Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Mở đầu trang 113
Đề bài: Tại sao rau, quả cất giữ trong tủ lạnh đúng cách lại lâu hỏng hơn so với rau, quả để ngoài không khí? Tại sao muốn cất giữ các loại hạt được lâu lại phải phơi khô mà không để ẩm?
Lời giải:
Em có thể trả lời ngắn gọn:
- Rau, quả trong tủ lạnh lâu hỏng hơn: vì nhiệt độ thấp trong tủ lạnh làm giảm cường độ hô hấp của rau, quả → các chất hữu cơ ít bị phân giải → rau, quả tươi lâu hơn.
- Hạt phơi khô bảo quản lâu hơn để ẩm: vì hàm lượng nước thấp làm giảm hô hấp của hạt → các chất dinh dưỡng trong hạt ít bị tiêu hao, hạt không bị mốc, hỏng.
(Nội dung này sẽ được làm rõ ở các phần sau của bài.)
I. Một số yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến hô hấp tế bào
1. Nước
Câu hỏi trang 113
Đề bài: Từ kết quả thí nghiệm trong Bảng 26.1, em hãy nhận xét về mối liên quan giữa hàm lượng nước và cường độ hô hấp của hạt.
Lời giải:
Quan sát Bảng 26.1, em thấy:
- Khi hàm lượng nước trong hạt tăng thì cường độ hô hấp của hạt cũng tăng theo.
- Cụ thể:
- Hàm lượng nước 11–12% → cường độ hô hấp khoảng 1,5 mg CO₂/1 kg hạt/giờ.
- Hàm lượng nước 14–15% → cường độ hô hấp tăng lên 4–5 lần.
- Hàm lượng nước 30–35% → cường độ hô hấp tăng lên hàng nghìn lần.
→ Vậy: hàm lượng nước trong hạt càng cao thì cường độ hô hấp càng lớn (và ngược lại).
2. Nồng độ khí oxygen
Câu hỏi trang 113
Đề bài: Vì sao trong trồng trọt, người ta thường làm đất tơi xốp trước khi gieo trồng và tháo nước khi cây bị ngập úng?
Lời giải:
- Làm đất tơi xốp: giúp đất có nhiều khe hở chứa không khí → tăng nồng độ khí oxygen trong đất → rễ cây hô hấp tốt hơn → cây sinh trưởng nhanh.
- Tháo nước khi cây bị ngập úng: khi đất ngập nước, các khe hở trong đất bị nước lấp đầy → rễ thiếu khí oxygen → không hô hấp được → cây có thể chết. Tháo nước giúp rễ tiếp xúc lại với không khí và hô hấp bình thường trở lại.
3. Nồng độ khí carbon dioxide
Câu hỏi trang 114
Đề bài: Vì sao không nên để nhiều hoa hoặc cây xanh trong phòng ngủ kín?
Lời giải:
- Ban đêm, cây xanh và hoa không quang hợp mà chỉ hô hấp → cây hấp thụ khí O₂ và thải ra khí CO₂.
- Nếu để nhiều cây trong phòng ngủ kín thì:
- Nồng độ O₂ giảm → người ngủ thiếu khí O₂ để hô hấp.
- Nồng độ CO₂ tăng cao → có thể gây ngạt thở, ảnh hưởng đến sức khoẻ.
→ Vì vậy, không nên để nhiều hoa, cây xanh trong phòng ngủ kín.
II. Vận dụng hiểu biết về hô hấp tế bào vào thực tiễn
1. Hô hấp tế bào và vấn đề bảo quản nông sản
Câu hỏi trang 114
Đề bài: Theo em, cần điều chỉnh các yếu tố môi trường như nước, nhiệt độ, nồng độ khí carbon dioxide như thế nào để có thể bảo quản được nông sản? Giải thích.
Lời giải:
Để bảo quản nông sản, cần đưa cường độ hô hấp về mức tối thiểu. Cụ thể:
- Nước: giảm hàm lượng nước trong nông sản (phơi hoặc sấy khô) → hô hấp giảm mạnh.
- Nhiệt độ: hạ nhiệt độ thấp (bảo quản trong tủ lạnh, kho lạnh) → hô hấp diễn ra chậm.
- Nồng độ khí CO₂: tăng nồng độ CO₂ (từ 3–5% trở lên) → ức chế hô hấp của nông sản.
→ Khi hô hấp giảm, chất hữu cơ trong nông sản ít bị tiêu hao → bảo quản được lâu hơn, giữ được chất lượng.
2. Các biện pháp bảo quản nông sản sau thu hoạch
Câu hỏi trang 114
Đề bài: Kể tên một số biện pháp bảo quản nông sản mà em biết.
Lời giải:
Một số biện pháp bảo quản nông sản phổ biến:
- Bảo quản khô: phơi hoặc sấy khô (thường dùng cho các loại hạt như lúa, ngô, đỗ, lạc,…).
- Bảo quản lạnh: giữ trong tủ lạnh hoặc kho lạnh (thường dùng cho rau, củ, quả tươi).
- Bảo quản trong điều kiện nồng độ khí CO₂ cao: dùng cho các kho kín, quy mô lớn.
Hoạt động trang 115
Câu 1 (hoạt động trang 115)
Đề bài: Khi vào phòng kín có nồng độ carbon dioxide cao, em cần lưu ý điều gì?
Lời giải:
- Trước khi vào, cần mở cửa thông khí (mở cửa, dùng quạt) để giảm bớt nồng độ CO₂.
- Không nên ở quá lâu trong phòng kín có nồng độ CO₂ cao vì dễ bị ngạt thở, hoa mắt, chóng mặt, nguy hiểm đến tính mạng.
- Nếu cảm thấy khó thở, mệt mỏi → phải ra ngoài ngay để hít thở không khí trong lành.
Câu 2 (hoạt động trang 115)
Đề bài: Theo em, có nên bảo quản rau, quả tươi ở nhiệt độ bằng hoặc thấp hơn 0 °C để kéo dài thời gian bảo quản hay không? Giải thích.
Lời giải:
- Không nên bảo quản rau, quả tươi ở nhiệt độ bằng hoặc thấp hơn 0 °C.
- Giải thích: ở nhiệt độ ≤ 0 °C, nước trong tế bào rau, quả sẽ đông đá, làm cho tế bào bị phá vỡ. Khi rã đông, rau quả sẽ nhanh hỏng, mất nước, mất chất dinh dưỡng và mùi vị.
→ Vì vậy, mỗi loại rau, quả cần được bảo quản ở nhiệt độ thích hợp (ví dụ: khoai tây 4 °C, rau cải bắp 1 °C, cam 6 °C…).
Câu 3 (hoạt động trang 115)
Đề bài: Cho một số loại nông sản sau: hạt lúa, quả cà chua, rau muống, củ hành tây, hạt đỗ, bắp ngô tươi, hạt lạc, quả dưa chuột, rau cải bắp, củ khoai tây, quả cam. Hãy lựa chọn biện pháp bảo quản phù hợp cho từng loại nông sản và giải thích.
Lời giải:
Em phân loại các nông sản theo bảng sau:
| Biện pháp bảo quản | Nông sản phù hợp | Giải thích |
|---|---|---|
| Bảo quản khô | Hạt lúa, hạt đỗ, hạt lạc | Đây là các loại hạt → phơi/sấy khô đến hàm lượng nước thấp → hô hấp giảm → bảo quản được lâu. |
| Bảo quản lạnh | Quả cà chua, rau muống, bắp ngô tươi, quả dưa chuột, rau cải bắp, củ khoai tây, quả cam | Đây là các loại rau, củ, quả tươi chứa nhiều nước → cần giữ ở nhiệt độ thấp để giảm hô hấp, giữ độ tươi. |
| Bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát | Củ hành tây | Có thể treo nơi khô ráo, thoáng mát để tránh bị thối, mốc. |
→ Với quy mô lớn, có thể kết hợp thêm biện pháp bảo quản trong nồng độ CO₂ cao để giữ chất lượng nông sản tốt hơn.
Em có thể
Em có thể trang 115
Đề bài: Lựa chọn được biện pháp bảo quản phù hợp đối với các loại hạt, rau, củ, quả.
Lời giải:
Em vận dụng kiến thức về hô hấp tế bào để lựa chọn biện pháp bảo quản như sau:
- Các loại hạt (lúa, ngô, đỗ, lạc,…) → bảo quản khô (phơi/sấy khô đến độ ẩm khoảng 13–16%).
- Các loại rau (rau muống, cải bắp, xà lách,…) → bảo quản lạnh trong tủ lạnh hoặc kho lạnh.
- Các loại củ (khoai tây, hành tây,…) → để nơi khô ráo, thoáng mát hoặc bảo quản lạnh.
- Các loại quả tươi (cam, cà chua, dưa chuột,…) → bảo quản lạnh ở nhiệt độ thích hợp cho từng loại.
→ Với quy mô lớn (kho hàng, nhà máy), có thể dùng thêm biện pháp bảo quản trong nồng độ khí CO₂ cao để giữ chất lượng nông sản tốt hơn.