1. Cơ cấu dân cư

a) Quy mô dân số

• Năm 2020, số dân của châu Âu khoảng 747 triệu người (bao gồm cả số dân Liên bang Nga).
• Đứng thứ tư trên thế giới (sau châu Á, châu Phi và châu Mỹ).

b) Cơ cấu dân số theo nhóm tuổi

Châu Âu có cơ cấu dân số già. So với trung bình thế giới:

• Tỉ lệ người dưới 15 tuổi thấp và có xu hướng giảm.
• Tỉ lệ người từ 65 tuổi trở lên cao và có xu hướng tăng.

Bảng 1. Cơ cấu dân số theo nhóm tuổi ở châu Âu năm 1990 và năm 2020 (%)

Hậu quả của cơ cấu dân số già là sự thiếu hụt lao động.

Biện pháp giải quyết:

• Thu hút lao động từ bên ngoài.
• Khuyến khích sinh đẻ.
• Kéo dài độ tuổi lao động,…

c) Cơ cấu dân số theo giới tính

Một số quốc gia ở châu Âu vẫn còn tình trạng mất cân bằng giới tính.

Bảng 2. Cơ cấu dân số theo giới tính của châu Âu giai đoạn 1990 – 2020 (%)

d) Trình độ học vấn

• Dân cư châu Âu có trình độ học vấn cao.
• Điều này tác động rõ rệt đến năng suất lao động.
• Năm 2020, số năm đi học bình quân của người trên 25 tuổi ở châu Âu là 11,8 năm, thuộc hàng cao nhất thế giới.

2. Đô thị hoá

a) Lịch sử đô thị hoá

• Từ thế kỉ XIX, quá trình công nghiệp hoá khiến số dân đô thị của châu Âu tăng nhanh.
• Cùng với đó là sự xuất hiện các đô thị lớn.

b) Đặc điểm đô thị hoá

• Hình thành các dải đô thị, cụm đô thị xuyên biên giới: Ở các vùng công nghiệp lâu đời, nhiều đô thị mở rộng và nối liền với nhau, tiêu biểu như dải đô thị kéo dài từ Li-vơ-pun (Anh) đến Côn (Đức).
• Đô thị hoá nông thôn và các đô thị vệ tinh: Việc phát triển sản xuất công nghiệp ở vùng nông thôn cùng với việc mở rộng ngoại ô của các đô thị đã thúc đẩy nhanh quá trình đô thị hoá nông thôn, tạo nên các đô thị vệ tinh.

c) Mức độ đô thị hoá

• Châu Âu là châu lục có mức độ đô thị hoá cao.
• Năm 2020, khoảng 75% số dân châu Âu sống ở khu vực đô thị.

3. Di cư

a) Lịch sử nhập cư

• Người Ơ-rô-pê-ô-it sinh sống trên lãnh thổ châu Âu từ rất sớm.
• Nhập cư là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến châu Âu trở thành một châu lục đông dân từ thời cổ đại.

b) Nhập cư từ cuối thế kỉ XX đến đầu thế kỉ XXI

• Số lượng người từ các châu lục, khu vực khác (châu Phi, Trung Đông,…) nhập cư vào châu Âu ngày càng nhiều.
• Theo Liên hợp quốc, riêng năm 2019, châu Âu đã tiếp nhận khoảng 82 triệu người di cư quốc tế.

c) Di cư trong nội bộ châu Âu

• Do nhu cầu về nguồn lao động của các quốc gia.
• Cũng như nhu cầu tìm kiếm cơ hội việc làm của người dân.
• Việc di cư trong nội bộ châu Âu ngày càng gia tăng và có ảnh hưởng đến dân số của các quốc gia.

Bảng tổng hợp đặc điểm dân cư, xã hội châu Âu

Sơ đồ tư duy bài học

Đặc điểm dân cư, xã hội châu Âu

Cơ cấu dân cư

• Quy mô: 747 triệu người (2020) – đứng thứ 4 thế giới
• Nhóm tuổi: dân số già – tỉ lệ dưới 15 tuổi giảm, tỉ lệ trên 65 tuổi tăng
• Hậu quả: thiếu hụt lao động
• Biện pháp: thu hút lao động ngoài, khuyến khích sinh đẻ, kéo dài tuổi lao động
• Giới tính: một số nước còn mất cân bằng (nữ nhiều hơn nam)
• Học vấn: cao – 11,8 năm đi học bình quân (2020)

Đô thị hoá

• Thời gian: từ thế kỉ XIX, do công nghiệp hoá
• Đặc điểm: dải/cụm đô thị xuyên biên giới (Li-vơ-pun – Côn); đô thị vệ tinh; đô thị hoá nông thôn
• Mức độ: cao – khoảng 75% dân sống ở đô thị (2020)

Di cư

• Lịch sử: người Ơ-rô-pê-ô-it sống từ sớm; nhập cư làm châu Âu đông dân từ thời cổ đại
• Hiện nay: nhập cư từ châu Phi, Trung Đông; năm 2019 tiếp nhận khoảng 82 triệu người di cư quốc tế
• Nội bộ: di cư trong châu Âu ngày càng gia tăng do nhu cầu lao động và việc làm

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn