Mở đầu trang 56

Đề bài: Theo em nguyên nhân gây ra tai nạn giao thông đường bộ có phải chủ yếu là do vi phạm quy định về tốc độ giới hạn không?

Lời giải:

Đây là câu hỏi mở đầu, em có thể trả lời dựa vào hiểu biết của mình và sẽ được làm rõ hơn trong bài:

• Vi phạm quy định về tốc độ là một trong những nguyên nhân chính gây ra tai nạn giao thông đường bộ, nhưng không phải là nguyên nhân duy nhất.
• Ngoài chạy quá tốc độ, tai nạn giao thông đường bộ còn có thể do nhiều nguyên nhân khác như:
  • Đi không đúng làn đường, phần đường quy định.
  • Không chấp hành tín hiệu đèn giao thông.
  • Chuyển hướng không đúng quy định.
  • Không giữ khoảng cách an toàn với xe phía trước.
  • Sử dụng rượu bia, chất kích thích khi lái xe.
  • Phương tiện không đảm bảo kĩ thuật, đường sá xuống cấp, thời tiết xấu…

→ Vì vậy, để giảm tai nạn giao thông, cần kết hợp nhiều biện pháp chứ không chỉ kiểm soát tốc độ.

III. Thảo luận

Nội dung thảo luận 1 trang 59

Đề bài: Tại sao phải quy định tốc độ giới hạn đối với các phương tiện giao thông khác nhau, trên những cung đường khác nhau? So sánh tốc độ tối đa của các phương tiện giao thông khác nhau trong bảng và giải thích tại sao có sự khác biệt giữa các tốc độ này (Xem Hình 11.1).

Lời giải:

Phần 1 – Vì sao phải quy định tốc độ giới hạn:

Em suy nghĩ theo các ý sau:

• Mỗi loại phương tiện giao thông có khối lượng và kích thước khác nhau → khả năng phanh và độ an toàn khi di chuyển ở tốc độ cao cũng khác nhau.
• Mỗi cung đường có đặc điểm khác nhau (đường trong khu dân cư, đường ngoài khu dân cư, đường cao tốc, đường có dải phân cách hay không…).
• Tốc độ càng cao thì người lái càng khó xử lí tình huống bất ngờ, càng dễ xảy ra tai nạn nghiêm trọng.

→ Vì vậy, cần quy định tốc độ giới hạn phù hợp với từng loại phương tiện và từng cung đường để đảm bảo an toàn cho người tham gia giao thông.

Phần 2 – So sánh tốc độ tối đa trong Hình 11.1:

Quan sát Hình 11.1, em thấy tốc độ tối đa giảm dần khi xe nặng hơn và lớn hơn:

• Xe ô tô con (< 30 chỗ), xe tải nhẹ (≤ 3,5 tấn): tối đa 80 km/h.
• Xe ô tô khách (≥ 30 chỗ), xe tải nặng (> 3,5 tấn): tối đa 70 km/h.
• Xe ô tô buýt, xe chuyên dùng, xe gắn máy: tối đa 60 km/h.
• Xe tải kéo rơ-moóc, xe mô tô (xe máy thông thường): tối đa 50 km/h.

Phần 3 – Giải thích sự khác biệt:

Có sự khác biệt giữa các tốc độ vì:

• Xe càng nặng, càng lớn thì khi đang chạy có quán tính càng lớn, khi phanh sẽ trượt một quãng đường dài hơn → cần đi chậm hơn để dễ dừng lại khi gặp sự cố.
• Xe có nhiều người (xe khách, xe buýt) nếu xảy ra tai nạn sẽ gây hậu quả nghiêm trọng hơn → cần tốc độ thấp hơn để đảm bảo an toàn.

Nội dung thảo luận 2 trang 59

Đề bài: Giải thích sự khác biệt về tốc độ tối đa khi trời mưa và khi trời không mưa của biển báo tốc độ trên đường cao tốc ở Hình 11.2.

Lời giải:

Quan sát Hình 11.2, em thấy khi trời mưa thì tốc độ tối đa giảm từ 120 km/h xuống còn 100 km/h. Lí do là vì khi trời mưa:

• Mặt đường trơn trượt hơn (do nước mưa làm giảm ma sát giữa bánh xe và mặt đường) → khi phanh, xe sẽ trượt đi xa hơn rồi mới dừng được.
• Tầm nhìn của người lái bị hạn chế (mưa làm mờ kính, hạn chế khả năng quan sát phía trước) → khó phát hiện sớm các tình huống nguy hiểm.

→ Để đảm bảo an toàn, khi trời mưa người lái xe phải đi với tốc độ chậm hơn để có đủ thời gian xử lí tình huống và dừng xe khi cần. Vì vậy, biển báo quy định tốc độ tối đa khi trời mưa thấp hơn khi trời không mưa.

Nội dung thảo luận 3 trang 59

Đề bài: Tại sao người ta phải quy định khoảng cách an toàn ứng với các tốc độ khác nhau giữa các phương tiện giao thông đường bộ (xem Bảng 11.1). Tìm cách chứng tỏ người điều khiển phương tiện giao thông có tốc độ càng lớn thì càng không có đủ thời gian cũng như khoảng cách để tránh va chạm gây tai nạn.

Lời giải:

Phần 1 – Vì sao phải quy định khoảng cách an toàn:

Khi xe đang chạy, nếu phía trước xảy ra sự cố thì người lái cần một khoảng thời gian để:

• Nhận ra sự cố (thời gian phản ứng).
• Đạp phanh.
• Xe trượt thêm một quãng đường nữa rồi mới dừng hẳn (do quán tính của xe).

Trong khoảng thời gian đó, xe vẫn tiếp tục di chuyển. Nếu khoảng cách với xe phía trước quá gần, xe sẽ va chạm vào nhau trước khi kịp dừng.

→ Vì vậy, cần quy định khoảng cách an toàn tối thiểu với xe phía trước để đảm bảo có đủ chỗ trống cho xe phanh và dừng lại an toàn.

Phần 2 – Chứng tỏ tốc độ càng lớn thì càng không đủ thời gian, khoảng cách để tránh va chạm:

Em so sánh số liệu trong Bảng 11.1:

Em thấy rõ: khi tốc độ tăng thì khoảng cách an toàn tối thiểu cũng tăng theo.

Em có thể hiểu rõ hơn bằng ví dụ sau: giả sử người lái xe cần 1 giây để phản ứng. Trong 1 giây đó, xe vẫn tiếp tục đi:

• Khi xe chạy với tốc độ 60 km/h $\approx$ 16,7 m/s → trong 1 s, xe đi được khoảng 16,7 m.
• Khi xe chạy với tốc độ 120 km/h $\approx$ 33,3 m/s → trong 1 s, xe đi được khoảng 33,3 m (gần gấp đôi!).

→ Tốc độ càng lớn thì trong cùng một thời gian phản ứng, xe đi được quãng đường càng dài. Nếu khoảng cách với xe phía trước không đủ lớn, xe sẽ không kịp dừng và xảy ra va chạm.

→ Đây là lí do vì sao tốc độ càng cao thì càng cần khoảng cách an toàn càng lớn.

Nội dung thảo luận 4 trang 59

Đề bài: Các biển báo khoảng cách trên đường cao tốc dùng để làm gì? Dùng quy tắc “3 giây” để ước tính khoảng cách an toàn khi xe chạy với tốc độ 68 km/h.

Lời giải:

Phần 1 – Tác dụng của các biển báo khoảng cách:

Các biển báo khoảng cách (Hình 11.3) được đặt liên tiếp dọc theo đường cao tốc với những con số 0 M, 50 M, 100 M… nhằm giúp người lái xe ước lượng được khoảng cách với xe phía trước.

Khi nhìn vào biển báo, lái xe có thể tự kiểm tra: “Mình đang cách xe phía trước bao xa?” để điều chỉnh tốc độ và giữ khoảng cách an toàn cho phù hợp.

Phần 2 – Áp dụng quy tắc “3 giây” với tốc độ 68 km/h:

Em nhớ lại công thức của quy tắc “3 giây” trong sách:

$$\text{Khoảng cách an toàn (m)} = \text{tốc độ (m/s)} \times 3 \text{ (s)}$$

Bước 1 – Đổi tốc độ từ km/h sang m/s:

Em dùng quy tắc đổi đơn vị: $1 \text{ km/h} = \dfrac{1000}{3600} \text{ m/s} = \dfrac{1}{3{,}6} \text{ m/s}$.

$$v = 68 \text{ km/h} = \dfrac{68}{3{,}6} \approx 18{,}9 \text{ m/s}$$

Bước 2 – Tính khoảng cách an toàn:

$$\text{Khoảng cách an toàn} = 18{,}9 \times 3 \approx 56{,}7 \text{ (m)}$$

Kết luận: Khi xe chạy với tốc độ 68 km/h trên đường cao tốc, khoảng cách an toàn với xe phía trước theo quy tắc “3 giây” là khoảng 56,7 m.

Nội dung thảo luận 5 trang 59

Đề bài: Để đảm bảo an toàn giao thông thì người tham gia giao thông phải:

• Có ý thức tôn trọng các quy định về an toàn giao thông.
• Có hiểu biết về ảnh hưởng của tốc độ trong an toàn giao thông.

Hãy thảo luận về tầm quan trọng của hai yếu tố trên.

Lời giải:

Đây là câu hỏi thảo luận mở. Em có thể trình bày theo các ý sau:

Tầm quan trọng của “ý thức tôn trọng các quy định về an toàn giao thông”:

• Các quy định về an toàn giao thông (tốc độ giới hạn, khoảng cách an toàn, đèn tín hiệu, làn đường…) được đặt ra để bảo vệ tính mạng và tài sản của tất cả mọi người tham gia giao thông.
• Nếu mọi người đều có ý thức tôn trọng và chấp hành đúng quy định thì sẽ hạn chế được rất nhiều vụ tai nạn.
• Ngược lại, dù chỉ một người vi phạm cũng có thể gây nguy hiểm cho rất nhiều người khác.

Tầm quan trọng của “hiểu biết về ảnh hưởng của tốc độ”:

• Khi hiểu được vì sao tốc độ cao lại nguy hiểm (quán tính lớn, thời gian phản ứng ngắn, khoảng cách phanh dài…), người tham gia giao thông sẽ tự giác đi chậm lại khi cần thiết.
• Người có hiểu biết cũng sẽ biết cách giữ khoảng cách an toàn, biết giảm tốc khi trời mưa, khi đi vào khu vực đông dân cư…
• Hiểu biết giúp ta tự bảo vệ mình và bảo vệ người khác.

Mối quan hệ giữa hai yếu tố:

Hai yếu tố này bổ sung cho nhau, không thể thiếu yếu tố nào:

• Chỉ có ý thức mà thiếu hiểu biết → có thể vẫn vi phạm vô tình vì không biết quy định hoặc không hiểu vì sao phải làm vậy.
• Chỉ có hiểu biết mà thiếu ý thức → biết là sai nhưng vẫn cố tình vi phạm, vẫn gây nguy hiểm.

→ Vì vậy, để đảm bảo an toàn giao thông, mỗi người tham gia giao thông cần đồng thời có cả ý thức tôn trọng quy định và hiểu biết về ảnh hưởng của tốc độ. Đó là cách tốt nhất để bảo vệ chính mình và mọi người xung quanh.

Cô Trần Thị Thanh Thảo

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu