Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Mở đầu trang 158
Đề bài: Những “nhành cây” với màu sắc rực rỡ trong hình bên là các tập đoàn san hô gồm hàng nghìn cá thể dính liền với nhau, được tạo thành nhờ hình thức sinh sản vô tính. Vậy sinh sản vô tính là gì?
Lời giải:
Sinh sản vô tính là hình thức sinh sản không có sự kết hợp giữa giao tử đực và giao tử cái. Cơ thể con được tạo thành từ một phần của cơ thể mẹ.
(Nội dung này sẽ được làm rõ ở các phần sau của bài.)
I. Sinh sản là gì?
Câu hỏi trang 158
Đề bài: Quan sát Hình 39.1 kết hợp kiến thức đã biết, hãy nêu khái niệm sinh sản và lấy ví dụ.
Lời giải:
- Khái niệm: Sinh sản là quá trình tạo ra cá thể mới (đời con) từ cá thể bố mẹ ban đầu, giúp duy trì nòi giống.
- Ví dụ:
- Cây chuối mẹ mọc ra các mầm cây con từ rễ → mầm phát triển thành cây chuối mới.
- Mèo mẹ sinh ra mèo con.
II. Sinh sản vô tính
1. Khái niệm
Câu 1 (trang 159)
Đề bài: Quan sát Hình 39.2, 39.3 và 39.4, kết hợp đọc thông tin trong mục II, đánh dấu X vào ô phù hợp theo mẫu Bảng 39.1.
Lời giải:
Em đánh dấu X vào bảng như sau:
| Con sinh ra có sự kết hợp của giao tử đực và giao tử cái | Con sinh ra từ một phần cơ thể mẹ | Con có các đặc điểm giống hệt cơ thể mẹ | Con có những đặc điểm khác cơ thể mẹ | |
|---|---|---|---|---|
| Sinh sản ở trùng roi | — | X | X | — |
| Sinh sản ở cây gừng | — | X | X | — |
| Sinh sản ở thuỷ tức | — | X | X | — |
Câu 2 (trang 159)
Đề bài: Dựa vào kết quả ở câu 1, em hãy nêu các đặc điểm của sinh sản vô tính.
Lời giải:
Đặc điểm của sinh sản vô tính:
- Không có sự kết hợp giữa giao tử đực và giao tử cái.
- Cơ thể con được tạo thành từ một phần cơ thể mẹ (bằng cách phân đôi, mọc chồi,…).
- Con sinh ra có thể giống hệt cơ thể mẹ (như ở trùng roi, thuỷ tức) hoặc có một số đặc điểm khác cơ thể mẹ (như ở cây gừng).
2. Các hình thức sinh sản vô tính ở thực vật
Câu hỏi trang 159
Đề bài: Hãy kể tên một số loài cây khác có khả năng sinh sản bằng rễ, thân, lá mà em biết. Vì sao người ta gọi hình thức sinh sản từ rễ, thân, lá là sinh sản sinh dưỡng?
Lời giải:
- Một số cây sinh sản bằng rễ, thân, lá:
- Bằng rễ: khoai lang, cà rốt,…
- Bằng thân: mía, sắn, dâu tây, khoai tây, gừng, hành, tỏi, nghệ, rau muống,…
- Bằng lá: lá bỏng (sống đời), thuốc bỏng,…
- Vì sao gọi là sinh sản sinh dưỡng? Vì cơ thể con được hình thành từ cơ quan sinh dưỡng của cơ thể mẹ (tức là rễ, thân, lá).
3. Các hình thức sinh sản vô tính ở động vật
Hoạt động trang 160
Đề bài: Đọc thông tin ở mục 3 và hoàn thành bảng theo mẫu Bảng 39.2.
Lời giải:
Đặc điểm giống nhau giữa 3 hình thức (nảy chồi, phân mảnh, trinh sản): đều là sinh sản vô tính, không có sự kết hợp giữa giao tử đực và giao tử cái; cơ thể con được sinh ra từ một phần cơ thể mẹ.
Đặc điểm khác nhau:
| Hình thức sinh sản | Đặc điểm khác |
|---|---|
| Nảy chồi | “Chồi” mọc ra từ cơ thể mẹ → lớn dần → tách ra thành cơ thể mới (thuỷ tức) hoặc dính lại tạo tập đoàn (san hô). |
| Phân mảnh | Cơ thể mẹ tách thành nhiều mảnh nhỏ, mỗi mảnh phát triển thành một cơ thể mới hoàn chỉnh (giun dẹp, sao biển,…). |
| Trinh sản | Tế bào trứng không thụ tinh phát triển thành cơ thể mới (rệp cây, ong, kiến,…). |
4. Vai trò và ứng dụng của sinh sản vô tính
Hoạt động trang 161
Đề bài: Em hãy tìm hiểu trên sách, báo, internet hoặc từ người thân về những hạn chế của hình thức sinh sản vô tính ở sinh vật.
Lời giải:
Một số hạn chế của sinh sản vô tính:
- Đời con sinh ra giống hệt nhau và giống mẹ → không có sự đa dạng về đặc điểm.
- Do giống nhau nên khả năng thích nghi kém khi môi trường thay đổi (nhiệt độ, dịch bệnh,…).
- Khi có dịch bệnh hoặc biến đổi môi trường, hàng loạt cá thể có thể bị chết cùng lúc, thậm chí cả quần thể bị tiêu diệt.
Câu 1 (hoạt động trang 163)
Đề bài: Đọc thông tin ở mục 4 và hoàn thành bảng theo mẫu Bảng 39.3.
Lời giải:
Em hoàn thành bảng so sánh các phương pháp nhân giống vô tính:
| Phương pháp nhân giống | Áp dụng với các cây | Ưu điểm |
|---|---|---|
| Giâm cành | Sắn, mía, các cây hoa (hoa hồng, hoa cúc,…), cây ăn quả (dâu tằm, chanh,…). | Cây con sinh trưởng nhanh, giữ được đặc tính tốt của cây mẹ. |
| Chiết cành | Cây ăn quả lâu năm: hồng xiêm, cam, bưởi,… | Rút ngắn thời gian sinh trưởng → cây con sớm cho thu hoạch, giữ đặc tính cây mẹ. |
| Ghép | Các cây cùng loài (mít với mít, bơ với bơ, xoài với xoài) hoặc cùng giống (cam với bưởi, chanh với bưởi, hoa quỳnh với thanh long,…). | Kết hợp được ưu điểm của cành/mắt ghép và gốc ghép theo mong muốn. |
| Nuôi cấy tế bào, mô | Cây hoa, cây thuốc, cây gỗ quý hiếm: phong lan, sâm ngọc linh, trầm hương,… | Tạo ra số lượng lớn cây con đồng đều, sạch bệnh, giữ đặc tính cây mẹ; hiệu quả kinh tế cao. |
Câu 2 (hoạt động trang 163)
Đề bài: Tại sao cành được sử dụng để giâm cành phải có đủ mắt, chồi?
Lời giải:
- Trên cành, mắt và chồi là nơi có thể mọc ra cành, lá mới và rễ.
- Khi giâm, cành cần có đủ mắt, chồi để có thể phát triển thành cây mới hoàn chỉnh.
- Nếu cành không có mắt, chồi → cành không thể mọc rễ, mọc lá → không trở thành cây mới được.
Câu 3 (hoạt động trang 163)
Đề bài: Để khôi phục các loài thực vật quý hiếm đang có nguy cơ tuyệt chủng, phương pháp nhân giống nào được sử dụng có hiệu quả nhất? Vì sao?
Lời giải:
- Phương pháp hiệu quả nhất: Nuôi cấy tế bào và mô thực vật.
- Vì sao?
- Chỉ cần một lượng nhỏ tế bào hoặc mô từ cây mẹ → có thể nhân giống với số lượng lớn.
- Cây con tạo ra đồng đều, sạch bệnh và giữ nguyên đặc tính của cây quý hiếm.
- Thực hiện trong phòng thí nghiệm vô trùng nên ít phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên.
→ Đây là phương pháp phù hợp để khôi phục các loài quý hiếm như phong lan, sâm ngọc linh, trầm hương,…
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu