Mở đầu trang 127

Đề bài: Cây xanh không có một “trái tim” để bơm máu đi nuôi cơ thể như ở hầu hết động vật, vậy các chất cần thiết cho cơ thể (nước, chất khoáng và chất hữu cơ) được vận chuyển như thế nào trong cây?

Lời giải:

Em có thể trả lời ngắn gọn:

• Cây không có “trái tim” nhưng vẫn vận chuyển được các chất nhờ hai loại mạch:
  • Mạch gỗ: vận chuyển nước và chất khoáng từ rễ lên thân, lá (dòng đi lên).
  • Mạch rây: vận chuyển chất hữu cơ được tổng hợp ở lá đến các bộ phận khác của cây (dòng đi xuống).
• Quá trình vận chuyển được thực hiện nhờ lực hút do thoát hơi nước ở lá và áp suất rễ.

(Nội dung này sẽ được làm rõ ở các phần sau của bài.)

I. Sự hấp thụ nước và chất khoáng từ môi trường ngoài vào rễ

Câu hỏi trang 127

Đề bài: Quan sát Hình 30.1, mô tả con đường nước và chất khoáng từ đất đi vào mạch gỗ của cây.

Lời giải:

Quan sát Hình 30.1, em mô tả con đường như sau:

• Nước và chất khoáng hoà tan trong đất → được tế bào lông hút của rễ hấp thụ.
• Từ lông hút → đi qua các tế bào vỏ rễ → vào mạch gỗ ở giữa rễ.
• Sau đó được vận chuyển theo mạch gỗ lên thân, lá và các bộ phận khác của cây.

II. Sự vận chuyển các chất trong cây

Câu hỏi trang 128

Đề bài: Đọc thông tin trong mục II kết hợp với quan sát Hình 30.2, thảo luận và hoàn thành theo mẫu Bảng 30.1.

Lời giải:

Em điền vào Bảng 30.1 như sau:

III. Quá trình thoát hơi nước ở lá

1. Hoạt động đóng, mở khí khổng

Câu hỏi trang 128

Đề bài: Quan sát Hình 30.3, mô tả quá trình thoát hơi nước qua khí khổng và cho biết độ mở của khí khổng phụ thuộc chủ yếu vào yếu tố nào.

Lời giải:

• Quá trình thoát hơi nước qua khí khổng:
  • Khi cây đủ nước: tế bào khí khổng trương nước, căng ra → khí khổng mở rộng → hơi nước thoát ra ngoài nhiều.
  • Khi cây thiếu nước: tế bào khí khổng xẹp xuống → khí khổng khép lại → hơi nước thoát ra ít hơn.
• Độ mở của khí khổng phụ thuộc chủ yếu vào: hàm lượng nước trong tế bào khí khổng (hay nói cách khác là lượng nước trong cây).

2. Ý nghĩa của sự thoát hơi nước ở lá

Câu 1 trang 129

Đề bài: Thoát hơi nước có vai trò gì đối với thực vật và đối với môi trường?

Lời giải:

• Đối với thực vật:
  • Tạo lực hút giúp vận chuyển nước và chất khoáng từ rễ lên lá và các bộ phận trên cao của cây.
  • Khi khí khổng mở, khí CO₂ đi vào lá để quang hợp, đồng thời khí O₂ được giải phóng ra ngoài.
  • Hạ nhiệt độ của lá, bảo vệ lá vào những ngày nắng nóng.
• Đối với môi trường:
  • Cung cấp hơi nước cho không khí → tăng độ ẩm.
  • Góp phần điều hoà khí hậu.

Câu 2 trang 129

Đề bài: Tại sao vào những ngày hè nắng nóng, khi đứng dưới bóng cây, chúng ta có cảm giác mát mẻ, dễ chịu?

Lời giải:

Đứng dưới bóng cây thấy mát mẻ, dễ chịu vì:

• Lá cây thoát hơi nước → mang theo nhiệt → làm hạ nhiệt độ không khí xung quanh.
• Cây quang hợp → hấp thụ CO₂, thải ra O₂ → không khí dưới bóng cây trong lành hơn.
• Tán lá che bóng → giảm ánh nắng trực tiếp từ mặt trời chiếu xuống.

IV. Một số yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở thực vật

Câu 1 trang 129

Đề bài: Kể tên các yếu tố ảnh hưởng đến trao đổi nước và các chất dinh dưỡng ở thực vật.

Lời giải:

Các yếu tố ảnh hưởng đến trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở thực vật:

• Đặc điểm của đất: độ ẩm, hàm lượng khí O₂ trong đất, độ tơi xốp.
• Ánh sáng (làm khí khổng mở/đóng).
• Nhiệt độ.
• Độ ẩm không khí.

Câu 2 trang 129

Đề bài: Vì sao trước khi trồng cây hoặc gieo hạt, người ta thường làm đất tơi xốp và bón lót một số loại phân?

Lời giải:

• Làm đất tơi xốp:
  • Đất có nhiều khí O₂ → rễ cây hô hấp tốt → hấp thụ nước và chất khoáng hiệu quả.
  • Rễ phát triển dễ dàng trong đất tơi xốp.
• Bón lót phân:
  • Bổ sung chất dinh dưỡng (chất khoáng) cho đất ngay từ đầu.
  • Cây non có đủ chất dinh dưỡng để sinh trưởng, phát triển tốt ngay từ giai đoạn đầu.

V. Vận dụng hiểu biết về trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng ở thực vật vào thực tiễn

Hoạt động trang 130

Câu 1 (hoạt động trang 130)

Đề bài: Vì sao khi di chuyển cây đi trồng ở nơi khác, người ta thường cắt bớt một phần cành, lá?

Lời giải:

• Khi di chuyển cây đi trồng nơi khác → rễ cây bị tổn thương → khả năng hấp thụ nước giảm.
• Nếu cây vẫn giữ nhiều cành, lá → thoát hơi nước mạnh → cây mất nước nhiều mà không hấp thụ kịp → cây dễ héo, chết.
• Cắt bớt cành, lá → giảm sự thoát hơi nước → cây giữ được nước → dễ sống và phát triển ở nơi mới.

Câu 2 (hoạt động trang 130)

Đề bài: Vì sao vào những ngày khô hanh, độ ẩm không khí thấp hoặc những ngày nắng nóng cần phải tưới nhiều nước cho cây?

Lời giải:

• Ngày khô hanh, độ ẩm không khí thấp → sự thoát hơi nước ở lá diễn ra rất mạnh.
• Ngày nắng nóng, nhiệt độ cao → cũng làm cây thoát hơi nước nhiều.
• → Cây bị mất nhiều nước, cần tưới nhiều nước để:
  • Bù lại lượng nước đã mất qua thoát hơi nước.
  • Đảm bảo cây có đủ nước cho quang hợp, hô hấp, sinh trưởng bình thường, tránh bị héo.

Em có thể

Em có thể trang 130 – Ý 1

Đề bài: Vận dụng các kiến thức đã học trong việc trồng và chăm sóc cây xanh (xới giúp đất tơi xốp, thoáng khí; vun gốc định kì; tưới đủ nước, bón phân hợp lí).

Lời giải:

Em vận dụng kiến thức trong bài để chăm sóc cây xanh như sau:

• Xới đất tơi xốp, thoáng khí → đất nhiều O₂ → rễ hô hấp tốt → hấp thụ nước và chất khoáng dễ dàng.
• Vun gốc định kì → giúp rễ phát triển khoẻ, cây đứng vững.
• Tưới đủ nước → đảm bảo cây quang hợp, thoát hơi nước bình thường, không bị héo.
• Bón phân hợp lí (đúng loại, đúng lúc, đúng lượng) → cung cấp đủ chất dinh dưỡng cho cây sinh trưởng, phát triển tốt.

Em có thể trang 130 – Ý 2

Đề bài: Giải thích được tại sao nên di chuyển cây đi trồng ở nơi khác vào ngày trời râm, mát, tỉa bớt lá và cành cây.

Lời giải:

• Di chuyển cây vào ngày trời râm, mát:
  • Nhiệt độ thấp, độ ẩm không khí cao → cây thoát hơi nước ít → ít bị mất nước.
• Tỉa bớt lá và cành cây:
  • Giảm diện tích thoát hơi nước ở lá → cây giữ được nước.
  • Khi mới di chuyển, rễ bị tổn thương, hấp thụ nước kém → cần giảm thoát hơi nước để cây không bị héo.

→ Mục đích chung: giảm sự thoát hơi nước, giúp cây mới trồng dễ sống và phát triển ở nơi mới.

Cô Trần Thị Thanh Thảo

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu