Mở đầu trang 99

Đề bài: Khi chạy, cơ thể có cảm giác nóng lên, mồ hôi ra nhiều, nhịp thở và nhịp tim tăng lên, có biểu hiện khát nước hơn so với lúc chưa chạy. Những thay đổi này được giải thích như thế nào?

Lời giải:

Khi chạy, cơ thể hoạt động mạnh hơn nên cần nhiều năng lượng hơn. Vì vậy quá trình trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng trong cơ thể diễn ra mạnh hơn bình thường, dẫn tới các biểu hiện:

• Nóng lên: một phần năng lượng từ thức ăn chuyển thành nhiệt năng.
• Mồ hôi ra nhiều: giúp cơ thể giảm nhiệt và thải bớt chất thải.
• Nhịp thở, nhịp tim tăng: để lấy thêm oxygen và đưa chất dinh dưỡng đi nuôi cơ thể nhanh hơn.
• Khát nước: do mất nước qua mồ hôi và hơi thở.

(Câu này sẽ được làm rõ hơn ở phần Em có thể cuối bài.)

I. Trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng

Câu hỏi trang 99

Đề bài: Đọc thông tin trong mục I, phát biểu khái niệm trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng.

Lời giải:

Em đọc lại mục I và rút ra hai khái niệm chính:

• Trao đổi chất: là quá trình cơ thể lấy các chất từ môi trường, biến đổi chúng thành những chất cần thiết cho cơ thể và tạo năng lượng cung cấp cho các hoạt động sống, đồng thời trả lại cho môi trường các chất thải.
• Chuyển hoá năng lượng: là sự biến đổi của năng lượng từ dạng này sang dạng khác. Ví dụ: từ quang năng thành hoá năng; từ hoá năng thành cơ năng, nhiệt năng,…

→ Hai quá trình này luôn gắn liền với nhau trong cơ thể sinh vật.

II. Vai trò của trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng

Câu hỏi trang 100

Câu 1 trang 100

Đề bài: Quan sát sự thay đổi hình thái của sinh vật trong các Hình 21.1, 21.2, đọc thông tin trong mục II, nêu vai trò của trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng đối với sinh trưởng và phát triển ở cây khoai tây và gà.

Lời giải:

Quan sát hai hình, em thấy cây khoai tây từ củ giống lớn dần thành cây trưởng thành; gà từ trứng nở thành gà con rồi thành gà trưởng thành. Đó là sự sinh trưởng và phát triển.

Quá trình này được nhờ vào trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng:

• Trao đổi chất cung cấp các chất hữu cơ làm nguyên liệu để xây dựng tế bào và cơ thể → giúp cây khoai tây và gà lớn lên, tăng kích thước.
• Chuyển hoá năng lượng tạo ra năng lượng dễ sử dụng để cung cấp cho mọi hoạt động sống → giúp các cơ quan của cây và gà hoạt động bình thường, phát triển đầy đủ.

→ Nếu thiếu hai quá trình này, cây khoai tây và gà sẽ không thể sinh trưởng, phát triển được.

Câu 2 trang 100

Đề bài: Lấy thêm ví dụ về vai trò của trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng ở sinh vật.

Lời giải:

Một số ví dụ em có thể nêu:

• Cây xanh lấy nước, khí carbon dioxide và năng lượng ánh sáng để quang hợp tạo ra chất hữu cơ → cây ra lá mới, ra hoa và kết quả.
• Con người ăn cơm, uống nước, hít thở không khí để có chất dinh dưỡng và năng lượng → giúp cơ thể lớn lên, học tập, vui chơi và lao động.
• Cá lấy thức ăn và oxygen hoà tan trong nước để có năng lượng → giúp cá bơi lội, sinh trưởng và sinh sản.

Em có thể

Em có thể trang 100

Đề bài: Giải thích được vì sao khi làm việc nặng hay vận động mạnh trong thời gian dài, cơ thể thường nóng lên, nhịp thở tăng, mồ hôi toát ra nhiều, nhanh khát và nhanh đói.

Lời giải:

Khi làm việc nặng hay vận động mạnh, cơ thể cần nhiều năng lượng hơn bình thường nên quá trình trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng diễn ra mạnh hơn. Vì vậy:

• Cơ thể nóng lên: một phần năng lượng từ thức ăn chuyển thành nhiệt năng toả ra.
• Nhịp thở tăng: để lấy thêm oxygen cung cấp cho quá trình tạo năng lượng, đồng thời thải nhiều khí carbon dioxide ra ngoài.
• Mồ hôi toát ra nhiều: giúp cơ thể giảm bớt nhiệt và thải chất thải ra ngoài.
• Nhanh khát: vì cơ thể mất nhiều nước qua mồ hôi và hơi thở.
• Nhanh đói: vì đã tiêu hao nhiều năng lượng nên cần ăn thêm để bổ sung.

Cô Trần Thị Thanh Thảo

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu