nguyên nhân suy giảm rừng | Lấy gỗ, đất canh tác, khoáng sản, làm đường; cháy rừng |
| 3 biện pháp bảo vệ rừng | Giám sát khai thác – trồng phục hồi – tuyên truyền, đẩy mạnh vai trò người dân bản địa |
Sơ đồ tư duy
Đặc điểm dân cư, xã hội Trung và Nam Mỹ – Khai thác, sử dụng và bảo vệ rừng A-ma-dôn
Đặc điểm dân cư, xã hội
- Nguồn gốc dân cư:
- 3 chủng tộc: Môn-gô-lô-it (Anh-điêng) – Ơ-rô-pê-ô-it (Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha) – Nê-grô-it (gốc Phi)
- Hiện nay: phần lớn là người lai → văn hoá Mỹ La-tinh, dân cư xã hội tương đồng
- Đô thị hoá:
- Tốc độ nhanh nhất thế giới
- Tỉ lệ dân đô thị ~ 80% (2020)
- Tự phát → thất nghiệp, ô nhiễm, tệ nạn, tội phạm
- Văn hoá Mỹ La-tinh:
- 3 nền văn hoá cổ: May-a, In-ca, A-dơ-tếch
- Sau khi người Âu sang → pha trộn → văn hoá Mỹ La-tinh độc đáo
- Lễ hội: Ca-na-van, Ô-ru-rô, La-ti-nô, Pa-rin-tin
- Ngôn ngữ: Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha (ngữ hệ La-tinh)
Khai thác, sử dụng và bảo vệ rừng A-ma-dôn
- Đặc điểm:
- Diện tích hơn 5 triệu km² – rừng nhiệt đới rộng nhất thế giới (Bra-xin + Cô-lôm-bi-a)
- Khí hậu nóng ẩm → sinh vật phong phú
- 4 tầng: vượt tán (50 – 60 m) – tán (30 – 45 m) – dưới tán – thảm tươi
- Động vật: leo trèo giỏi, chim, côn trùng, loài dưới nước
- Vai trò: “lá phổi xanh” Trái Đất, dự trữ sinh học, điều hoà khí hậu, cân bằng sinh thái toàn cầu
- Vấn đề khai thác – bảo vệ:
- Suy giảm liên tục: 4,0 (1970) → 3,39 (2019) triệu km² (Bra-xin)
- Nguyên nhân: lấy gỗ, đất canh tác, khoáng sản, làm đường + cháy rừng
- Biện pháp: giám sát khai thác – trồng phục hồi – tuyên truyền, đẩy mạnh vai trò người dân bản địa
Thầy Võ Thành Luận
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn