Mở đầu trang 169

Đề bài: Sự sinh sản của sinh vật có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với chăn nuôi và trồng trọt. Liệu con người có thể chủ động điều khiển được quá trình sinh sản của vật nuôi và cây trồng theo ý muốn để nâng cao năng suất chăn nuôi và trồng trọt không? Nếu có thì tiến hành ra sao?

Lời giải:

Em có thể trả lời ngắn gọn:

• Có thể. Con người hoàn toàn có thể chủ động điều khiển quá trình sinh sản của vật nuôi và cây trồng.
• Cách tiến hành: dựa vào các yếu tố ảnh hưởng đến sinh sản (hormone, ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, dinh dưỡng,…) để điều chỉnh cho phù hợp với mục đích chăn nuôi và trồng trọt.

(Nội dung này sẽ được làm rõ ở các phần sau của bài.)

I. Một số yếu tố ảnh hưởng đến sinh sản ở sinh vật

Câu hỏi trang 169

Đề bài: Em hãy lấy ví dụ về ảnh hưởng của một số yếu tố môi trường đến sự sinh sản của sinh vật.

Lời giải:

Một số ví dụ về ảnh hưởng của yếu tố môi trường đến sinh sản:

• Nhiệt độ:
  • Ở thực vật: nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp làm giảm hiệu quả thụ phấn, thụ tinh → tăng số lượng hạt lép.
  • Ở động vật: cá chép chỉ đẻ trứng ở nhiệt độ trên 15 °C.
• Độ ẩm: độ ẩm không khí quá cao hoặc quá thấp đều giảm hiệu quả thụ phấn ở thực vật.
• Ánh sáng: cây thanh long ra hoa, tạo quả phụ thuộc vào ánh sáng (nếu thiếu ánh sáng, cây ra hoa kém).
• Dinh dưỡng: chế độ dinh dưỡng đầy đủ giúp gà đẻ nhiều trứng hơn, bò cho nhiều sữa hơn.

III. Vận dụng những hiểu biết về sinh sản hữu tính trong thực tiễn đời sống

1. Trong trồng trọt

Câu 1 (trang 171)

Đề bài: Trình bày các biện pháp điều khiển sinh sản ở thực vật. Lấy ví dụ trong thực tế.

Lời giải:

Một số biện pháp điều khiển sinh sản ở thực vật:

• Sử dụng hormone hoặc chất kích thích → cây ra hoa, đậu quả theo ý muốn.
• Điều chỉnh ánh sáng, nhiệt độ, dinh dưỡng → kích thích cây ra hoa, tạo quả trái vụ. Ví dụ: thắp đèn ban đêm cho cây thanh long để cây ra hoa trái vụ vào mùa đông (Hình 41.1).
• Thụ phấn nhân tạo (con người trực tiếp thụ phấn cho hoa) → tăng hiệu quả thụ phấn.
• Ngắt ngọn bầu, bí trước khi cây ra hoa → kích thích cây mọc nhiều chồi, nhánh → cho nhiều quả hơn.
• Dùng khói hun cho cây dưa chuột → kích thích cây ra nhiều hoa cái.

Câu 2 (trang 171)

Đề bài: Giải thích tại sao cần phải bảo vệ một số loài côn trùng như ong mật, ong bắp cày.

Lời giải:

• Ong mật, ong bắp cày là những loài côn trùng thụ phấn cho hoa: khi chúng hút mật hoặc lấy phấn hoa, hạt phấn dính vào cơ thể chúng và được mang từ hoa này sang hoa khác.
• Nhờ đó, quá trình thụ phấn diễn ra → cây tạo được quả và hạt.
• Nếu các loài côn trùng này bị tiêu diệt → cây không được thụ phấn → giảm năng suất quả, hạt → ảnh hưởng đến trồng trọt và đa dạng sinh học.

→ Vì vậy, cần bảo vệ các loài côn trùng có ích này.

Câu 3 (trang 171)

Đề bài: Giải thích cơ sở của việc tạo thành quả không hạt và kể tên một số loại quả không hạt mà em biết.

Lời giải:

• Cơ sở khoa học:
  • Bình thường, hạt được hình thành từ noãn được thụ tinh.
  • Nếu ngăn không cho hoa thụ phấn → noãn không được thụ tinh → không tạo hạt.
  • Đồng thời, người ta kích thích bầu nhuỵ phát triển thành quả không hạt.
• Một số loại quả không hạt: chanh, nho, dưa hấu, bưởi, cam, táo,…

Câu 4 (trang 171)

Đề bài: Việc trồng cây đúng thời vụ có ý nghĩa gì đối với quá trình sinh sản ở thực vật? Giải thích.

Lời giải:

• Trồng cây đúng thời vụ giúp cây gặp điều kiện môi trường thuận lợi (ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, dinh dưỡng,…).
• Khi đó, quá trình thụ phấn, thụ tinh diễn ra tốt → cây ra nhiều hoa, đậu nhiều quả → năng suất cao.
• Ngược lại, trồng sai thời vụ → cây gặp điều kiện không thuận lợi → sinh sản kém → năng suất thấp.

2. Trong chăn nuôi

Câu 1 (trang 172)

Đề bài: Điều khiển số con và giới tính của đàn con có ý nghĩa như thế nào trong chăn nuôi?

Lời giải:

• Điều khiển số con: giúp tạo ra số lượng con phù hợp với mục đích chăn nuôi → nhân giống nhanh, đáp ứng nhu cầu sản xuất.
• Điều khiển giới tính: tuỳ mục đích mà tạo ra nhiều con đực hoặc nhiều con cái.
  • Nhiều con cái: phục vụ nhân giống hoặc lấy sữa, lấy trứng (bò sữa, gà đẻ,…).
  • Nhiều con đực: phục vụ lấy thịt, lấy lông (lợn, bò, dê thịt,…).

→ Nhờ đó nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi.

Câu 2 (trang 172)

Đề bài: Em hãy nêu một số thành tựu về điều khiển sinh sản ở động vật trong chăn nuôi.

Lời giải:

Một số thành tựu nổi bật:

• Sử dụng hormone nhân tạo kích thích trứng chín sớm và rụng.
• Thụ tinh nhân tạo (thụ tinh trong ống nghiệm) → tăng hiệu quả thụ tinh.
• Nuôi cấy phôi: tách phôi thành nhiều phần, mỗi phần phát triển thành một phôi mới → cấy vào tử cung các con cái khác → tạo ra số lượng lớn con non cùng đặc điểm tốt (ví dụ: nuôi cấy phôi ở bò).
• Điều khiển giới tính: lọc, tách tinh trùng để tạo đàn con có giới tính mong muốn (đàn lợn, bò, dê đực để lấy thịt; đàn bò, dê cái để lấy sữa).

Cô Trần Thị Thanh Thảo

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu