Mở đầu trang 111

Đề bài: Năng lượng dùng cho các hoạt động sống của sinh vật được tạo ra như thế nào? Quá trình đó diễn ra ở đâu trong cơ thể sinh vật?

Lời giải:

Em có thể trả lời ngắn gọn:

• Năng lượng dùng cho các hoạt động sống của sinh vật được tạo ra nhờ quá trình hô hấp tế bào: tế bào phân giải chất hữu cơ (chủ yếu là glucose) với sự tham gia của khí oxygen để giải phóng năng lượng (ATP).
• Quá trình này diễn ra ở ti thể trong tế bào.

(Nội dung này sẽ được làm rõ ở các phần sau của bài.)

I. Hô hấp tế bào

Câu hỏi trang 111

Câu 1 trang 111

Đề bài: Kể tên các chất tham gia vào quá trình hô hấp và các sản phẩm được tạo ra từ quá trình này.

Lời giải:

Quan sát Hình 25.1, em thấy:

• Chất tham gia (nguyên liệu): Glucose và khí Oxygen.
• Sản phẩm tạo ra: khí Carbon dioxide, Nước và Năng lượng (ATP).

Câu 2 trang 111

Đề bài: Mô tả quá trình hô hấp diễn ra ở tế bào.

Lời giải:

Quá trình hô hấp tế bào diễn ra như sau:

• Hô hấp tế bào xảy ra ở ti thể trong tế bào.
• Tại đây, glucose kết hợp với khí oxygen sẽ bị phân giải thành khí carbon dioxide và nước.
• Đồng thời, quá trình này giải phóng năng lượng (ATP) để cung cấp cho các hoạt động sống của tế bào.

Câu 3 trang 111

Đề bài: Nêu vai trò của quá trình hô hấp tế bào đối với cơ thể.

Lời giải:

Hô hấp tế bào có vai trò rất quan trọng:

• Cung cấp năng lượng (ATP) cho mọi hoạt động sống của tế bào và cơ thể như sinh trưởng, phát triển, vận động, trao đổi chất, sinh sản,…
• Nếu không có hô hấp tế bào, cơ thể sẽ thiếu năng lượng, các hoạt động sống không thể diễn ra và sinh vật sẽ chết.

II. Mối quan hệ giữa tổng hợp và phân giải chất hữu cơ ở tế bào

Câu hỏi trang 112

Câu 1 trang 112

Đề bài: Đọc thông tin trong mục II, sử dụng các từ: Glucose, Carbon dioxide, ATP, Nước, Oxygen thay thế cho các dấu (?) trong các phương trình dưới đây:

$$(?) + (?) \xrightarrow{\text{Phân giải}} (?) + (?) + (?)$$

$$(?) + (?) \xrightarrow{\text{Tổng hợp / Năng lượng}} (?) + (?)$$

Lời giải:

Em điền các từ vào phương trình như sau:

• Phương trình phân giải (hô hấp tế bào):

$$\text{Glucose} + \text{Oxygen} \xrightarrow{\text{Phân giải}} \text{Carbon dioxide} + \text{Nước} + \text{ATP}$$

• Phương trình tổng hợp (quang hợp):

$$\text{Carbon dioxide} + \text{Nước} \xrightarrow{\text{Tổng hợp / Năng lượng}} \text{Glucose} + \text{Oxygen}$$

Câu 2 trang 112

Đề bài: Tại sao nói tổng hợp và phân giải chất hữu cơ có biểu hiện trái ngược nhau nhưng phụ thuộc lẫn nhau?

Lời giải:

• Trái ngược nhau:
  • Tổng hợp (quang hợp): từ chất đơn giản (CO₂, nước) → tạo ra chất hữu cơ (glucose) và tích luỹ năng lượng.
  • Phân giải (hô hấp): từ chất hữu cơ (glucose) → tạo ra chất đơn giản (CO₂, nước) và giải phóng năng lượng.
  • Sản phẩm của quá trình này lại là nguyên liệu của quá trình kia.
• Phụ thuộc lẫn nhau:
  • Tổng hợp tạo ra glucose → làm nguyên liệu cho phân giải (hô hấp).
  • Phân giải tạo ra CO₂ và nước → làm nguyên liệu cho tổng hợp (quang hợp).
  • Nếu thiếu một trong hai, quá trình còn lại sẽ không diễn ra được.

→ Vì vậy, tổng hợp và phân giải chất hữu cơ tuy trái ngược nhau nhưng luôn gắn liền và phụ thuộc lẫn nhau trong tế bào.

Em có thể

Em có thể trang 112

Đề bài: Giải thích được vai trò của khí oxygen và khí carbon dioxide đối với cơ thể sống.

Lời giải:

• Vai trò của khí oxygen:
  • Là nguyên liệu của quá trình hô hấp tế bào.
  • Giúp phân giải glucose để giải phóng năng lượng (ATP) cung cấp cho các hoạt động sống của cơ thể.
  • Nếu thiếu oxygen, cơ thể không hô hấp được → thiếu năng lượng → sinh vật có thể chết.
• Vai trò của khí carbon dioxide:
  • Là nguyên liệu của quá trình quang hợp ở cây xanh.
  • Cùng với nước, CO₂ giúp cây tổng hợp glucose và thải ra oxygen → cung cấp thức ăn và khí oxygen cho các sinh vật khác.

→ Hai loại khí này liên hệ chặt chẽ với nhau qua quá trình quang hợp và hô hấp, đảm bảo sự sống cho các sinh vật trên Trái Đất.

Cô Trần Thị Thanh Thảo

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu