Thảo luận về vai trò của công nghệ đối với đời sống con người là bài nói và nghe trong chương trình Ngữ văn 7. Bài viết dưới đây cung cấp đầy đủ lý thuyết, hướng dẫn cách chuẩn bị, trình bày bài nói và 2 bài nói mẫu để các em tham khảo.

I. Yêu cầu của bài nói

1. Mục đích nói

Thảo luận về vai trò của công nghệ đối với đời sống con người để cùng chia sẻ thông tin, ý tưởng và hiểu sâu sắc hơn một vấn đề vốn gây nhiều tranh cãi.

2. Người nghe

Thầy cô, bạn bè và những người quan tâm đến vấn đề này.

3. Nội dung cần đạt

• Nêu được bản chất của vấn đề: công nghệ ngày càng phát triển và tác động đến mọi mặt đời sống.
• Trình bày được hai mặt tích cực và tiêu cực của công nghệ với các bằng chứng cụ thể.
• Nhấn mạnh ý kiến cá nhân, nêu rõ quan điểm của mình.

II. Các bước chuẩn bị và trình bày

Bước 1: Trước khi nói

a) Chuẩn bị nội dung:

Các em có thể thảo luận về vấn đề chung (vai trò của công nghệ đối với đời sống) hoặc chọn một khía cạnh cụ thể, ví dụ: “Phải chăng công nghệ càng phát triển thì con người càng lệ thuộc vào nó?” hoặc “Tương lai con người sẽ ra sao khi công nghệ tiếp tục phát triển?”

b) Tìm ý bằng cách đặt câu hỏi và tự trả lời:

• Công nghệ có làm chúng ta lười hoạt động hơn không?
• Các thiết bị thông minh có khiến chúng ta mất kết nối với nhau không?
• Sự mất kết nối đó có ảnh hưởng đến khả năng ứng xử và giao tiếp không?
• Chúng ta có bị giảm khả năng tư duy và giải quyết vấn đề không?

c) Sắp xếp dàn ý:

• Nêu vấn đề.
• Trình bày hai mặt tích cực và tiêu cực.
• Nêu quan điểm cá nhân.

d) Tập luyện: Tập nói một mình hoặc trong nhóm, điều chỉnh thời gian phù hợp.

Bước 2: Trình bày bài nói

Khi trình bày, em cần lưu ý:

• Ngữ điệu rõ ràng, tự tin, có nhấn nhá ở những ý quan trọng.
• Sử dụng từ ngữ liên kết để chuyển ý mạch lạc.
• Tương tác với người nghe bằng ánh mắt, điệu bộ, cử chỉ.
• Nêu được bản chất vấn đề và những ý kiến khác nhau (công nghệ hỗ trợ hay làm giảm khả năng sáng tạo? Rút ngắn hay tạo thêm khoảng cách giữa người với người?).
• Trình bày cân bằng hai mặt tích cực và tiêu cực.
• Khái quát lại nội dung, nhấn mạnh quan điểm cá nhân.
• Đảm bảo thời gian quy định.

Bước 3: Sau khi nói

Người nghe:

• Nhận xét về nội dung và cách trình bày.
• Bày tỏ đồng tình hoặc không đồng tình.
• Bổ sung thông tin mình biết.

Người nói:

• Tiếp thu ý kiến góp ý xác đáng.
• Trao đổi lại với ý kiến thống nhất và khác biệt.
• Dùng lý lẽ thuyết phục để bảo vệ quan điểm hợp lý.
• Tự rút kinh nghiệm.

III. Dàn ý bài nói

Mở đầu

• Nêu vấn đề: Công nghệ đã và đang phát triển vượt bậc, tác động sâu rộng đến mọi mặt đời sống con người.
• Đặt câu hỏi gợi mở: Công nghệ mang lại lợi ích gì? Mặt trái của nó ra sao?

Nội dung chính

a) Mặt tích cực:

• Giúp cuộc sống tiện lợi, thoải mái hơn (giao tiếp, học tập, giải trí, y tế, giao thông…).
• Kết nối con người trên toàn thế giới.
• Hỗ trợ con người giải quyết các vấn đề lớn (bệnh tật, thiên tai, biến đổi khí hậu…).
• Tạo ra nhiều cơ hội việc làm mới.

b) Mặt tiêu cực:

• Con người có thể trở nên lệ thuộc vào công nghệ (lười vận động, lười suy nghĩ).
• Giảm giao tiếp trực tiếp, mất kết nối tình cảm giữa người với người.
• Vấn đề an ninh mạng, thông tin sai lệch.
• Ảnh hưởng đến sức khỏe (mắt, cột sống, tâm lý…).

c) Quan điểm cá nhân.

Kết thúc

• Khái quát lại vấn đề.
• Nhấn mạnh quan điểm: công nghệ là công cụ – tốt hay xấu phụ thuộc vào cách con người sử dụng.

IV. Bài nói mẫu

Bài mẫu 1: Vai trò của công nghệ đối với đời sống con người

Kính thưa thầy/cô và các bạn!

Trong những thập niên gần đây, công nghệ đã có những bước tiến vượt bậc, thay đổi sâu sắc cách con người sống, làm việc và giao tiếp. Hôm nay, em xin trình bày ý kiến của mình về vai trò của công nghệ đối với đời sống con người.

Trước hết, không thể phủ nhận rằng công nghệ mang lại rất nhiều lợi ích. Nhờ có internet và điện thoại thông minh, chúng ta có thể kết nối với bất kỳ ai trên thế giới chỉ trong vài giây. Một học sinh ở Việt Nam hoàn toàn có thể học trực tuyến với giáo viên ở Mỹ hay Anh. Trong lĩnh vực y tế, công nghệ giúp chẩn đoán bệnh chính xác hơn, phẫu thuật an toàn hơn, thậm chí robot có thể hỗ trợ bác sĩ trong phòng mổ. Trong đời sống hàng ngày, các thiết bị thông minh giúp chúng ta tiết kiệm thời gian nấu ăn, dọn dẹp, di chuyển. Có thể nói, công nghệ đã làm cuộc sống tiện lợi và thoải mái hơn rất nhiều.

Tuy nhiên, mặt trái của công nghệ cũng không hề nhỏ. Nhiều bạn trẻ ngày nay dành hàng giờ đồng hồ “dán mắt” vào màn hình điện thoại, máy tính mà quên đi việc vận động thể chất. Các thành viên trong gia đình ngồi cạnh nhau nhưng mỗi người một chiếc điện thoại, ít trò chuyện trực tiếp. Mạng xã hội tuy giúp kết nối nhưng đôi khi lại tạo ra những mối quan hệ ảo, thiếu chiều sâu. Không ít trường hợp học sinh bị nghiện game, ảnh hưởng nghiêm trọng đến học tập và sức khỏe. Thông tin sai lệch, tin giả trên mạng cũng khiến nhiều người hoang mang, lo lắng.

Theo quan điểm của em, công nghệ bản thân nó không tốt cũng không xấu – nó chỉ là một công cụ. Điều quan trọng là con người sử dụng công nghệ như thế nào. Nếu chúng ta biết cách kiểm soát, sử dụng công nghệ một cách hợp lý và có chừng mực, nó sẽ là người bạn đồng hành tuyệt vời. Ngược lại, nếu để công nghệ chi phối cuộc sống, chúng ta sẽ dần mất đi những giá trị quan trọng như sự giao tiếp chân thành, khả năng tư duy độc lập và niềm vui từ những điều giản dị.

Em tin rằng tương lai công nghệ sẽ còn phát triển mạnh mẽ hơn nữa. Vì vậy, ngay từ bây giờ, mỗi chúng ta cần học cách làm chủ công nghệ thay vì để công nghệ làm chủ mình.

Em xin cảm ơn thầy/cô và các bạn đã lắng nghe!

Bài mẫu 2: Phải chăng công nghệ càng phát triển thì con người càng lệ thuộc vào nó?

Kính thưa thầy/cô và các bạn!

Hôm nay, em xin chia sẻ suy nghĩ của mình về một câu hỏi mà nhiều người đang đặt ra: Phải chăng công nghệ càng phát triển thì con người càng lệ thuộc vào nó?

Chúng ta hãy thử tưởng tượng: nếu một ngày internet đột ngột ngừng hoạt động, điều gì sẽ xảy ra? Nhiều người sẽ không thể làm việc vì tài liệu lưu trên đám mây. Học sinh không thể tra cứu bài. Chúng ta không gọi điện, nhắn tin, đặt xe hay đặt đồ ăn được. Thậm chí, nhiều người sẽ không biết đường đi vì đã quen dùng bản đồ trên điện thoại. Chỉ cần tưởng tượng thôi, chúng ta đã thấy mình phụ thuộc vào công nghệ đến mức nào.

Có những biểu hiện rõ ràng cho thấy con người đang ngày càng lệ thuộc. Nhiều bạn thức khuya hàng đêm để lướt mạng xã hội, sáng dậy việc đầu tiên là kiểm tra điện thoại. Khi gặp bất kỳ câu hỏi nào, thay vì suy nghĩ, chúng ta lập tức “hỏi Google.” Thay vì nhớ số điện thoại người thân, chúng ta hoàn toàn dựa vào danh bạ trong máy. Khả năng tính nhẩm giảm đi vì luôn có máy tính bên cạnh. Kỹ năng viết tay cũng kém dần khi quen gõ bàn phím. Những điều tưởng nhỏ nhưng cho thấy chúng ta đang dần mất đi một số kỹ năng cơ bản vì quá phụ thuộc vào thiết bị công nghệ.

Tuy nhiên, em cũng muốn nhìn nhận vấn đề từ phía ngược lại. Sự phụ thuộc vào công nghệ không hoàn toàn là điều tiêu cực. Con người luôn phụ thuộc vào công cụ – từ khi phát minh ra lửa, bánh xe cho đến máy hơi nước. Mỗi lần một công nghệ mới ra đời, con người lại lo sợ bị lệ thuộc, nhưng rồi chúng ta đều học được cách thích nghi và phát triển. Công nghệ giải phóng con người khỏi những việc lặp đi lặp lại để chúng ta tập trung vào những việc sáng tạo hơn. Một bác sĩ dùng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ chẩn đoán không phải là lệ thuộc – mà là biết tận dụng công cụ để cứu sống nhiều bệnh nhân hơn.

Quan điểm của em là: sự lệ thuộc hay không phụ thuộc vào ý thức của mỗi người. Nếu chúng ta sử dụng công nghệ có mục đích, biết giới hạn thời gian và vẫn duy trì các hoạt động ngoài đời thực như đọc sách, chơi thể thao, trò chuyện trực tiếp với gia đình và bạn bè, thì công nghệ sẽ là công cụ phục vụ chứ không phải “ông chủ” chi phối cuộc sống.

Em xin kết thúc bài nói bằng một câu mà em rất tâm đắc: Công nghệ tốt nhất là công nghệ giúp con người sống tốt hơn chứ không phải sống phụ thuộc hơn. Cảm ơn thầy/cô và các bạn đã lắng nghe!

V. Bảng tiêu chí đánh giá bài nói

Khi đánh giá bài nói của bạn hoặc tự đánh giá bài nói của mình, các em có thể dựa vào các tiêu chí sau:

Về nội dung: Nêu được vai trò của công nghệ đối với đời sống? Trình bày được hai mặt tích cực và tiêu cực với bằng chứng cụ thể? Nhấn mạnh được ý kiến cá nhân rõ ràng?

Về hình thức: Giọng nói rõ ràng, tự tin? Có sử dụng ánh mắt, cử chỉ tương tác với người nghe? Đảm bảo thời gian quy định? Sử dụng từ ngữ liên kết mạch lạc?

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng