1. Một số vấn đề dân cư, xã hội

a) Tỉ lệ tăng tự nhiên dân số cao

Số dân:

• Năm 2020, số dân châu Phi khoảng 1 340 triệu người, chiếm khoảng 17% số dân thế giới.

Tốc độ gia tăng:

• Số dân châu Phi tăng rất nhanh từ những năm 50 của thế kỉ XX.
• Nguyên nhân: các nước thuộc địa ở châu Phi giành được độc lập, đời sống được cải thiện và những tiến bộ về y tế làm giảm nhanh tỉ suất tử, trong khi tỉ suất sinh lại cao.
• Giai đoạn 2015 – 2020, tuy tốc độ tăng dân số đã giảm nhưng châu Phi vẫn có tỉ lệ tăng tự nhiên dân số cao nhất thế giới, với 2,54%.

Bảng tỉ lệ tăng tự nhiên dân số của thế giới và châu Phi giai đoạn 1950 – 2020 (%):

Hậu quả: Tăng dân số nhanh là một trong những nguyên nhân kìm hãm sự phát triển, dẫn đến đói nghèo, tài nguyên bị khai thác kiệt quệ, suy thoái và ô nhiễm môi trường,… ở châu Phi.

b) Nạn đói

• Mỗi năm, có hàng chục triệu người dân châu Phi bị nạn đói đe doạ.
• Trong đó, vùng nam hoang mạc Xa-ha-ra là nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do tình trạng hạn hán, bất ổn chính trị,…
• Hằng năm, rất nhiều quốc gia châu Phi phải phụ thuộc vào viện trợ lương thực của thế giới.

c) Xung đột quân sự

Khái niệm: Xung đột quân sự (còn gọi là xung đột vũ trang) là một vấn đề đang nổi cộm tại châu Phi.

Nguyên nhân: Xung đột xảy ra do:

• Mâu thuẫn giữa các bộ tộc.
• Cạnh tranh về tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là tài nguyên nước,… ở một số khu vực của châu Phi.

Hậu quả: Các cuộc xung đột quân sự thường rất nghiêm trọng, dẫn đến:

• Thương vong về người.
• Gia tăng nạn đói, bệnh tật, di dân.
• Bất ổn chính trị.
• Ảnh hưởng đến môi trường và tài nguyên thiên nhiên,…
• Đồng thời, tạo cơ hội để nước ngoài can thiệp.

2. Di sản lịch sử châu Phi

Vị thế lịch sử: Châu Phi là một trong những cái nôi của loài người.

Nền văn minh sông Nin:

• Vào khoảng 3 000 năm trước Công nguyên, người Ai Cập đã xây dựng ở đây nền văn minh sông Nin rực rỡ.
• Nền văn minh này để lại nhiều di sản lịch sử có giá trị còn lưu giữ đến ngày nay.

Các di sản tiêu biểu:

• Chữ viết tượng hình.
• Phép tính diện tích các hình.
• Giấy pa-pi-rút.
• Nhiều công trình kiến trúc nổi tiếng, tiêu biểu là các kim tự tháp và tượng nhân sư ở Ai Cập.

Sơ đồ tư duy

Đặc điểm dân cư, xã hội châu Phi

Một số vấn đề dân cư, xã hội

• Tỉ lệ tăng tự nhiên dân số cao:
  • 2020: 1 340 triệu người (~17% dân số TG)
  • Tăng nhanh từ những năm 50 thế kỉ XX
  • 2015 – 2020: 2,54% – cao nhất thế giới
  • Hậu quả: kìm hãm phát triển, đói nghèo, suy thoái môi trường
• Nạn đói:
  • Hàng chục triệu người mỗi năm bị nạn đói đe doạ
  • Nặng nhất: vùng nam hoang mạc Xa-ha-ra
  • Nguyên nhân: hạn hán, bất ổn chính trị
  • Phụ thuộc viện trợ lương thực của thế giới
• Xung đột quân sự (xung đột vũ trang):
  • Nguyên nhân: mâu thuẫn bộ tộc, cạnh tranh tài nguyên (đặc biệt là nước)
  • Hậu quả: thương vong, nạn đói, bệnh tật, di dân, bất ổn chính trị, môi trường bị ảnh hưởng, nước ngoài can thiệp

Di sản lịch sử châu Phi

• Cái nôi của loài người
• Nền văn minh sông Nin (~3 000 năm TCN, người Ai Cập)
• Di sản tiêu biểu: chữ viết tượng hình, phép tính diện tích các hình, giấy pa-pi-rút, kim tự tháp, tượng nhân sư

Ghi nhớ nhanh

“1 340 – 2,54 – 3 – 5” là công thức tóm lược toàn bài:

• 1 340 triệu người – số dân châu Phi năm 2020, chiếm khoảng 17% dân số thế giới.
• 2,54% – tỉ lệ tăng tự nhiên dân số châu Phi giai đoạn 2015 – 2020, cao nhất thế giới (thế giới chỉ 1,09%).
• 3 vấn đề dân cư – xã hội nổi cộm ở châu Phi hiện nay: tăng dân số nhanh – nạn đói (nặng nhất ở vùng nam hoang mạc Xa-ha-ra) – xung đột quân sự (do mâu thuẫn bộ tộc và cạnh tranh tài nguyên, đặc biệt là nước).
• 5 di sản tiêu biểu của nền văn minh sông Nin (khoảng 3 000 năm TCN, do người Ai Cập xây dựng): chữ viết tượng hình – phép tính diện tích các hình – giấy pa-pi-rút – kim tự tháp – tượng nhân sư.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn