Mục lục [Ẩn]
Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
1. Sự thành lập nhà Hồ
a) Bối cảnh
- Nửa sau thế kỉ XIV, nhà Trần ngày càng suy yếu:
- Tầng lớp quý tộc có xu hướng ăn chơi hưởng lạc, khiến nhân dân bất bình.
- Khởi nghĩa của nông dân và nô tì nổ ra ở nhiều nơi, tiêu biểu là khởi nghĩa của Phạm Sư Ôn (thành phố Hà Nội).
- Những cuộc tấn công của Chăm-pa ra Thăng Long càng làm cho Triều Trần thêm rệu rã.
b) Sự thành lập
- Trong bối cảnh đó, Hồ Quý Ly dần thâu tóm quyền lực.
- Năm 1397, ông ép vua Trần dời đô vào Thanh Hoá.
- Năm 1400, Hồ Quý Ly buộc vua Trần nhường ngôi, lập ra Triều Hồ, đặt tên nước là Đại Ngu (nghĩa là niềm vui lớn).
- Triều Hồ chỉ tồn tại trong 7 năm với 2 đời vua:
- Hồ Quý Ly (1400).
- Hồ Hán Thương (1400 – 1407).
2. Nội dung và tác động của cải cách Hồ Quý Ly
a) Nội dung cải cách
Về chính trị, quân sự:
- Chính trị: Hồ Quý Ly tiến hành các biện pháp để củng cố chế độ quân chủ tập quyền:
- Cải tổ quy chế quan lại.
- Lập lại kỉ cương,…
- Quân sự: Nhà Hồ tăng cường lực lượng quân đội chính quy:
- Xây dựng nhiều thành luỹ như Tây Đô (tỉnh Thanh Hoá), Đa Bang (thành phố Hà Nội),…
- Chế tạo súng thần cơ.
- Đóng thuyền chiến,…
Về kinh tế, xã hội:
- Nhằm hạn chế quyền lực của quý tộc Trần, Hồ Quý Ly thực hiện các chính sách hạn điền, hạn nô. Theo đó, mỗi người chỉ được sở hữu một số lượng ruộng đất và gia nô nhất định.
- Phát hành tiền giấy “Thông bảo hội sao”.
- Cải cách chế độ thuế khoá.
- Thống nhất đơn vị đo lường trong cả nước,…
Về văn hoá, giáo dục:
- Cải cách chế độ học tập và thi cử để tuyển chọn nhân tài. Kì thi Thái học sinh đầu tiên (năm 1400) của nhà Hồ tuyển được nhiều người giỏi.
- Văn hoá dân tộc được đề cao với việc khuyến khích sử dụng chữ Nôm để:
- Dịch sách chữ Hán.
- Dạy học và sáng tác văn chương,…
b) Tác động của cải cách
Mặt tích cực:
Cải cách toàn diện của Hồ Quý Ly có nhiều điểm tiến bộ, góp phần:
- Củng cố quyền lực của chính quyền Trung ương.
- Giảm bớt thế lực tầng lớp quý tộc.
- Tăng cường tiềm lực kinh tế đất nước.
- Phát triển văn hoá dân tộc.
Mặt hạn chế:
Tuy nhiên, cuộc cải cách đó:
- Vẫn còn chưa triệt để (như chính sách hạn nô).
- Kết quả trong thực tế còn hạn chế.
3. Kháng chiến chống quân Minh của nhà Hồ
a) Diễn biến
- Lấy cớ Hồ Quý Ly cướp ngôi nhà Trần, cuối năm 1406 nhà Minh huy động lực lượng lớn do Trương Phụ và Mộc Thạnh chỉ huy tiến sang xâm lược Đại Ngu.
- Cuối tháng 1 – 1407, quân Minh chiếm được thành Đa Bang và Đông Đô (thành phố Hà Nội).
- Nhà Hồ phải rút về cố thủ trong thành Tây Đô (tỉnh Thanh Hoá).
- Đến tháng 6 – 1407, cuộc kháng chiến của nhà Hồ thất bại.
b) Nguyên nhân thất bại
- Không được lòng dân:
- Cải cách của Hồ Quý Ly chưa triệt để, không đem lại nhiều lợi ích cho nhân dân.
- Hồ Nguyên Trừng từng nói: “Thần không sợ đánh, chỉ sợ lòng dân không theo thôi.”
- Đường lối kháng chiến sai lầm: Nhà Hồ quá chú trọng vào việc xây dựng các phòng tuyến quân sự và lực lượng quân đội chính quy nên tự “giam mình” trong thế trận phòng ngự bị động.
Bảng ôn tập các cột mốc sự kiện quan trọng
| Thời gian | Sự kiện | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Nửa sau thế kỉ XIV | Nhà Trần ngày càng suy yếu; khởi nghĩa của nông dân, nô tì nổ ra (tiêu biểu là khởi nghĩa của Phạm Sư Ôn); Chăm-pa tấn công Thăng Long | Tạo điều kiện cho Hồ Quý Ly thâu tóm quyền lực |
| Năm 1397 | Hồ Quý Ly ép vua Trần dời đô vào Thanh Hoá | Bước chuẩn bị quan trọng cho việc lập triều đại mới |
| Năm 1400 | Hồ Quý Ly buộc vua Trần nhường ngôi, lập ra Triều Hồ, đặt tên nước là Đại Ngu | Mở đầu thời kì nhà Hồ (1400 – 1407) |
| Năm 1400 | Mở kì thi Thái học sinh đầu tiên của nhà Hồ | Tuyển được nhiều người giỏi cho đất nước |
| 1400 – 1407 | Hồ Quý Ly tiến hành cải cách toàn diện trên các lĩnh vực chính trị, quân sự, kinh tế, xã hội, văn hoá, giáo dục | Củng cố chính quyền Trung ương, tăng cường tiềm lực đất nước |
| Cuối năm 1406 | Nhà Minh huy động lực lượng lớn do Trương Phụ và Mộc Thạnh chỉ huy tiến sang xâm lược Đại Ngu | Mở đầu cuộc xâm lược của nhà Minh |
| Cuối tháng 1 – 1407 | Quân Minh chiếm được thành Đa Bang và Đông Đô (thành phố Hà Nội); nhà Hồ rút về thành Tây Đô (tỉnh Thanh Hoá) | Nhà Hồ rơi vào thế bị động |
| Tháng 6 – 1407 | Cuộc kháng chiến của nhà Hồ thất bại | Kết thúc 7 năm tồn tại của Triều Hồ; đất nước rơi vào ách đô hộ của nhà Minh |
Sơ đồ tư duy
Nước Đại Ngu thời Hồ (1400 – 1407)
Sự thành lập nhà Hồ
- Bối cảnh (nửa sau thế kỉ XIV):
- Nhà Trần suy yếu, quý tộc ăn chơi hưởng lạc
- Khởi nghĩa nông dân, nô tì (Phạm Sư Ôn – Hà Nội)
- Chăm-pa tấn công Thăng Long
- Sự thành lập:
- Năm 1397: Hồ Quý Ly ép vua Trần dời đô vào Thanh Hoá
- Năm 1400: Hồ Quý Ly lập Triều Hồ, đặt tên nước Đại Ngu
- Tồn tại 7 năm, 2 đời vua: Hồ Quý Ly (1400) và Hồ Hán Thương (1400 – 1407)
Nội dung và tác động của cải cách Hồ Quý Ly
- Nội dung (4 lĩnh vực):
- Chính trị: củng cố quân chủ tập quyền, cải tổ quan lại, lập lại kỉ cương
- Quân sự: tăng cường quân đội chính quy, xây thành Tây Đô (Thanh Hoá), Đa Bang (Hà Nội), chế tạo súng thần cơ, đóng thuyền chiến
- Kinh tế – xã hội: hạn điền, hạn nô; phát hành tiền giấy “Thông bảo hội sao”; cải cách thuế khoá; thống nhất đo lường
- Văn hoá – giáo dục: kì thi Thái học sinh (1400); đề cao chữ Nôm (dịch sách, dạy học, sáng tác)
- Tác động:
- Tích cực: củng cố chính quyền Trung ương, giảm thế lực quý tộc, tăng tiềm lực kinh tế, phát triển văn hoá dân tộc
- Hạn chế: chưa triệt để (như hạn nô), kết quả thực tế còn hạn chế
Kháng chiến chống quân Minh của nhà Hồ
- Diễn biến:
- Cuối 1406: nhà Minh (Trương Phụ + Mộc Thạnh) xâm lược Đại Ngu
- Cuối tháng 1 – 1407: quân Minh chiếm Đa Bang, Đông Đô → nhà Hồ rút về Tây Đô
- Tháng 6 – 1407: cuộc kháng chiến thất bại
- Nguyên nhân thất bại:
- Không được lòng dân: cải cách chưa triệt để
- Đường lối sai lầm: chỉ phòng ngự bị động, “tự giam mình”
Thầy Võ Thành Luận
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn