Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Mở đầu trang 138
Đề bài: Khi ta chạm tay vào lá cây trinh nữ (xấu hổ), lá cây sẽ cụp lại. Đây là hiện tượng gì? Hiện tượng này có ý nghĩa như thế nào đối với sinh vật?
Lời giải:
Em có thể trả lời ngắn gọn:
- Hiện tượng: Lá cây trinh nữ cụp lại khi chạm tay vào là hiện tượng cảm ứng ở thực vật. Đây là phản ứng của cây đối với kích thích từ môi trường (sự va chạm).
- Ý nghĩa: Giúp cây tự bảo vệ trước các tác động từ bên ngoài (ví dụ: tránh bị động vật ăn lá, tránh tổn thương khi gặp mưa to,…).
(Nội dung này sẽ được làm rõ ở các phần sau của bài.)
I. Cảm ứng và vai trò của cảm ứng ở sinh vật
1. Cảm ứng ở sinh vật là gì?
Câu 1 trang 139
Đề bài: Quan sát Hình 33.1 và hoàn thành theo mẫu Bảng 33.1.
Lời giải:
Em quan sát từng hình a, b, c, d, e rồi điền vào bảng như sau:
| Hình | Kích thích | Phản ứng |
|---|---|---|
| a | Ánh sáng | Ngọn cây hướng về phía có ánh sáng |
| b | Nguồn nước | Rễ cây mọc hướng về phía có nguồn nước |
| c | Nhiệt độ (nóng/lạnh) | Cơ thể người mặc thêm áo ấm khi trời lạnh, cởi bớt áo khi trời nóng |
| d | Tiếng kêu của gà mẹ | Gà con chạy về phía gà mẹ |
| e | Giá thể (cọc, tường) | Thân cây trầu bà cuốn và bám vào giá thể để vươn lên |
Câu 2 trang 139
Đề bài: Nêu thêm một số ví dụ về hiện tượng cảm ứng ở thực vật và động vật. Chỉ rõ tác nhân kích thích và phản ứng của sinh vật.
Lời giải:
Em có thể lấy thêm các ví dụ sau:
- Ở thực vật:
- Cây hoa hướng dương: kích thích là ánh sáng mặt trời → phản ứng là hoa hướng về phía mặt trời.
- Cây bắt mồi (cây nắp ấm, cây gọng vó): kích thích là côn trùng đậu vào lá → phản ứng là lá khép lại bắt mồi.
- Ở động vật:
- Con người chạm tay vào vật nóng: kích thích là nhiệt độ cao → phản ứng là rụt tay lại.
- Giun đất gặp ánh sáng mạnh: kích thích là ánh sáng → phản ứng là chui xuống đất.
- Chó nghe tiếng động lạ: kích thích là âm thanh → phản ứng là sủa.
2. Vai trò của cảm ứng ở sinh vật
Câu hỏi trang 139
Đề bài: Nếu các sinh vật không có phản ứng đối với các kích thích đến từ môi trường (ví dụ: cây ở Hình 33.1a không có phản ứng hướng về phía có ánh sáng) thì điều gì sẽ xảy ra? Từ đó cho biết vai trò của cảm ứng đối với sinh vật.
Lời giải:
- Điều gì sẽ xảy ra:
- Nếu cây ở Hình 33.1a không hướng về phía ánh sáng → cây không nhận đủ ánh sáng để quang hợp → cây yếu, còi cọc, thậm chí chết.
- Tương tự, nếu các sinh vật khác không phản ứng với kích thích từ môi trường → sẽ không thích ứng được với những thay đổi → khó tồn tại và phát triển.
- Vai trò của cảm ứng: Cảm ứng giúp sinh vật thích ứng với những thay đổi của môi trường để tồn tại và phát triển.
II. Tập tính ở động vật
1. Tập tính là gì?
Câu 1 trang 139
Đề bài: Đặt tên tập tính của các động vật thể hiện trong Hình 33.2 a, b, c, d.
Lời giải:
Em quan sát từng hình và đặt tên tập tính:
- Hình a (đàn chim bay theo đàn) → Tập tính di cư.
- Hình b (trâu rừng sống theo đàn) → Tập tính sống theo bầy đàn.
- Hình c (mèo rình bắt chuột) → Tập tính kiếm ăn.
- Hình d (chim mẹ mớm mồi cho chim con) → Tập tính chăm sóc con non.
Câu 2 trang 139
Đề bài: Lấy thêm ví dụ về tập tính ở người và động vật.
Lời giải:
- Ở người: rửa tay trước khi ăn, đánh răng buổi sáng và tối, đi học đúng giờ, ngủ đêm – thức ngày, dừng xe khi gặp đèn đỏ,…
- Ở động vật:
- Ong làm tổ, hút mật hoa.
- Nhện giăng tơ bắt mồi.
- Gấu ngủ đông.
- Chó vẫy đuôi khi gặp chủ.
- Vẹt học nói tiếng người.
2. Vai trò của tập tính
Câu hỏi trang 140
Đề bài: Hoàn thành nội dung theo mẫu Bảng 33.2.
Lời giải:
Em điền tác dụng của từng tập tính như sau:
| Tập tính ở động vật | Tác dụng đối với động vật |
|---|---|
| Mèo bắt chuột thường rình mồi, vồ mồi, vờn mồi | Giúp mèo bắt được mồi dễ dàng → kiếm thức ăn để tồn tại. |
| Chim công đực thường múa, khoe bộ lông sặc sỡ để quyến rũ chim công cái vào mùa sinh sản | Giúp thu hút bạn tình → sinh sản, duy trì nòi giống. |
| Chim én di cư về phương nam vào cuối mùa thu | Giúp chim tránh rét và tìm nguồn thức ăn dồi dào → tồn tại qua mùa đông. |
| Chó sói thường đánh dấu lãnh thổ bằng nước tiểu | Giúp bảo vệ lãnh thổ, đánh dấu vùng sinh sống và nguồn thức ăn, tránh tranh chấp với cá thể khác. |
| Trâu rừng thường sống theo đàn | Giúp các con trong đàn bảo vệ lẫn nhau trước kẻ thù, dễ kiếm ăn và sinh sản. |
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu