Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Mở đầu trang 96
Đề bài: Hình trên là nam châm của cần cẩu dọn rác kim loại. Nhờ nam châm này cần cẩu có thể lấy rác kim loại là hợp kim của sắt ở đống rác và di chuyển đến các thùng xe chở rác rồi thả xuống. Nhiều khi rác là những tấm kim loại lớn, nặng hàng trăm kilôgam. Nam châm ở cần cẩu có phải là loại nam châm vĩnh cửu mà ta đã học không? Tại sao?
Lời giải:
Nam châm ở cần cẩu không phải là nam châm vĩnh cửu.
Lí do:
- Nam châm vĩnh cửu luôn có từ tính, không thể “tắt” được. Nếu dùng nam châm vĩnh cửu thì khi đã hút rác lên, rác sẽ dính chặt, không thả ra được.
- Trong khi đó, nam châm ở cần cẩu có thể hút rác lên rồi thả ra ở vị trí mong muốn.
→ Vậy nam châm ở cần cẩu là loại nam châm có thể bật / tắt từ tính, đó chính là nam châm điện.
I. Nam châm điện
Câu hỏi trang 96
Câu hỏi trang 96
Đề bài: Làm cách nào biết ống dây đã trở thành nam châm điện?
Lời giải:
Em dựa vào tính chất của nam châm: nam châm có khả năng hút sắt và làm lệch kim nam châm.
Có 2 cách kiểm tra:
- Cách 1: Đưa các vật bằng sắt (ghim giấy, đinh nhỏ) lại gần ống dây. Nếu các vật này bị hút vào ống dây → ống dây đã trở thành nam châm điện.
- Cách 2: Đặt một kim nam châm tự do ở gần ống dây. Nếu kim nam châm bị lệch hướng → xung quanh ống dây có từ trường, tức ống dây đã trở thành nam châm điện.
II. Chế tạo nam châm điện đơn giản
Hoạt động trang 97 – Thí nghiệm chế tạo nam châm điện
Hoạt động trang 97
Đề bài: Tiến hành thí nghiệm và quan sát:
- Đóng công tắc điện; kiểm tra xem xung quanh nam châm điện có từ trường không.
- Ngắt công tắc điện; kiểm tra xem xung quanh nam châm còn từ trường không.
- Thay đổi nguồn điện (tăng số pin), đóng công tắc; dùng ghim giấy sắt để kiểm tra lực từ của nam châm thay đổi như thế nào.
- Thay đổi cực của nguồn điện; dùng kim nam châm thử để kiểm tra chiều từ trường có thay đổi không.
Lời giải:
Em làm lần lượt 4 thao tác và ghi nhận kết quả:
- Thao tác 1 – Đóng công tắc: Đưa kim nam châm hoặc ghim giấy sắt lại gần đinh sắt → kim bị lệch / ghim sắt bị hút. Vậy xung quanh nam châm điện có từ trường.
- Thao tác 2 – Ngắt công tắc: Lặp lại như trên → kim không bị lệch / ghim sắt không bị hút. Vậy xung quanh nam châm điện không còn từ trường.
- Thao tác 3 – Tăng số pin (tăng dòng điện), đóng công tắc: Dùng ghim giấy sắt kiểm tra → nam châm điện hút được nhiều ghim giấy hơn. Vậy lực từ của nam châm điện mạnh hơn.
- Thao tác 4 – Đổi cực nguồn điện: Dùng kim nam châm thử lại → kim nam châm bị lệch theo chiều ngược lại so với lúc đầu. Vậy chiều từ trường của nam châm điện đã thay đổi.
Câu hỏi trang 97
Câu hỏi trang 97
Đề bài: Từ kết quả thí nghiệm rút ra kết luận gì về từ trường của nam châm điện?
Lời giải:
Từ 4 thao tác thí nghiệm trên, em rút ra kết luận về từ trường của nam châm điện:
- Khi có dòng điện chạy qua ống dây, xung quanh ống dây có từ trường (ống dây trở thành nam châm điện).
- Khi ngắt dòng điện, từ trường biến mất.
- Tăng dòng điện (ví dụ tăng số pin) → lực từ của nam châm điện mạnh hơn.
- Đổi chiều dòng điện → chiều từ trường của nam châm điện cũng bị đổi ngược lại.
→ Tóm lại: Từ trường của nam châm điện có thể được bật/tắt, thay đổi độ mạnh và đổi chiều dễ dàng nhờ điều khiển dòng điện chạy qua ống dây. Đây chính là ưu điểm lớn của nam châm điện so với nam châm vĩnh cửu.
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu